Sağ Kalan Eşin Aile Konutu ve Ev Eşyası Üzerindeki Hakkı (TMK 652)

Eşlerden biri öldüğünde, birlikte yaşadıkları ev çoğu zaman terekenin en değerli malıdır. Ev ölen eş adına kayıtlıysa, sağ kalan eş ile ölenin çocukları bu evde paydaş olur. Çocuklardan biri ortaklığın giderilmesi davası açarsa ev satılabilir ve sağ kalan eş yıllarca yaşadığı konuttan ayrılmak zorunda kalabilir. Türk Medeni Kanunu (TMK) bu sonucu önlemek için sağ kalan eşe özel bir hak tanır: eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde, miras payına mahsup edilmek üzere mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir. Aynı koruma mal rejiminin tasfiyesi aşamasında TMK 240’ta da yer alır.

Kanun metni

Hakkın amacı

Kanun, sağ kalan eşin yaşam düzenini korumayı amaçlar. Eş, eşinin ölümüyle hem hayat arkadaşını kaybetmiş hem de yaşadığı evin geleceği belirsiz hâle gelmiştir. Ortak çocuklar genellikle anne veya babalarının evde kalmasına itiraz etmez. Sorun daha çok mirasbırakanın önceki evliliğinden olan çocuklarla, yani üvey çocuklarla ortaya çıkar. Bu çocuklar miras paylarının paraya çevrilmesini isteyebilir. TMK 652, bu durumda evin satılmadan eşe özgülenmesine imkân verir.

Hak, eşin yalnızca miras payını belirli bir mala yönlendirmesini sağlar. Eşin payı artmaz. Konutun değeri eşin payından fazlaysa eş farkı öder; azsa kalan payını diğer tereke mallarından alır.

Şartlar

1. Evlilik ölümle sona ermiş olmalı

Hak, eşlerden birinin ölümü hâlinde doğar. Ölüm anında evliliğin devam ediyor olması gerekir. Boşanmış eş yasal mirasçı değildir ve bu haktan yararlanamaz. Boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse, TMK m. 181/2 uyarınca davaya mirasçılardan biri tarafından devam edilip diğer eşin kusurlu olduğu ispat edilirse sağ kalan eş mirasçılık sıfatını kaybeder ve bu hak da ortadan kalkar.

2. Konut ve eşya terekeye dahil olmalı

Hak, mirasbırakana ait olan, yani tereke malı olan konut ve ev eşyası üzerinde kullanılır. Konut zaten sağ kalan eşin adına kayıtlıysa bu hükme ihtiyaç yoktur. Konut eşlerin paylı mülkiyetindeyse hak, mirasbırakanın payı üzerinde kullanılır. Kiralık evlerde kira sözleşmesinin durumu ayrıca kira hukuku kurallarına göre değerlendirilir.

3. Eşlerin birlikte yaşadıkları konut olmalı

Mirasbırakanın birden çok taşınmazı varsa, hak yalnızca eşlerin birlikte yaşadıkları, yani aile konutu niteliğindeki ev üzerinde kullanılır. Yazlık, kiraya verilen daireler veya arsalar bu kapsamda değildir. Eşlerin ölümden önce fiilen ayrı yaşaması hâlinde konutun “birlikte yaşanan konut” sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir. Aile konutu kavramı için Aile Konutu Şerhi: Nasıl Konulur, Eşin Rızası ve Rızasız Satış veya İpotek yazımıza bakılabilir.

4. Ev eşyası

Kanun konutun yanında ev eşyasını da sayar. Mobilya, beyaz eşya, mutfak eşyası ve evin günlük kullanımına özgülenmiş diğer eşyalar bu kapsamdadır. Aile için özel anı değeri olan eşya ve aile belgeleri ise TMK m. 653 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

5. İstisna: meslek ve sanat bölümleri

Mirasbırakanın konutun bir bölümünde meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı sürdürmek için o bölüme ihtiyaç duyduğu durumlarda, eş bu bölümler üzerinde hak kullanamaz. Örneğin evin alt katındaki muayenehanede babasının mesleğini sürdüren çocuk bulunuyorsa, bu bölüm eşe özgülenemez.

