Av. Emrah Karatay
İcra takibi kesinleştikten sonra borcun tamamını bir defada ödeyemeyen borçlu, haczedilen mallarının satışını önlemek ve takibi durdurmak için borcu taksitle ödemeyi taahhüt edebilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 111, bu taahhüdün şartlarını ve sonuçlarını düzenler. Taahhüt, borçlu için zaman kazandıran bir imkân olmakla birlikte ağır bir sonucu da beraberinde getirir: Makbul bir sebep olmaksızın taahhüde uyulmazsa, alacaklının şikâyeti üzerine İİK m. 340 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir.
Bu yazıda icra dairesinde verilecek bir taahhüt dilekçesi ve alacaklı muvafakatli taksit sözleşmesi örneği ile taahhüdün şartları, sonuçları ve ihlal hâlinde izlenecek yol açıklanmaktadır. Taahhüdün ihlali ve tazyik hapsi ayrıca “Ödeme Taahhüdünü İhlal (İİK 340)” yazımızda ele alınmıştır.
KISA CEVAP
- Borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcu taksitle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti derhâl öderse icra işlemleri durur (İİK m. 111/1).
- Kanuni taahhütte borçlunun yeterli malı haczedilmiş olmalı, her taksit borcun dörtte birinden az olmamalı, taksitler aydan aya ödenmeli ve toplam süre üç ayı aşmamalıdır.
- Alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinde bu sınırlar aranmaz; tarafların kararlaştırdığı plan uygulanır.
- Taksit sözleşmesi süresince haciz ve satış talebine ilişkin süreler işlemez; ancak toplam süre on yılı aşarsa süreler yeniden işlemeye başlar.
- Taksitlerden biri zamanında ödenmezse takip kaldığı yerden devam eder (İİK m. 111/4).
- Makbul sebep olmaksızın taahhüdün ihlali, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi sonucunu doğurur (İİK m. 340).
Kanun metni
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 340
“111 inci madde mucibince veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını, makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.”
Taahhüdün iki türü
Kanuni taksit taahhüdü (İİK m. 111/1-2)
Borçlu, alacaklı rıza göstermese bile kanunda belirtilen şartlar içinde taksitle ödeme taahhüdünde bulunabilir. Bu taahhüdün geçerli olması için:
- Taahhüdün alacaklının satış talebinden önce yapılması,
- Borçlunun borcu karşılayacak yeterli miktarda malının haczedilmiş bulunması,
- Her taksitin borcun dörtte birinden az olmaması,
- Taksitlerin aydan aya ödenmesi,
- Toplam ödeme süresinin üç ayı geçmemesi,
- İlk taksitin taahhütle birlikte derhâl ödenmesi
gerekir. Bu şartlar gerçekleştiğinde icra işlemleri durur. Bu tür taahhüt, uygulamada daha çok haczedilen bir aracın veya taşınmazın satışını önlemek için kullanılır.
Alacaklının muvafakatiyle yapılan taksit sözleşmesi (İİK m. 111/3)
Uygulamada en sık rastlanan yol, borçlu ile alacaklının icra dairesinde borcun taksitlendirilmesi için anlaşmasıdır. Bu sözleşmede üç aylık süre, dörtte bir oranı veya önceden haciz şartı aranmaz; taksit sayısı ve tutarı taraflarca serbestçe belirlenir. Sözleşme hacizden önce veya sonra yapılabilir. İİK m. 340, alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartının ihlalini de kapsar. Dolayısıyla bu sözleşmeye uymayan borçlu hakkında da tazyik hapsi istenebilir.
Taahhüdün sonuçları
Takibin durması
Kanuni taahhüt üzerine icra işlemleri durur. Taksit sözleşmesinde ise taraflar, sözleşme süresince yeni haciz yapılmayacağını, mevcut hacizlerin devam edeceğini veya belirli bir haczin kaldırılacağını kararlaştırabilir. Bu konuların sözleşmede açıkça yazılması, ileride çıkabilecek tartışmaları önler.
Sürelerin işlememesi
İİK m. 111/3 uyarınca borcun taksitlendirilmesi için icra dairesinde yapılan sözleşmelerin devamı süresince İİK m. 106 (satış isteme süresi) ve m. 150/e (rehnin paraya çevrilmesinde satış isteme süresi) maddelerindeki süreler işlemez. Ancak sözleşmelerin toplam süresi on yılı aşarsa, aşılan tarihten itibaren süreler kaldığı yerden işlemeye başlar. Bu kural, uzun vadeli taksitlendirmelerde haczin düşmesini önler.
Borcun kabulü
Taksit taahhüdü, borcun varlığını ve miktarını kabul anlamına gelir. Taahhütte bulunan borçlu, daha sonra aynı takip içinde borca itiraz edemez; borcun ödendiği veya hiç doğmadığı iddiası ancak genel hükümlere göre menfi tespit veya istirdat davasıyla ileri sürülebilir. Bu nedenle borçlu, taahhütte bulunmadan önce takip miktarını, faiz hesabını ve masrafları kontrol etmelidir. Dosya hesabı “İcra Borcunu e-Devlet’ten Öğrenme” yazımızdaki yöntemle görülebilir.
