Boşanma Davasında Geçici Önlemler ve Tedbir Nafakası (TMK 169)

Boşanma davası açıldığı anda mahkeme, dava sürdüğü müddetçe eşlerin ve çocukların korunması için geçici önlemler almakla yükümlüdür. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 169’a göre hâkim bu önlemleri kendiliğinden alır; özellikle eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakımı ile korunması konularında karar verir. Bu önlemlerin en bilineni tedbir nafakasıdır. Tedbir nafakası, geliri olmayan veya düşük olan eşe ve çocuklara dava süresince ödenir, kusura bakılmaksızın bağlanabilir ve boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer.

Kanun metni

Geçici önlemler neden gereklidir?

Boşanma davaları çoğu zaman bir yılı aşar; istinaf ve temyiz aşamalarıyla bu süre daha da uzayabilir. Bu dönemde eşler genellikle ayrı yaşamaya başlar. Evlilik boyunca evin geçimini sağlayan eş ödemeyi keser, çocukların kiminle kalacağı belirsizleşir, ortak eşyalar ve banka hesapları tartışma konusu olur. TMK m. 169, dava sonuçlanana kadar bu boşluğun doldurulmasını amaçlar.

Kanun maddesindeki “özellikle” kelimesi, sayılan önlemlerin sınırlı olmadığını gösterir. Hâkim somut olayın ihtiyacına göre başka önlemler de alabilir.

Tedbir nafakası

Kimler tedbir nafakası alabilir?

Tedbir nafakası hem eş hem de ortak çocuklar için bağlanabilir. Eş için bağlanan tedbir nafakası, onun dava süresince geçimini sağlamaya yöneliktir. Çocuk için bağlanan tedbir nafakası ise çocuğu fiilen yanında bulunduran eşe ödenir ve çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerini karşılar.

Kusur aranmaz

Tedbir nafakasının en önemli özelliği, kusur şartına bağlı olmamasıdır. Boşanmaya sebep olan olaylarda ağır kusurlu olan eş bile, ihtiyacı varsa dava süresince tedbir nafakası alabilir. Bunun sebebi, evlilik birliğinin dava süresince devam etmesi ve eşlerin TMK m. 185 ile m. 186’dan doğan birbirine yardım ve birliğin giderlerine katılma yükümlülüklerinin sürmesidir. Kusurun etkisi boşanma kararıyla birlikte ortaya çıkar; ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası alamaz.

Miktar nasıl belirlenir?

Hâkim, nafaka isteyen eşin ve çocukların ihtiyaçlarını, tarafların gelirlerini ve yaşam standartlarını dikkate alır. Bu aşamada ayrıntılı bir araştırma yapılmadan, dava dilekçesi ve ekleriyle, tarafların beyanlarıyla ve ilk elde edilen kayıtlarla karar verilebilir. Sosyal ve ekonomik durum araştırması tamamlandıktan sonra mahkeme miktarı yeniden değerlendirebilir.

Eşin çalışıyor olması tek başına tedbir nafakası talebinin reddini gerektirmez. Örneğin geliri karşı tarafa göre çok düşük kalan veya çocukların bakımı nedeniyle tam zamanlı çalışamayan eş için de tedbir nafakası bağlanabilir. Asıl ölçüt, evlilik içindeki yaşam düzeyine göre ihtiyacın karşılanıp karşılanmadığıdır.

Ne zaman başlar, ne zaman biter?

Tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden itibaren bağlanır. Talep sonradan yapılmış olsa bile hâkim bu önlemi kendiliğinden almakla yükümlü olduğundan, Yargıtay nafakanın kural olarak dava tarihinden başlatılmasını aramaktadır. Tedbir nafakası boşanma kararının kesinleşmesine kadar devam eder.

Boşanma kararı kesinleştiğinde tedbir nafakası kendiliğinden sona erer. Mahkeme genellikle boşanma kararında eş için yoksulluk nafakasına, çocuk için iştirak nafakasına hükmeder ve bunların kesinleşme tarihinden itibaren ödenmesini kararlaştırır. Boşanma davası reddedilirse tedbir nafakası da ret kararının kesinleşmesiyle sona erer. Bu durumda eşler hâlâ evli olduğundan, ayrı yaşama hâlinde TMK m. 197 uyarınca yeniden nafaka istenebilir. Bu yol Evlilik Birliğinin Korunması Davası (TMK 195-201): Boşanmadan Önce Hâkimden İstenebilecek Önlemler yazımızda anlatılmıştır.

