Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma: Türk Mahkemesinde Dava ve Uygulanacak Hukuk

Eşlerden biri yabancı uyruklu olsa da boşanma davası Türk mahkemesinde açılabilir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, MÖHUK m. 40). Bu nedenle eşlerden birinin Türkiye’de yerleşim yeri varsa veya eşler son altı ay Türkiye’de birlikte oturmuşsa Türk aile mahkemesi yetkilidir. Davada hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ise MÖHUK m. 14’e göre belirlenir: önce eşlerin ortak millî hukuku, ortak vatandaşlık yoksa ortak mutat mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.

Kanun metni

Türk mahkemesi yetkili midir?

Genel kural

MÖHUK m. 40’a göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir. Boşanma davalarında bu kural TMK m. 168’dir: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Bu nedenle:

• Türkiye’de yaşayan Türk vatandaşı, yabancı eşi yurt dışında olsa bile Türkiye’de dava açabilir.
• Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu eş de, eşi Türk veya yabancı olsun, Türkiye’de dava açabilir.
• Eşler son altı ayı Türkiye’de birlikte geçirmişse, ikisi de yurt dışına taşınmış olsa bile Türk mahkemesi yetkilidir.

Yetki kuralları ve davanın açılacağı mahkeme Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme: Dava Nerede Açılır? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı

Türkiye’de yerleşim yeri olmayan Türk vatandaşı, MÖHUK m. 41’e göre Türkiye’deki mutat meskeni, yoksa son yerleşim yeri, bunlar da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde dava açabilir. Bu kural, yabancı eşiyle birlikte yurt dışında yaşayan Türk vatandaşının da Türk mahkemesine başvurabilmesini sağlar.

Hangi ülkenin hukuku uygulanır?

MÖHUK m. 14, kademeli bir bağlama kuralı öngörür. Mahkeme bu sırayı takip eder:

1. Ortak millî hukuk

Eşler aynı devletin vatandaşıysa, o devletin hukuku uygulanır. Örneğin Türkiye’de yaşayan iki Alman vatandaşının boşanmasında, dava Türk mahkemesinde görülse bile Alman hukuku uygulanır. Çifte vatandaşlıkta MÖHUK m. 4 uyarınca kişinin Türk vatandaşlığı da varsa Türk hukuku esas alınır; birden fazla yabancı vatandaşlığı varsa en sıkı ilişkili olduğu devletin hukuku dikkate alınır.

2. Ortak mutat mesken hukuku

Eşler farklı devletlerin vatandaşıysa, ortak mutat meskenlerinin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Mutat mesken, kişinin hayatının merkezi olan, belirli bir süreden beri yaşadığı yerdir. Türk vatandaşı bir kadınla İngiliz vatandaşı bir erkek İzmir’de yaşıyorsa, ortak mutat meskenleri Türkiye olduğundan Türk hukuku uygulanır. Aynı çift Londra’da yaşıyorsa ve Türk mahkemesinde dava açılırsa İngiliz hukuku uygulanabilir.

3. Türk hukuku

Eşlerin ne ortak vatandaşlığı ne de ortak mutat meskeni varsa Türk hukuku uygulanır. Örneğin eşlerden biri Türkiye’de, diğeri Almanya’da yaşıyor ve farklı vatandaşlıktalarsa Türk hukuku esas alınır.

Nafaka, butlan ve geçici tedbirler

MÖHUK m. 14’e göre aynı bağlama kuralı, boşanmış eşler arasındaki nafaka taleplerinde ve ayrılık ile evliliğin butlanı hâllerinde de uygulanır. Boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar da aynı kurala tabidir (MÖHUK m. 14/3). Bununla birlikte Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler saklı olduğundan (MÖHUK m. 1/2), çocuğun mutat meskeninin bulunduğu devletin de taraf olduğu 1996 tarihli Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi gibi sözleşmelerin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Geçici tedbir taleplerine ise her durumda Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle dava sürerken tedbir nafakası, geçici velayet ve konut kullanımı Türk hukukuna, yani TMK m. 169‘a göre belirlenir.

Yabancı hukukun uygulanması

Hâkim yabancı hukuku kendiliğinden uygular

MÖHUK m. 2/1’e göre Türk hâkimi, kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku kendiliğinden uygular. Hâkim, yabancı hukukun içeriğini tespit ederken taraflardan yardım isteyebilir. Uygulamada yabancı hukukun içeriği Adalet Bakanlığı aracılığıyla ilgili devletten, uzman bilirkişiden veya üniversitelerin karşılaştırmalı hukuk enstitülerinden istenir. Tüm araştırmalara rağmen yabancı hukukun içeriği tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır.