Damga vergisi istisnası
7343 sayılı Kanunla İİK m. 111’e eklenen son fıkra uyarınca, borçlunun taksitle ödeme taahhüdü veya taksit sözleşmesi nedeniyle icra dairesinde düzenlenen tutanak veya kâğıt damga vergisinden istisnadır.
İcra taahhüt dilekçesi örneği (kanuni taahhüt)
… İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜNE
DOSYA NO: 20…/… Esas
BORÇLU (TAAHHÜT EDEN): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres, telefon
ALACAKLI: Ad Soyad veya unvan
KONU: Borcun İİK m. 111 uyarınca taksitle ödenmesine ilişkin taahhüdümün sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Müdürlüğünüzün yukarıda numarası yazılı dosyasında tarafıma karşı başlatılan takip kesinleşmiş olup …/…/… tarihi itibarıyla dosya borcu faiz ve masraflar dâhil toplam … TL’dir.
2. Dosyada tarafıma ait … plakalı araç (veya … ada … parsel sayılı taşınmaz) üzerine …/…/… tarihinde haciz konulmuştur. Alacaklı tarafından henüz satış talebinde bulunulmamıştır.
3. Dosya borcunu aşağıdaki plana göre, her taksit borcun dörtte birinden az olmamak, aydan aya ödenmek ve toplam süre üç ayı geçmemek üzere ödemeyi İİK m. 111 uyarınca taahhüt ediyorum:
– 1. taksit: … TL, bu dilekçeyle birlikte bugün icra dairesi hesabına yatırılmıştır (dekont ektedir),
– 2. taksit: … TL, en geç …/…/… tarihinde,
– 3. taksit: … TL, en geç …/…/… tarihinde,
– 4. taksit: … TL, en geç …/…/… tarihinde.
4. Taksitlerden birini zamanında ödemediğim takdirde takibin kaldığı yerden devam edeceğini ve alacaklının şikâyeti üzerine İİK m. 340 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebileceğini bildiğimi beyan ederim.
SONUÇ VE İSTEM: Taahhüdümün kabulü ile tutanağa geçirilmesine ve ilk taksitin ödenmiş olması nedeniyle icra işlemlerinin DURDURULMASINA karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Borçlu Ad Soyad, imza
EKLER: İlk taksite ilişkin ödeme dekontu, kimlik fotokopisi.
Alacaklı muvafakatli taksit sözleşmesi örneği
… İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜNE
DOSYA NO: 20…/… Esas
ALACAKLI: Ad Soyad veya unvan, adres
ALACAKLI VEKİLİ: Av. Ad Soyad (varsa)
BORÇLU: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
KONU: Dosya borcunun İİK m. 111/3 uyarınca taksitlendirilmesine ilişkin sözleşmemizin tutanağa bağlanmasıdır.
Taraflar olarak, Müdürlüğünüz dosyasındaki … TL tutarındaki borcun aşağıdaki şartlarla ödenmesi konusunda anlaştığımızı beyan ederiz:
1. Borçlu, dosya borcunu …/…/… tarihinden başlamak üzere her ayın … günü ödenmek üzere … ay boyunca aylık … TL olarak icra dairesinin banka hesabına ödeyecektir. Son taksit, kalan faiz ve masraflarla birlikte …/…/… tarihinde ödenecektir.
2. Sözleşme süresince taksitler düzenli ödendiği müddetçe alacaklı yeni haciz talebinde ve satış talebinde bulunmayacaktır. Mevcut hacizler borcun tamamı ödenene kadar devam edecektir. (Taraflar farklı bir düzen kararlaştırmışsa bu madde buna göre yazılır.)
3. Taksitlerin vadesinde ödenmeyen kısmına sözleşmedeki/takipteki oran üzerinden faiz işlemeye devam edecektir.
4. Taksitlerden birinin vadesinde ödenmemesi hâlinde sözleşme kendiliğinden sona erecek, takip kaldığı yerden devam edecek ve alacaklı İİK m. 340 uyarınca şikâyet hakkını kullanabilecektir.
5. Taraflar, bu sözleşmenin İİK m. 111/3 kapsamında icra dairesinde yapıldığını ve sözleşme süresince İİK m. 106 ve 150/e’deki sürelerin işlemeyeceğini bildiklerini beyan ederler.
Tarih
Alacaklı (veya Vekili) Ad Soyad, imza
Borçlu Ad Soyad, imza
Bu örnekler, dilekçenin ve sözleşmenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Taksit tutarları ve tarihleri dosya hesabına göre belirlenmeli, taahhüt icra müdürü veya yetkili memur huzurunda tutanağa bağlatılmalıdır.
Taahhüt nasıl yapılır?
