Siyasi Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu (TCK 114)

Bir belediye meclis üyesinin, “görevinden istifa etmezse ailesine zarar verileceği” yönünde tehdit edilmesi veya bir siyasi partinin il binasındaki toplantının zorla dağıtılması, demokratik siyasal yaşamın temel taşlarına yönelik saldırılardır. Anayasa, vatandaşlara siyasi parti kurma, partilere girme ve ayrılma, seçme ve seçilme haklarını tanır. Türk Ceza Kanunu’nun 114. maddesi, bu hakların cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla engellenmesini cezalandırır.

Kanun metni

Suçla korunan değer

Suçla korunan değer, kişinin siyasi irade özgürlüğü ile siyasi partilerin faaliyet serbestisidir. Anayasa’nın 67. maddesi seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını, 68. maddesi ise siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma hakkını güvence altına alır. TCK 114, bu anayasal hakların bireyler arası ilişkide de korunmasını sağlar. Birinci fıkrada mağdur, zorlanan gerçek kişidir. İkinci fıkrada ise siyasi parti de suçtan zarar görendir ve davaya katılabilir.

Suçun unsurları

Birinci fıkra: Kişiye yönelik zorlama. Fail, mağduru belirli bir siyasi davranışa zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanır. Kanun iki grup davranış sayar:

• Parti üyeliği ve faaliyetleri: Partiye üye olmak veya olmamak, parti faaliyetlerine katılmak veya katılmamak, partiden veya parti yönetimindeki görevden ayrılmak.
• Seçilme hakkı: Seçimle gelinen bir kamu görevine aday olmamak veya seçildiği görevden ayrılmak. Milletvekilliği, belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği, il genel meclisi üyeliği ve muhtarlık bu kapsamdadır.

Suç, zorlama amacıyla cebir veya tehdit kullanılmasıyla tamamlanır. Mağdurun istenen davranışı fiilen gerçekleştirmesi gerekmez.

İkinci fıkra: Parti faaliyetlerinin engellenmesi. Bu fıkra bir siyasi partinin kendi faaliyetlerini korur. Parti toplantısının, mitinginin veya seçim bürosu faaliyetinin cebir, tehdit ya da hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu fıkrada cebir ve tehdit şartı aranmaz; hukuka aykırı başka bir davranış da yeterlidir.

Kast. Fail, mağdurun siyasi bir hakkını kullanmasını engellemek veya partinin faaliyetini durdurmak amacıyla hareket etmelidir.

Ağırlaştırıcı hâller

TCK 119/1 uyarınca siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçunun:

• Silahla,
• Failin kendisini tanınmayacak hâle koymasıyla, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
• Birden fazla kişi tarafından birlikte,
• Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak,
• Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak,

işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Suç sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri gerçekleşirse, ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır (TCK 119/2).

Hukuka uygun engellemeler

İkinci fıkrada “hukuka aykırı başka bir davranış” ifadesi kullanılır. Bu nedenle bir parti faaliyetinin kanuna dayanan bir kararla sınırlanması suç oluşturmaz. Örneğin bir toplantı ve gösteri yürüyüşünün 2911 sayılı Kanun uyarınca yetkili makamca ertelenmesi veya güvenlik gerekçesiyle güzergâhının değiştirilmesi, kanun hükmünü yerine getirme kapsamında kalır (TCK 24). Ancak yetkili makamın kararı olmaksızın veya kararın sınırlarını aşarak faaliyetin engellenmesi, kamu görevlisi bakımından TCK 114/2 ile birlikte TCK 119/1-e’deki nüfuzun kötüye kullanılması hâlini gündeme getirebilir.