Çocuk için tedbir nafakasının kapsamı

Çocuk için bağlanan tedbir nafakası, yalnızca beslenme ve barınma giderlerini değil; okul, servis, kırtasiye, sağlık, kıyafet ve yaşına uygun sosyal faaliyet giderlerini de karşılamalıdır. Mahkeme, çocuğun evlilik süresince alıştığı yaşam düzeyini ve ana ile babanın ödeme gücünü dikkate alır (TMK m. 330). Her çocuk için ayrı miktar belirlenir. Çocuğun yanında kaldığı eşin de gücü oranında bakım giderlerine katıldığı kabul edilir; bu nedenle nafaka, giderlerin tamamını değil, diğer eşe düşen payı karşılar.

Aile konutu ve ev eşyası

Hâkim, dava süresince aile konutunda hangi eşin oturacağına karar verebilir. Uygulamada konut çoğunlukla çocuklarla birlikte kalan eşe bırakılır. Konutun mülkiyetinin kime ait olduğu bu kararı engellemez; malik olan eşin konuttan uzaklaştırılması da mümkündür. Hâkim ayrıca ev eşyasının kullanımını da düzenleyebilir.

Aile içi şiddet varsa, geçici önlemler yanında 6284 sayılı Kanun’a göre koruma tedbirleri de istenebilir. Şiddet uygulayan eşin ortak konuttan uzaklaştırılması, yaklaşma yasağı ve iletişim yasağı gibi tedbirler aile mahkemesinden hızla alınabilir. Bu tedbirler 6284 Sayılı Kanun: Koruma Tedbirleri, Uzaklaştırma ve İtiraz yazımızda anlatılmıştır.

Çocuklarla ilgili önlemler

Geçici velayet

Dava süresince çocukların hangi eşin yanında kalacağına hâkim karar verir. Evlilik devam ettiği için velayet hukuken iki eşe aittir; ancak TMK m. 336/2’ye göre ortak hayata son verilmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir. Uygulamada bu karar “çocuğun dava süresince tedbiren anneye (veya babaya) bırakılması” şeklinde kurulur.

Geçici velayet kararı verilirken çocuğun yaşı, o güne kadar kim tarafından bakıldığı, okul düzeni ve kardeşlerin birlikte kalması gibi ölçütler dikkate alınır. Ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşü de alınabilir. Gerektiğinde mahkemedeki pedagog veya sosyal çalışmacıdan rapor istenir (4787 s. K. m. 5).

Kişisel ilişki

Çocuk kendisine bırakılmayan eşle de kişisel ilişki kurulmasına karar verilir. Hafta sonu görüşmeleri, bayram ve tatil günleri bu kapsamda düzenlenir. Kişisel ilişki kararına uyulmaması, ileride velayet tartışmasında aleyhe değerlendirilebilir. Konu Çocukla Kişisel İlişki Kurulması (Görüş Günleri): Dava, Yatılı Görüş ve Uyulmazsa Ne Olur? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Malların yönetimine ilişkin önlemler

Eşlerden biri dava sırasında ortak malları satmaya, banka hesaplarını boşaltmaya veya şirket hisselerini devretmeye başlarsa, diğer eş bu davranışın önlenmesini isteyebilir. Hâkim, belirli mallar üzerinde tasarruf yetkisini sınırlayabilir veya tapuya şerh konulmasına karar verebilir. Bu önlemler, mal rejiminin tasfiyesinde katılma alacağının boşa çıkmasını engeller.

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin alacaklar için ayrıca ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz yoluna başvurulabilir. Dava sırasında yapılan mal kaçırma işlemlerine karşı başvurulacak yollar Boşanmada Mal Kaçırma: Eklenecek Değerler (TMK 229) ve Üçüncü Kişilere Dava yazımızda anlatılmıştır.