Taahhüdün İİK m. 340 kapsamında sonuç doğurabilmesi için “icra dairesinde” yapılmış olması gerekir. Yargıtay uygulamasında taahhüdün borçlu tarafından icra dairesinde bizzat verilmesi veya borçlunun imzasını taşıyan dilekçenin icra müdürü ya da yetkili memur tarafından onaylanarak dosyaya alınması aranmaktadır. Borçlunun icra dairesi dışında, örneğin alacaklıya verdiği bir senet veya e-posta ile yaptığı ödeme sözü İİK m. 340 anlamında taahhüt sayılmaz.
Borçlu taahhüdü vekil aracılığıyla da verebilir; ancak vekâletnamede taahhütte bulunma ve borcu kabul yetkisinin açıkça yer alması gerekir. Taahhüt tutanağının bir örneği borçlu tarafından alınmalı ve ödeme takvimi not edilmelidir.
Taahhüdün ihlali ve tazyik hapsi
Şikâyet ve süre
Borçlu taksitlerden birini ödemezse alacaklı, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra ceza mahkemesine şikâyette bulunabilir (İİK m. 348). Şikâyet hakkı, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde ihlalden itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m. 347). Şikâyet dilekçe ile veya sözlü olarak yapılabilir (İİK m. 349).
Makbul sebep savunması
İİK m. 340, taahhüdün “makbul bir sebep olmaksızın” ihlal edilmesini arar. Borçlunun ağır hastalığı, işini kaybetmesi, maaşına konulan başka hacizler nedeniyle ödeme gücünün ortadan kalkması gibi durumlar makbul sebep olarak ileri sürülebilir. Makbul sebebin belgelerle ispatı borçluya düşer. Ödeme gücünü bilerek aşan bir taahhütte bulunan borçlunun sonradan ödeme güçlüğünü ileri sürmesi ise çoğu zaman kabul görmez.
Tazyik hapsinin niteliği
Tazyik hapsi bir ceza değil, borçluyu ödemeye zorlayan bir disiplin aracıdır; adli sicile kaydedilmez. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar ödemesi gereken taksitleri yatırırsa tahliye edilir. Ödemelerini tekrar keserse yeniden tazyik hapsine karar verilebilir; ancak bir borçtan dolayı tazyik hapsinin toplam süresi üç ayı geçemez (İİK m. 340).
Sık yapılan hatalar
- Ödeme gücünü aşan taksit planına imza atmak.
- Takip miktarını ve faiz hesabını kontrol etmeden taahhütte bulunmak; taahhüt borcun kabulü anlamına gelir.
- Kanuni taahhütte ilk taksiti derhâl yatırmamak.
- Taahhüdü icra dairesi dışında yapmak ve İİK m. 111’in koruyucu sonuçlarından yararlanamamak.
- Taksit sözleşmesinde mevcut hacizlerin ve yeni haciz yapılıp yapılmayacağının durumunu yazmamak.
- Taksit ödemesine engel bir durum çıktığında alacaklıyla yeniden görüşmeden ödemeyi kesmek.
Sıkça sorulan sorular
İcra taahhüdü için alacaklının onayı gerekir mi?
Kanuni taahhütte (İİK m. 111/1-2) şartlar gerçekleşirse alacaklının onayı aranmaz. Daha uzun vadeli ve esnek bir plan için ise alacaklının muvafakatiyle taksit sözleşmesi yapılmalıdır.
Taahhüt ihlal edilirse hemen hapis cezası verilir mi?
Hayır. Tazyik hapsi ancak alacaklının icra mahkemesine şikâyeti üzerine, borçlu dinlenip makbul sebep bulunmadığı anlaşıldıktan sonra verilir. Borç ödenirse hapis uygulanmaz veya borçlu tahliye edilir.
Taahhütten sonra borca itiraz edilebilir mi?
Taahhüt borcun kabulü niteliğinde olduğundan aynı takip içinde borca itiraz edilemez. Borçlu, borçlu olmadığını genel mahkemede açacağı menfi tespit veya istirdat davasıyla ileri sürebilir.
Taksitler ödenirken maaş haczi devam eder mi?
Bu durum taahhüdün türüne ve tarafların anlaşmasına bağlıdır. Taksit sözleşmesinde maaş haczinin devam edip etmeyeceği açıkça yazılmalıdır. Maaş haczine ilişkin genel kurallar “Maaş Haczi” yazımızdadır.
Sonraki adım
Taksitle ödeme yoluna gitmek isteyen borçlu önce dosya borcunun güncel tutarını öğrenmeli, ardından gerçekçi bir ödeme planı belirleyerek alacaklıyla taksit sözleşmesi yapmayı denemelidir. Alacaklı anlaşmaya yanaşmıyorsa ve satış talebi henüz yapılmamışsa İİK m. 111’deki kanuni şartlara uygun bir taahhüt verilip ilk taksit derhâl ödenmelidir.
Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 106, 111, 150/e, 340, 347, 348, 349.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.