Mirasçıların Tereke Borçlarından Sorumluluğu: Ölenin Borcunu Kim Öder?

Bir kişi öldüğünde yalnızca evi, arabası ve banka hesabı değil, kredi borçları, kredi kartı bakiyesi, kefaletleri ve vergi borçları da mirasçılara geçer. Türk Medeni Kanunu (TMK) mirası bir bütün olarak ele alır: mirasçı terekeyi kabul ediyorsa, malvarlığı ile birlikte borçları da kabul etmiş olur. Mirasçının sorumluluğu terekeden aldığı değerle sınırlı değildir; kendi malvarlığıyla da sorumludur. Bu sorumluluktan kurtulmanın ya da sorumluluğu sınırlamanın yolları kanunda sayılmıştır ve çoğu kısa sürelere bağlıdır.

Kanun metni

Külli halefiyet: mirasla birlikte borç da geçer

Miras hukukunda mirasçı, mirasbırakanın yerine geçer. Buna külli halefiyet denir. Mirasbırakanın ölümüyle birlikte malları, alacakları ve borçları ayrı ayrı işleme gerek kalmadan mirasçılara geçer. Mirasçının ayrıca “kabul ediyorum” demesine gerek yoktur. Kanun, üç ay içinde mirası reddetmeyen mirasçının mirası kayıtsız şartsız kazandığını kabul eder (TMK m. 610/1).

Bu noktada iki kavramı ayırmak gerekir. Mirasçının sorumluluğu kişiseldir; yani alacaklı, tereke malları yetmezse mirasçının kendi maaşına, kendi evine ve kendi banka hesabına başvurabilir. Mirasçının sorumluluğu ayrıca sınırsızdır; terekeden eline geçen değerle sınırlı değildir. Örneğin terekede 500.000 TL değerinde bir araç ve 2.000.000 TL borç varsa, mirası kabul etmiş sayılan mirasçı kalan 1.500.000 TL için de sorumludur.

Bu sonucun sert olması nedeniyle kanun, mirasçıya sorumluluktan kurtulma veya sorumluluğu sınırlama imkânı tanır. Mirasçının yapması gereken, ölümün ardından terekenin borçlu olup olmadığını hızla araştırmak ve sürelerin içinde hareket etmektir.

Müteselsil sorumluluk ve iç ilişkide paylaşım

Birden çok mirasçı varsa, tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar (TMK m. 641/1). Müteselsil sorumluluk, alacaklının borcun tamamını mirasçılardan dilediğinden isteyebilmesi demektir. Banka, dört kardeşten yalnızca birine icra takibi başlatabilir ve bu kardeşten borcun tamamını tahsil edebilir. Mirasçı, “benim payım dörtte bir, ben ancak dörtte birini öderim” diyerek alacaklıya karşı savunma yapamaz.

Bu kural paylaşmadan sonra da devam eder. TMK m. 681’e göre mirasçılar, bölünmesine veya nakline alacaklının açık ya da örtülü rıza göstermediği tereke borçlarından paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludur. Teselsül, paylaşmanın gerçekleştiği tarihten veya daha sonra muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihinden itibaren beş yıl geçmekle sona erer. Beş yıldan sonra her mirasçı, borcun yalnızca kendi payına düşen kısmından sorumlu kalır.

İç ilişkide ise durum farklıdır. TMK m. 682’ye göre paylaşma sözleşmesinde ödenmesi kendisine yükletilmemiş bir borcu veya üstlendiğinden fazlasını ödeyen mirasçı, diğer mirasçılara rücu edebilir. Aksi kararlaştırılmamışsa her mirasçı terekedeki borçları miras payı oranında öder. Yukarıdaki örnekte borcun tamamını ödeyen kardeş, diğer üç kardeşten paylarına düşen kısmı geri isteyebilir.

Hangi borçlar mirasçılara geçer?