6. Tarımsal taşınmazlar

Tarımsal taşınmazlarla ilgili özel hükümler saklıdır. Tarım arazisi üzerindeki çiftlik evlerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun bölünmezlik kuralları ayrıca dikkate alınır.

Mülkiyet, intifa ve oturma hakkı

Kanun üç seçenek öngörür:

• Mülkiyet hakkı. Kural budur. Konut, sağ kalan eşin miras payına mahsup edilerek tamamen onun adına tescil edilir. Konutun değeri eşin payını aşıyorsa, eş aradaki farkı diğer mirasçılara öder. Bu sonuç TMK m. 642/2’deki genel paylaşma kuralıyla da uyumludur: taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi ve değer farkının para ödenmesi yoluyla giderilmesi.
• İntifa hakkı. Eşin konutu kullanma ve ondan yararlanma hakkıdır. Eş isterse konutu kiraya verebilir. Mülkiyet diğer mirasçılarda kalır. İntifa hakkı kural olarak eşin ölümüyle sona erer. Ayrıntı için İntifa Hakkı Nedir? Tapuda Kurulması, Çıplak Mülkiyet, Sona Ermesi ve Terkin Davası yazımıza bakılabilir.
• Oturma hakkı. Eşin konutta bizzat oturma hakkıdır. Bu hak devredilemez ve kiraya verilemez.

Mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması için haklı sebep gerekir. Haklı sebepler kanunda sayılmamıştır. Uygulamada şu durumlar değerlendirilir:

• Konutun değerinin eşin miras payını çok aşması ve eşin farkı ödeyecek imkânının bulunmaması,
• Eşin ileri yaşı nedeniyle mülkiyetin kısa süre sonra yeniden paylaşılacak olması,
• Konutun mirasbırakanın önceki evliliğinden olan çocukları için aile bağı bakımından ayrıca önem taşıması,
• Terekede başka malın bulunmaması ve diğer mirasçıların payını alabilecekleri bir değer kalmaması.

İntifa veya oturma hakkının değeri de eşin miras payına mahsup edilir. Bu değer, hakkın süresine ve eşin yaşına göre bilirkişi tarafından hesaplanır.

Mal rejimi aşaması: TMK 240

Eşlerden birinin ölümünde iki ayrı tasfiye vardır. Önce mal rejimi tasfiye edilir ve sağ kalan eşin katılma alacağı belirlenir. Ardından kalan değer tereke olarak mirasçılar arasında paylaşılır. Konut bakımından her iki aşamada da eşi koruyan hükümler vardır.

TMK m. 240/1’e göre sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. Aynı koşullarla ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı da isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığında, sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.

İki hüküm arasındaki fark şudur:

• TMK 240’ta kural intifa veya oturma hakkıdır; mülkiyet haklı sebeple tanınır. Mahsup katılma alacağına yapılır.
• TMK 652’de kural mülkiyettir; intifa veya oturma hakkı haklı sebeple tanınır. Mahsup miras payına yapılır.

Sağ kalan eş, katılma alacağı ve miras payının toplamını konut üzerinde değerlendirmek isteyebilir. Mal rejimi tasfiyesi için Eşin Ölümü Hâlinde Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Katılma Alacağı yazımıza bakılabilir.

Talep nasıl ileri sürülür?