Benzer suçlardan farkı

• Tehdit (TCK 106): Tehdit siyasi bir davranışa zorlama amacı taşıyorsa TCK 114 uygulanır. Amaç siyasi hakla ilgili değilse genel tehdit hükümleri uygulanır.
• Sendikal hakların engellenmesi (TCK 118): Aynı yapıda bir suçtur; ancak sendika üyeliği ve faaliyetlerini korur.
• Seçim suçları: Seçmenin oy kullanmasına engel olunması veya belirli bir yönde oy vermeye zorlanması 298 sayılı Kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Seçim döneminde bir adaya adaylıktan çekilmesi için tehdit yöneltilmesi ise TCK 114/1-b kapsamındadır.

Teşebbüs ve birden fazla mağdur

Birinci fıkradaki suç, zorlama amacıyla cebir veya tehdit kullanılmasıyla tamamlandığından teşebbüs ancak sınırlı durumlarda mümkündür. Örneğin tehdit mektubu mağdura ulaşmadan ele geçirilirse teşebbüs tartışılabilir. İkinci fıkrada ise suç, partinin faaliyetinin engellenmesiyle tamamlanır. Engelleme amacıyla harekete geçilmiş, ancak kolluğun müdahalesiyle faaliyet sürdürülebilmişse fiil teşebbüs aşamasında kalır. Aşağıda aktarılan Yargıtay kararında da TCK 114/2 ile birlikte teşebbüse ilişkin TCK 35 uygulanmıştır.

Aynı tehdit birden fazla parti yöneticisine yöneltilmişse, TCK 43/2 uyarınca aynı suçun tek fiille birden fazla kişiye karşı işlenmesi nedeniyle ceza artırılır. Farklı zamanlarda aynı kişiye yönelik tekrarlanan baskılarda ise zincirleme suç hükümleri değerlendirilir.

Yargıtay kararlarında suçun sınırları

TCK m.114’e ilişkin Yargıtay kararları özellikle iki konuda yol göstericidir: korunan hakkın kapsamı ve birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki yapısal fark. Bu iki konu, aynı olayın bazen TCK m.114 kapsamında, bazen genel tehdit veya kasten yaralama hükümleriyle değerlendirilmesinin nedenini açıklar.

Korunan hak yalnızca parti faaliyetiyle ilgilidir

Yargıtay 4. Ceza Dairesi E. 2021/474, K. 2021/18678, T. 09.06.2021 sayılı kararında korunan hukuki değeri iki fıkra bakımından ayrı ayrı belirlemiştir. Birinci fıkra, kişinin bireysel olarak bir siyasi partiye girme veya girmeme, faaliyetlere katılma veya katılmama, seçimle gelinen bir kamu görevine aday olma ve o görevden ayrılma iradesini korur. İkinci fıkra ise Anayasa ile güvence altına alınan siyasi partilerin faaliyet özgürlüğünü korur.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi E. 2011/21063, K. 2012/11795, T. 15.05.2012 sayılı kararında da TCK m.114’ün yalnızca parti faaliyetiyle ilgili engellere karşı koruma getirdiği vurgulanmıştır. Birinci fıkra bireylerin siyasal faaliyetlerini, ikinci fıkra ise partinin faaliyetlerini korur. Parti üyeliği, propaganda, parti içindeki görevler ve seçimle gelinen kamu görevlerine adaylık bu kapsamdadır. Buna karşılık siyasi görüşü nedeniyle bir kişiye yöneltilen ancak parti faaliyeti veya adaylıkla bağlantısı bulunmayan baskılar, TCK m.115’teki inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme suçu ya da genel hükümler kapsamında değerlendirilir.

Somut bir parti faaliyeti bulunmalıdır

Yargıtay 4. Ceza Dairesi E. 2021/426, K. 2023/16499, T. 27.03.2023 sayılı kararında, ikinci fıkra bakımından failin belirli bir saikle hareket etmesinin gerekmediğini, fiilin bilerek ve isteyerek işlenmesinin yeterli olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte Daire, somut olayda siyasi hakların kullanıldığı bir siyasi parti faaliyeti bulunmadığını tespit ederek sanıkların beraati yerine mahkûmiyetlerine karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur.