Mirasbırakanın ölümünden önce doğmuş ve kişiye sıkı sıkıya bağlı olmayan bütün borçlar terekeye dahildir. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Banka kredileri. İhtiyaç, taşıt ve konut kredisi borçları mirasçılara geçer. Kredi sözleşmesine bağlı hayat sigortası yapılmışsa, sigorta şirketi kalan borcu bankaya öder. Bu yüzden ilk iş, kredinin sigortalı olup olmadığını öğrenmektir.
• Kredi kartı borçları. Ölüm tarihindeki bakiye ve sözleşmeye göre işleyen faiz tereke borcudur.
• Kira ve aidat borçları. Ölüm tarihine kadar biriken borçlar geçer. Kira sözleşmesinin ölümden sonraki durumu ayrıca TBK hükümlerine göre değerlendirilir.
• Vergi borçları. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 12 mirasçıların vergi borcundan sorumluluğunu miras payıyla sınırlar; vergi cezaları ise ölümle düşer (VUK m. 372). Bu konu Mirasçının Vergi Borcundan Sorumluluğu (VUK 12) yazımızda anlatılmıştır.
• Haksız fiil tazminatları. Mirasbırakanın sağlığında verdiği bir zarardan doğan tazminat borcu mirasçılara geçer.
• Kefalet borçları. Mirasbırakanın başkası için verdiği kefaletten doğan borçlar da geçer, ancak aşağıda açıklanan sınırlamayla.

Bazı borçlar ise geçmez. Adli para cezası ve hapis cezası kişiseldir; ölümle düşer. Nafaka borcu, ölüm tarihine kadar birikmiş olanlar dışında sona erer. Ölümden sonra doğan cenaze ve tereke giderleri ise mirasbırakanın değil terekenin borcudur ve paylaşmadan önce terekeden karşılanır.

Kefalet borçlarında özel sınır

Kefalet, ölümden yıllar sonra ortaya çıkabilen bir risktir. Mirasbırakan bir yakını ya da bir şirket için kefil olmuşsa, asıl borçlunun ödememesi hâlinde alacaklı mirasçılara başvurur. TMK m. 630 bu konuda mirasçıyı korur: mirasbırakanın kefaletten doğan borçları resmî defterde ayrı bir yere yazılır ve mirasçılar mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile, bu borçlardan ancak terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi hâlinde kefalet alacaklısına ne düşecek idiyse o miktarla sorumlu olurlar.

Bu sınır mirasçının kendi malvarlığını kefalet riskine karşı korur. Ancak sınırın hesaplanabilmesi için terekenin değeri ve diğer borçlar bilinmelidir. Kefalet riski bulunan dosyalarda resmî defter tutulması bu yüzden yararlıdır.

Sorumluluktan kurtulma yolu: mirasın reddi

Mirasçı mirası reddederse mirasçılık sıfatını kaybeder ve tereke borçlarından sorumlu olmaz. Ret, mirasbırakanın ölümünü öğrenmesinden başlayarak üç ay içinde sulh mahkemesine yazılı veya sözlü beyanla yapılır (TMK m. 606, 609). Mirasçı olduğunu sonradan öğrenen yasal mirasçı için süre öğrenme tarihinden başlar; bunu ispat etmek mirasçıya düşer.

Reddin geçerli olabilmesi için mirasçının terekeye karışmamış olması gerekir. TMK m. 610/2’ye göre ret süresi dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetim dışında işler yapan, tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı mirası reddedemez. Mirasbırakanın aracını satmak, bankadaki parayı çekip harcamak, kiracıdan kira tahsil edip kendi ihtiyacına kullanmak bu kapsama girebilir. Cenaze giderlerini karşılamak, bozulacak malları korumak veya zamanaşımını kesmek için dava açmak ise reddi engellemez.

Reddin ayrıntıları için Mirasın Reddi: Şartları, Üç Aylık Süre ve Hükmen Ret yazımıza bakılabilir.

Hükmen ret: borca batık terekede süresiz koruma

TMK m. 605/2’ye göre mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda mirasçının sulh mahkemesine ret beyanında bulunması gerekmez. Mirasçı, kendisine karşı başlatılan icra takibinde veya açılan davada terekenin borca batık olduğunu ileri sürebilir ya da mirasın hükmen reddedildiğinin tespiti için dava açabilir.

Hükmen retten yararlanmak için terekenin ölüm tarihindeki aktif ve pasifi karşılaştırılır. Banka kayıtları, tapu ve araç sorguları, icra dosyaları ve SGK kayıtları getirtilir. Borçların mal varlığını açıkça aştığı anlaşılırsa miras reddedilmiş sayılır. Burada da TMK m. 610/2’deki karışma yasağı önem taşır: terekeden mal alan mirasçının hükmen ret savunması zayıflar.