Geçici önlem kararına karşı başvuru yolları

TMK m. 169 uyarınca verilen kararlar, davayı sona erdirmeyen ara kararlardır. Yargıtay uygulamasında bu kararlara karşı ayrıca istinaf yoluna gidilemeyeceği, ancak hükümle birlikte kanun yoluna götürülebileceği kabul edilir. Bununla birlikte taraflar, koşulların değiştiğini ileri sürerek önlemin değiştirilmesini veya kaldırılmasını her zaman aynı mahkemeden isteyebilir.

Örneğin tedbir nafakası ödeyen eş işini kaybederse veya nafaka alan eş işe girerse, nafaka miktarının yeniden değerlendirilmesi istenebilir. Çocukların yanında kaldığı eşin onlara bakamaz duruma düşmesi hâlinde de geçici velayetin değiştirilmesi talep edilebilir.

Tedbir nafakası ödenmezse

Tedbir nafakasına ilişkin ara karar, uygulamada ilamlı icra yoluyla takibe konulabilir. Nafaka alacaklısı, birikmiş tedbir nafakaları için icra dairesine başvurur ve borçlunun maaşına haciz koydurabilir. Ayrıca İİK m. 344 uyarınca nafakaya ilişkin karara uymayan borçlu hakkında şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Takip süreci Nafaka Alacağı İçin İcra Takibi: Birikmiş Nafaka, Maaş Haczi ve Zamanaşımı yazımızda anlatılmıştır.

Sık yapılan hatalar

• Talebin geç yapılması. Hâkim önlemleri kendiliğinden alabilir; ancak dosya kalabalığı nedeniyle bu her zaman ilk duruşmada olmaz. Dava dilekçesinde tedbir nafakası ve geçici velayet açıkça istenmelidir.
• Gelir belgelerinin sunulmaması. Nafaka isteyen eş, karşı tarafın gelirini gösteren bilgileri (işyeri, unvan, araç, taşınmaz) dilekçede belirtmelidir. Aksi hâlde mahkeme düşük bir nafakaya hükmedebilir.
• Geçici kararın kalıcı sanılması. Tedbir kararları dava süresince geçerlidir. Boşanma kararında yoksulluk ve iştirak nafakası ayrıca istenmezse, kesinleşmeden sonra nafaka devam etmez.
• Kişisel ilişkinin engellenmesi. Geçici velayet kendisine verilen eşin çocukla görüşmeyi engellemesi, nihai velayet kararında aleyhine yorumlanabilir.

Güncel Yargıtay kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tedbir nafakasının başlangıç tarihi konusunda istikrarlı bir çizgi izlemektedir. Dava açıldığı anda TMK m. 169’daki yükümlülük doğduğu için, mahkemenin tedbir nafakasını talebin sonradan dile getirildiği tarihten ya da keyfî bir ara tarihten başlatması bozma sebebi sayılmaktadır.

Düzenli geliri olan eşin tedbir nafakası talebinin otomatik olarak reddedilemeyeceği de Yargıtay denetiminden geçmiş bir sonuçtur. Bir dosyada hemşire olarak çalışan ve sabit geliri bulunan kadının yoksulluk nafakası talebi reddedilmiş, ancak bölge adliye mahkemesi aynı kadın yararına dava tarihinden kesinleşmeye kadar tedbir nafakasına hükmetmiş ve bu karar temyiz incelemesinde ele alınmıştır. Burada belirleyici olan, iki ayrı nafakanın farklı şartlara bağlı olmasıdır: yoksulluk nafakası boşanma sonrası yoksulluğa düşmeyi, tedbir nafakası ise dava süresince evlilik birliğinin yaşam düzeyinin korunmasını hedefler.