Bu karar, ikinci fıkranın uygulanabilmesi için mevzuata ve parti tüzüğüne uygun olarak yürütülen gerçek bir parti faaliyetinin varlığının ispat edilmesi gerektiğini göstermektedir. Parti üyelerinin bulunduğu bir ortamda çıkan kavga veya parti mensuplarına yönelik her saldırı, kendiliğinden parti faaliyetinin engellenmesi anlamına gelmez. Seçim bürosunun açılışı, miting, stant kurulması veya broşür dağıtımı gibi somut bir faaliyetin bulunması ve fiilin bu faaliyeti engellemeye yönelmesi gerekir.

Birinci fıkrada sonuç aranmaz, ikinci fıkrada aranır

Yargıtay 4. Ceza Dairesi E. 2014/792, K. 2016/9880, T. 12.05.2016 sayılı kararında birinci fıkradaki suçun maddi unsurunu, kişinin belirtilen siyasi davranışlara cebir veya tehditle zorlanması olarak açıklamıştır. Failin bu amaçla cebir veya tehdide başvurması yeterlidir; sayılan hakların kullanılmasının fiilen engellenmiş olması gerekmez. Engellemenin cebir veya tehditle gerçekleştirilmesi zorunlu olduğundan suç bağlı hareketli bir suçtur. İkinci fıkradaki suçta ise, birinci fıkradan farklı olarak, partinin faaliyetinin engellenmiş olması gerekir; ayrıca hareket cebir ve tehditle sınırlı değildir, hukuka aykırı başka bir davranış da yeterlidir.

Aynı yapı, TCK m.118’deki sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçunda da bulunmaktadır. Yargıtay 18. Ceza Dairesi E. 2016/13672, K. 2017/10255, T. 04.10.2017 sayılı kararında, sendikal haklar bakımından amacın gerçekleşmesinin, yani kişinin sendikadan ayrılmasının veya faaliyetlere katılmaktan vazgeçmesinin zorunlu olmadığını, bu amaçla cebir veya tehdit kullanılmasının suçun tamamlanması için yeterli olduğunu belirtmiştir. Kararda tehdit, mağdurun iradesini sakatlayan, haklarını kullanmaya devam etmesi hâlinde kendisinin veya yakınlarının bir zarara uğratılacağını bildiren, belirli bir boyuta ulaşmış ve kolayca kurtulma olanağı bulunmayan davranış olarak tanımlanmıştır. Bu açıklamalar, aynı kanun tekniğiyle düzenlenen TCK m.114/1 bakımından da yol göstericidir.

Uygulama bakımından sonuç

Bu kararlar çerçevesinde bir olayın TCK m.114 kapsamında değerlendirilebilmesi için şu soruların yanıtlanması gerekir:

• Mağdura yöneltilen cebir veya tehdit, parti üyeliği, parti görevi, parti faaliyeti veya seçimle gelinen bir görevle doğrudan bağlantılı mı?
• İkinci fıkra bakımından, mevzuata uygun ve somut bir parti faaliyeti var mı ve bu faaliyet fiilen engellendi mi?
• Fail, mağduru belirli bir siyasi davranışa zorlamak amacıyla mı hareket etti, yoksa kişisel bir husumet mi söz konusu?

Bu soruların yanıtı olumsuzsa, fiil TCK m.106’daki tehdit, TCK m.86’daki kasten yaralama veya TCK m.115’teki suç kapsamında değerlendirilmelidir. Seçmenin oy kullanmasına yönelik baskılar ise 298 sayılı Kanun’daki seçim suçları bakımından ayrıca incelenir.

Örnek olaylar

Belediye meclis üyesine baskı. Bir belediye meclis üyesine, meclisteki görevinden istifa etmemesi hâlinde iş yerinin kapatılacağı söylenir. Seçimle gelinen bir kamu görevinden ayrılmaya tehditle zorlama bulunduğundan TCK 114/1-b uygulanır. Tehdit birden fazla kişi tarafından birlikte yapılmışsa ceza TCK 119/1-c uyarınca bir kat artırılır.