Sorumluluğu sınırlama yolları: resmî defter ve resmî tasfiye

Terekenin borçlu olup olmadığı belli değilse mirasçının iki seçeneği daha vardır.

Resmî defter tutulması (TMK m. 619 vd.). Mirası reddetme hakkı bulunan her mirasçı, ret süresi içinde, bir ay içinde sulh hâkiminden resmî defter tutulmasını isteyebilir. Mahkeme ilanla alacaklıları çağırır, terekenin aktif ve pasifini deftere yazar. Defter tamamlanınca her mirasçı bir ay içinde mirası reddettiğini, resmî tasfiye istediğini, deftere göre veya kayıtsız şartsız kabul ettiğini beyan eder. Resmî deftere göre kabulde mirasçı yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumludur (TMK m. 628). Alacağını süresinde yazdırmayan alacaklıya karşı mirasçı ne kendi malvarlığıyla ne de tereke mallarıyla sorumlu olur; alacaklının kusuru olmadan yazdıramadığı alacaklar için sorumluluk zenginleşme ölçüsündedir (TMK m. 629). Bu konu ayrıca Mirasın Resmî Defter Tutularak Kabulü: Süre, Usul ve Sonuçları yazımızda incelenmiştir.

Resmî tasfiye (TMK m. 632 vd.). Mirasçı, mirası ret veya resmî deftere göre kabul edeceği yerde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir. Resmî tasfiyede mirasçılar tereke borçlarından sorumlu olmaz; borçlar tereke mallarından ödenir, arta kalan varsa mirasçılara verilir. Ancak mirasçılardan biri mirası kabul ederse bu istem dikkate alınmaz. Ayrıntı için Terekenin Resmî Tasfiyesi ve İflas Hükümlerine Göre Tasfiye: Kimler İster, Sonuçları Nelerdir? yazımıza bakılabilir.

Ret sonrasında da kalabilecek sorumluluk

Mirası reddeden mirasçı kural olarak borçlardan kurtulur. Ancak TMK m. 618, borca batık bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçıları, ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumlu tutar. Olağan eğitim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır. İyiniyetli mirasçılar ise geri verme zamanındaki zenginleşmeleriyle sınırlı sorumludur.

Örneğin baba, ölümünden iki yıl önce borçlarını bildiği hâlde oğluna bir daire bağışlamış ve ardından borca batık olarak ölmüşse, mirası reddeden oğul alacaklılara karşı bu dairenin değeri ölçüsünde sorumlu tutulabilir. Ayrıca alacaklılar, İcra ve İflas Kanunu’nun 277 vd. maddelerine dayanarak tasarrufun iptali davası da açabilir.

İcra takibinde mirasçının durumu

Tereke borcu için mirasçılara karşı icra takibi yapılabilir. Ancak İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 53, ölüm günüyle birlikte üç gün ve mirasın reddi için tanınan süre boyunca takibin geri bırakılacağını öngörür. Mirası reddettiği hâlde takibe muhatap olan mirasçının izleyeceği yol, ret kararının tarihine ve takibin türüne göre değişir. Bu konu Ölen Borçlu Hakkında İcra Takibi ve Mirasçılar (İİK 53) yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.

Yargıtay Kararlarında Mirasçının Sorumluluğu

Dış ilişkide teselsül, iç ilişkide pay

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tereke borcundan sorumluluğun iki katmanlı yapısını açık biçimde ortaya koymuştur. Alacaklıya karşı her mirasçı borcun tamamından sorumludur; mirasçıların kendi aralarında ise borç miras payı oranında paylaşılır ve payından fazlasını ödeyen mirasçı diğerlerine başvurur.

Alt derece mahkemelerinin mirasçıyı yalnızca miras payı oranında sorumlu tutması, Yargıtayın bozma sebebi olarak gördüğü yaygın bir hatadır. Trafik kazasına yol açan mirasbırakanın mirasçılarından yalnızca birine yöneltilen rücu takibinde de durum budur.