Ara kararla bağlanan tedbir nafakasının, nafaka alan eşin durumunda bir değişiklik olmadan, hüküm sırasında duruşma tarihi itibarıyla kaldırılması da bozma sebebi yapılmıştır. Yargıtay, herhangi bir işi ve geliri olmayan kadın yararına nafakanın kesinleşmeye kadar sürmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Geçici önlemlere ilişkin ara kararlar ile 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararlarının ayrıca istinaf edilip edilemeyeceği de uygulamada sık tartışılır. Bir dosyada bölge adliye mahkemesi, 6284 sayılı Kanun m. 5/1 uyarınca verilen önleyici tedbirin kaldırılmasına ilişkin ara karara karşı istinaf yolunun kapalı olduğunu belirterek bu yöndeki başvuruyu usulden reddetmiş, Yargıtay da kararı temyiz incelemesinden geçirmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/6052, K. 2024/3773, T. 23.05.2024). Bu nedenle tedbir kararlarına karşı etkili yol, kararı veren mahkemeye değişiklik veya kaldırma talebiyle başvurmak ve nihai hükümle birlikte kanun yoluna gitmektir.

Nafaka hükümlerinde 2026 gelişmesi

Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli ve E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı kararıyla TMK m. 175’teki yoksulluk nafakasına ilişkin “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. İptal hükmü 30.06.2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu karar tedbir nafakasını doğrudan etkilemez; çünkü tedbir nafakası zaten dava süresiyle sınırlıdır. Ancak kesinleşmeden sonra tedbir nafakasının yerini alacak yoksulluk nafakası için yasama organının yeni bir süre düzenlemesi yapması beklenmektedir. Dava devam ederken nafaka talep eden eşin bu gelişmeyi hesaba katması, yoksulluk nafakası talebini de dilekçede ayrıca ve gerekçeli olarak ileri sürmesi gerekir.

Özet tablo: geçici önlemlerde süre ve yetki

• Görevli mahkeme: davaya bakan aile mahkemesi; aile mahkemesi bulunmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi.
• Başlangıç: tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden; sonradan yapılan talep kural olarak bu sonucu değiştirmez.
• Bitiş: boşanma kararının kesinleşmesi veya davanın reddine ilişkin kararın kesinleşmesi.
• Değişiklik: koşullar değiştiğinde aynı mahkemeden istenir; ara karara karşı ayrıca istinaf yolu kural olarak kapalıdır.
• İcra: birikmiş tedbir nafakası ilamlı takiple istenir; karara uymayana İİK m. 344 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsi verilebilir.

Örnek olay

C ile D’nin 7 ve 10 yaşında iki çocuğu vardır. D, C’nin geçimsizlik yaratan davranışları nedeniyle boşanma davası açar ve dilekçesinde kendisi ile çocuklar için tedbir nafakası, çocukların geçici velayeti ve aile konutunun kendisine bırakılmasını ister. C, D’nin de kusurlu olduğunu ve nafaka almaması gerektiğini savunur.

Mahkeme ön inceleme duruşmasında, kusur tartışmasının tedbir nafakasına etkili olmadığını belirtir. D’nin çalışmadığını, C’nin ise düzenli maaş aldığını dikkate alarak D’ye ve her bir çocuğa ayrı ayrı tedbir nafakası bağlar. Çocukların dava süresince D’nin yanında kalmasına, C ile her hafta sonu ve yarıyıl tatilinin yarısında kişisel ilişki kurulmasına, aile konutunun D ve çocuklara bırakılmasına karar verir.

Dava devam ederken C’nin işyeri kapanır ve C geçici olarak işsiz kalır. C, nafakaların azaltılmasını ister. Mahkeme yeni durumu değerlendirerek nafakaları indirir. Boşanma kararında D’nin kusurunun C’den ağır olmadığı anlaşıldığından, D’nin tedbir nafakası kesinleşmeden itibaren yoksulluk nafakası, çocukların tedbir nafakası ise iştirak nafakası olarak devam ettirilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Boşanma davası açacak eş, dava dilekçesinde tedbir nafakası, geçici velayet, kişisel ilişki ve konut kullanımı taleplerini ayrı ayrı yazmalı, karşı tarafın gelirini gösteren bilgileri eklemelidir. Dava sürerken gelir veya yaşam koşulları değişirse, önlemlerin güncellenmesi aynı mahkemeden istenmelidir. Boşanma kararında ise kesinleşme sonrası için yoksulluk ve iştirak nafakası talepleri unutulmamalıdır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 185-186, 196-197, 336; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 5; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344; 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.