Hak kendiliğinden doğmaz; sağ kalan eşin istemde bulunması gerekir. Talep şu aşamalarda ileri sürülebilir:

1. Paylaşma sözleşmesinde. Mirasçılar anlaşırsa, konutun eşe verilmesi ve varsa farkın ödenmesi yazılı paylaşma sözleşmesiyle kararlaştırılır (TMK m. 676/3). Ardından tapuda tescil yapılır.
2. Paylaşma davasında. Mirasçılardan biri sulh mahkemesinden paylaşma isterse, eş bu davada TMK 652 talebini bildirir.
3. Ortaklığın giderilmesi davasında. Uygulamada en sık karşılaşılan durum budur. Diğer mirasçılar ortaklığın satış yoluyla giderilmesini istediğinde eş, konutun kendisine özgülenmesi için ayrı bir dava açmalı veya açtığı davanın ortaklığın giderilmesi davasıyla birleştirilmesini istemelidir. Yargıtay, açılan özgüleme davasının ortaklığın giderilmesi davası için bekletici sorun yapılmasını aramaktadır (aşağıdaki kararlar). Cevap dilekçesinde talepte bulunmak tek başına yeterli görülmeyebileceğinden özgüleme istemi dava yoluyla ileri sürülmelidir. Ortaklığın giderilmesi süreci için Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası: Aynen Taksim, Satış, Arabuluculuk ve Harç yazımıza bakılabilir.

Eşin talebinde konutun değerinin belirlenmesi gerekir. Mahkeme keşif ve bilirkişi incelemesiyle konutun paylaşma tarihindeki sürüm değerini tespit eder. Eşin miras payı, diğer tereke malları da hesaba katılarak belirlenir.

Örnek

Mirasbırakan, ikinci eşiyle birlikte kendi adına kayıtlı bir dairede yaşamaktadır. İlk evliliğinden iki çocuğu vardır, ikinci evliliğinden çocuğu yoktur. Terekede yalnızca daire bulunur ve değeri 4.000.000 TL’dir.

• Eşin yasal miras payı dörtte birdir: 1.000.000 TL. Çocukların her biri sekizde üç oranında, yani 1.500.000 TL pay alır (TMK m. 499).
• Eş, TMK 652’ye dayanarak dairenin mülkiyetinin kendisine verilmesini isterse, 3.000.000 TL’yi çocuklara ödemesi gerekir.
• Eşin bu ödemeyi yapacak imkânı yoksa, mahkeme haklı sebep kabul ederek eşe daire üzerinde intifa veya oturma hakkı tanıyabilir. Bu hakkın değeri eşin payına mahsup edilir; mülkiyet çocuklarda kalır.
• Önceden mal rejimi tasfiyesi yapılmışsa ve dairenin edinilmiş mal olduğu anlaşılırsa, eşin katılma alacağı ayrıca hesaplanır. Bu durumda tereke küçülür ve eşin konut üzerindeki imkânı genişler.

Yargıtay Kararlarında Sağ Kalan Eşin Konut Hakkı

Yargıtay’ın TMK m. 652’ye ilişkin kararları, hakkın usulde nasıl kullanılacağı konusunda belirleyicidir. Uygulamadaki en önemli soru, diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesi davası açtığında sağ kalan eşin ne yapması gerektiğidir.

Bu davada oğul, babasından kalan taşınmaz için annesine karşı ortaklığın giderilmesi davası açmış; sulh hukuk mahkemesi satış kararı verdikten sonra anne, taşınmazın sağ kalan eş sıfatıyla kendisine özgülenmesi için TMK m. 652’ye dayanarak ayrı dava açmıştır. İlk derece mahkemesi, özgüleme davasının ortaklığın giderilmesi kararından sonra açıldığını belirterek bekletici sorun yapmayı reddetmiş, Hukuk Genel Kurulu ise karar kesinleşmeden açılan özgüleme davasının sonucunun beklenmesi gerektiğine hükmetmiştir. Özgüleme kabul edilirse ortaklığın giderilmesi davası reddedilir; özgüleme reddedilirse ortaklığın giderilmesi davası hakkında karar verilir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/17041, K. 2020/5645, T. 30.09.2020 sayılı kararda ise ortaklığın giderilmesi davasıyla birleştirilen bir davada sağ kalan eş yalnızca oturma hakkı istemişti. Daire, olayları açıklamanın taraflara, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu (HMK m. 33) belirterek asıl talebin aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi olduğunu ve iki dava hakkında birlikte karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir.