Aynı ilke, mirasbırakanın sağlığında yaptığı geçersiz bir sözleşmeden doğan iade borcunda da uygulanmıştır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/10769, K. 2019/1562, T. 26.02.2019 sayılı kararda, mirasçının ödemenin tamamından müteselsilen sorumlu olduğunu gözetmeyip miras payı oranında hüküm kuran kararı bozmuştur. Alacaklının takibi bütün mirasçılara yöneltmesi de zorunlu değildir.

Bu kararların uygulamadaki anlamı şudur: alacaklı çoğu zaman maaşı veya malvarlığı en kolay haczedilebilecek mirasçıya yönelir. Ödeme yapan mirasçı, rücu davasında ödeme belgeleriyle birlikte diğer mirasçıların miras paylarını gösteren mirasçılık belgesini sunar.

Hükmen ret davasında süre, husumet ve kabul sayılmayan işlemler

Hükmen ret davası süreye bağlı değildir, ancak terekeyi kabul anlamına gelen işlemler bu yolu kapatır. Yargıtay, hangi işlemlerin kabul sayılmayacağı konusunda mirasçıyı koruyan bir yaklaşım benimsemiştir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek kanuni bir yükümlülüktür ve mirası kabul anlamına gelmez.

Hükmen ret davası sulh mahkemesine yapılan ret beyanından farklı olarak bir çekişmeli davadır ve tereke alacaklılarına karşı açılır. Bu nedenle mirasbırakanın icra dosyaları, banka borçları ve kamu alacakları önceden tespit edilmeli, bütün alacaklılar davalı olarak gösterilmelidir. Davaya katılmayan bir alacaklı bakımından hükmen ret kararı kesin hüküm oluşturmaz.

Aynı kararda, Türk Medeni Kanununun 606. maddesindeki üç aylık sürenin bu davada uygulanmadığı ve davanın alacaklılara husumet yöneltilerek görüleceği de vurgulanmıştır. Bu durum, ölümden yıllar sonra icra takibiyle karşılaşan mirasçının da terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğunu ispat ederek sorumluluktan kurtulabileceği anlamına gelir.

Örnek hesap

Mirasbırakan geride eşini ve iki çocuğunu bırakmıştır. Terekede 3.000.000 TL değerinde bir daire ve 600.000 TL banka borcu vardır. Mirasçılar mirası reddetmemiştir.

• Banka 600.000 TL’nin tamamını çocuklardan birinden isteyebilir (müteselsil sorumluluk).
• Çocuk borcu öderse, iç ilişkide eşin payı dörtte bir (150.000 TL), diğer çocuğun payı sekizde üç (225.000 TL) oranında rücu hakkı doğar (TMK m. 499 ve 682).
• Daire paylaşılır ve paylaşmanın üzerinden beş yıl geçerse, banka yeni bir talepte her mirasçıya yalnızca kendi payı kadar başvurabilir.

Sık yapılan hatalar

• Kredi sigortasını sormamak. Birçok kredi hayat sigortasıyla teminat altındadır. Bankaya ölüm belgesiyle başvurulmadan borç ödenmemelidir.
• Üç aylık süreyi kaçırmak. Ret süresi kesindir; sulh hâkimi ancak önemli sebeplerle uzatabilir (TMK m. 615).
• Terekeye karışmak. Hesaptaki parayı çekmek veya aracı satmak ret hakkını kaybettirebilir.
• Yalnızca kendi payını ödemek. Alacaklıya karşı pay savunması yapılamaz; ödeme sonrası rücu hakkı kullanılır.
• Kefaleti unutmak. Mirasbırakanın kefil olduğu borçlar ölümden sonra da ortaya çıkabilir; resmî defter bu riski görünür kılar.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Ölümün ardından ilk üç ay içinde mirasbırakanın banka, icra, SGK, tapu ve araç kayıtları sorgulanmalıdır. Terekenin borca batık olduğu anlaşılırsa sulh mahkemesine ret beyanı verilir. Durum belirsizse yine aynı süre içinde resmî defter tutulması istenir. Mirası kabul eden mirasçı ise alacaklıya ödediği tutar için diğer mirasçılardan payları oranında rücu edebileceğini bilmeli ve ödeme belgelerini saklamalıdır.

Bu konuyla bağlantılı yazı: Mirasçının Tereke Mallarını Gizlemesinin Hukuki Sonuçları: Ret Hakkının Kaybı, İstihkak Davası ve Ceza Sorumluluğu.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.