Parti bürosunun açılışı. Bir grup, yeni açılacak ilçe parti bürosunun önünü kapatır, görevlilerin içeri girmesini zorla engeller ve açılış törenini yaptırmaz. Partinin faaliyeti cebirle engellendiğinden TCK 114/2 oluşur. Kişilere yönelik yaralama gerçekleşmişse kasten yaralama suçu ayrıca değerlendirilir.

İşyerinde parti üyeliği baskısı. Bir işveren, çalışanına belirli bir partiden istifa etmemesi hâlinde işten çıkarılacağını bildirir. Partiden ayrılmaya tehditle zorlama söz konusu olduğundan TCK 114/1-a uygulanır. Aynı zamanda işçinin iş hukukundan doğan hakları da ayrıca değerlendirilir.

Yargılama usulü

Görevli mahkeme. Suç, TCK 119’daki artırımla birlikte de üst sınırı on yılı aşmadığından asliye ceza mahkemesinde görülür.

Dava zamanaşımı. Birinci fıkradaki suçta üst sınır üç yıl olduğundan zamanaşımı sekiz yıldır. İkinci fıkrada üst sınır beş yıldır ve zamanaşımı yine sekiz yıldır. TCK 119’daki bir kat artırım uygulandığında üst sınır beş yılı aşacağından zamanaşımı on beş yıla çıkar (TCK 66/3).

Tutuklama ve HAGB. Her iki fıkrada da üst sınır iki yılı aştığından CMK 100/4’teki tutuklama yasağı uygulanmaz. Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az olursa HAGB ve erteleme değerlendirilir.

İspat. Tehdit içeren mesajlar, sosyal medya paylaşımları, ses ve görüntü kayıtları, toplantıya katılanların tanıklığı ve kolluk tutanakları başlıca delillerdir. Zorlama amacının ispatı için tehdidin hangi siyasi davranışa yönelik olduğu açıkça ortaya konmalıdır.

Seçim suçlarıyla ilişkisi

TCK 114, parti üyeliği ve seçilme hakkıyla ilgilidir. Oy kullanmanın engellenmesi, oy verme sırasında baskı yapılması veya sandık düzeninin bozulması gibi fiiller ise ağırlıklı olarak 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’daki özel suç tiplerine göre değerlendirilir.

Yargıtay kararı

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, iddianamede yağma suçundan sevk maddesi gösterilmiş olmasına rağmen iddianamedeki anlatımın siyasi hakların kullanılmasının engellenmesine ilişkin olduğu bir dosyada, bu suçtan kurulan mahkûmiyet hükmünü onamıştır:

Daire, tebliğnamedeki bozma görüşüne katılmamış ve mahkûmiyet hükmünü onamıştır. Karar iki noktayı gösterir. Birincisi, mahkemeyi bağlayan iddianamedeki sevk maddesi değil, anlatılan eylemdir. İkincisi, suçun hukuki niteliği değişecekse sanık tarafının bu değişiklik karşısında savunma yapabilmesi sağlanmalıdır. Kararda birden fazla kişiyle birlikte işlenme (TCK 119/1-c) ve teşebbüs (TCK 35) hükümlerinin de gündeme geldiği görülmektedir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

TCK 114, parti üyeliği, parti faaliyetleri ve seçilme hakkını cebir ve tehdide karşı korur. Parti faaliyetlerinin engellenmesi daha ağır cezalandırılır ve bu fıkrada hukuka aykırı başka bir davranış da yeterlidir. Silahla veya birden fazla kişiyle işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.

İlgili yazılar: Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu (TCK 118), Kamu Hizmetlerinden Yararlanma Hakkının Engellenmesi Suçu (TCK 113), İnanç, Düşünce ve Kanaat Hürriyetinin Kullanılmasını Engelleme (TCK 115), Hak Kullanımını ve Beslenmeyi Engelleme Suçu (TCK 298)

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.