Aile konutu koruması ölümle sona ermez

Daire bu kararda, sağ kalan eşin haklarını kullanmak için her zaman ayrı bir dava açabileceğini, mirasçılar anlaşırsa dava açmadan da paylaşma yapılabileceğini belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3492, K. 2024/7652, T. 21.10.2024 sayılı kararda da, eşin ölümünden sonra taşınmazın aile konutu olduğunun tespitine ilişkin davada sağ kalan eşin, TMK m. 652’deki hakkı nedeniyle hukuki yararı bulunduğu kabul edilmiştir. Bu tür tespit davalarında tapu kaydı, keşif, tanık beyanları ve adres kayıtları birlikte değerlendirilmektedir.

Ortaklığın giderilmesini kendisi isteyen eş

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/2735, K. 2024/1852, T. 18.03.2024 sayılı kararda, aile konutu tespiti isteyen eşin aynı taşınmaz için kendisinin ortaklığın giderilmesi davası açmış olması nedeniyle ilk derece mahkemesinin hukuki yarar yokluğundan ret kararı verdiği bir uyuşmazlık incelenmiştir. Sağ kalan eşin ortaklığın giderilmesini kendisi istemesi, konutun kendisine özgülenmesi talebiyle çelişen bir tutum olarak değerlendirilebileceğinden, eşin dava stratejisini baştan belirlemesi gerekir.

Görev ve Usul Özeti

• Özgüleme davası (TMK m. 652): mirasçılar arasındaki paylaşmaya ilişkin olduğundan uygulamada sulh hukuk mahkemesinde görülmektedir; ortaklığın giderilmesi davası da sulh hukuk mahkemesinin görevindedir (HMK m. 4/1-b).
• Ortaklığın giderilmesi davası görülürken açılan özgüleme davası: bekletici sorun yapılır (HMK m. 165); iki dava birleştirilebilir.
• Mal rejiminin tasfiyesi ve TMK m. 240 talebi: aile mahkemesinin görevindedir; katılma alacağı davasının sonucu tereke hesabını etkilediğinden paylaşma aşamasında dikkate alınmalıdır.
• Değer tespiti: keşif ve bilirkişi incelemesiyle konutun paylaşma tarihindeki sürüm değeri belirlenir; intifa veya oturma hakkının değeri eşin yaşına göre hesaplanır.
• Tapuya tescil: özgüleme kararı kesinleşince mülkiyet veya intifa ya da oturma hakkı tapu kütüğüne tescil edilir.

Sık yapılan hatalar

• Talepte bulunmamak. Mahkeme bu hakkı kendiliğinden tanımaz. Ortaklığın giderilmesi davası sürerken eş özgüleme davası açmalı ve bekletici sorun yapılmasını istemelidir.
• Mal rejimi alacağını unutmak. Konut evlilik içinde edinilmişse, önce katılma alacağı hesaplanmalıdır. Aksi hâlde eş, hakkı olan değerin bir kısmını kaybedebilir.
• Birlikte yaşanmayan evi talep etmek. Hak yalnızca eşlerin birlikte yaşadıkları konutla sınırlıdır.
• İntifa ve oturma hakkını aynı sanmak. Oturma hakkı kiraya verilemez; intifa hakkında ise eş konutu kiraya verebilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Eşini kaybeden kişi, birlikte yaşadığı konut terekeye dahilse, mirasçılarla paylaşma görüşmelerinde bu hakkını baştan bildirmelidir. Ortaklığın giderilmesi davası açılmışsa, TMK 652 ve gerekiyorsa TMK 240 uyarınca konutun özgülenmesi için ayrı dava açılmalı ve bu davanın bekletici sorun yapılması istenmeli, konutun değeri ve kendi payı bilirkişi raporuyla belirlenmelidir. Konut evlilik içinde edinilmişse, aynı süreçte mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı da istenmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.