Kamu düzeni

Yabancı hukukun uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç doğuruyorsa, o hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 5). Örneğin eşlerden yalnızca birine tek taraflı boşanma hakkı tanıyan veya kadına boşanma hakkı vermeyen bir yabancı hukuk hükmü, Türk kamu düzenine aykırı kabul edilir.

Yargıtay kararlarında yabancı unsurlu boşanma

Yabancı unsurlu boşanma davalarında Yargıtay’ın bozma sebeplerinin büyük kısmı, uygulanacak hukukun yanlış belirlenmesinden kaynaklanmaktadır. Mahkemelerin, taraflar yabancı olduğu hâlde doğrudan Türk hukukunu uygulaması, yabancı hukukun içeriğini araştırmaması veya kamu düzeni istisnasını yanlış uygulaması, kararların bozulmasına yol açmaktadır. Aşağıdaki kararlar bu konudaki temel ilkeleri göstermektedir.

Taraflar Türk hukukunu seçemez

Boşanma sebepleri ve hükümleri bakımından MÖHUK m. 14, taraflara hukuk seçimi imkânı tanımaz. Eşlerin “Türk hukuku uygulansın” demesi, kanunun öngördüğü bağlama kuralını değiştirmez. Yargıtay, iki İngiliz vatandaşı arasındaki boşanma davasında, tarafların talebi üzerine Türk hukukunu uygulayan mahkeme kararını bu gerekçeyle bozmuştur.

Bu karar, hâkimin kanunlar ihtilafı kurallarını re’sen uygulama yükümlülüğünün (MÖHUK m. 2/1) pratik sonucudur. Taraflar arasında uygulanacak hukuk konusunda uyuşmazlık bulunmasa bile hâkim, MÖHUK m. 14’teki sırayı kendiliğinden takip etmek zorundadır.

Yabancı hukuk araştırılmadan Türk hukuku uygulanamaz

Yabancı hukukun içeriğinin tespiti zaman alıcı bir süreçtir. Ancak bu güçlük, doğrudan Türk hukukunun uygulanmasını haklı kılmaz. Yargıtay, Irak vatandaşı eşler arasındaki yakın tarihli bir davada, ortak millî hukuk araştırılmadan verilen kararı bozmuştur.

Suriye vatandaşı eşlere ilişkin bir başka kararda Yargıtay, mahkemenin Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğüne yazdığı müzekkerenin cevabını beklemesi, gerekirse yeniden müzekkere yazması veya MÖHUK m. 2/1 uyarınca tarafların yardımına başvurması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/6751, K. 2022/8808, T. 02.11.2022). Alman vatandaşları arasındaki bir davada ise Türkiye ve Almanya’nın taraf olduğu Yabancı Hukuk Hakkında Bilgi Edinilmesine Dair Avrupa Sözleşmesi’nden yararlanılması gerektiği vurgulanmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2006/21951, K. 2007/17742, T. 25.12.2007).

Bu kararların davacı açısından pratik sonucu şudur: yabancı hukukun içeriğine ilişkin belgeleri, yeminli tercümeleriyle birlikte dava başında dosyaya sunmak, yargılamanın hızlanmasını sağlar. Hâkim yine de bu belgelerle bağlı değildir ve resmî kanallardan doğrulama yapabilir.

Kamu düzeni istisnası nasıl uygulanır?

Yabancı hukukun uygulanması kural olmakla birlikte, belirli bir olaya uygulanan hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde o hüküm uygulanmaz (MÖHUK m. 5). Yargıtay, kadın ve erkeğe eşit boşanma hakkı tanımayan bir yabancı hukuk düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunu kabul etmiştir. Mülteci statüsündeki eşlere ilişkin bir davada ilk derece mahkemesi, kadının ispatladığı vakıaların ortak millî hukukta boşanma sebebi olarak sayılmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; Yargıtay bu kararı bozmuştur.

Aynı kararda Yargıtay, mültecilerin 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesi uyarınca mahkemelere başvurma bakımından vatandaş gibi muamele göreceğini ve vatandaşlık esasına göre belirlenen hukukun mülteciler bakımından MÖHUK m. 4 uyarınca tespit edileceğini de belirtmiştir. Bu nedenle Türkiye’de geçici veya uluslararası koruma statüsünde bulunan yabancıların boşanma davalarında, uygulanacak hukukun belirlenmesi ayrı bir özen gerektirir.

Kamu düzeni istisnası, yabancı hukukun tümden bir kenara bırakılması anlamına gelmez. Hâkim önce yabancı hukukun ilgili hükmünü tespit etmeli, ardından bu hükmün somut olaya uygulanmasının kamu düzenine açıkça aykırı bir sonuç doğurup doğurmadığını değerlendirmelidir. Yabancı hukuk tespit edilmeden doğrudan “kamu düzeni” gerekçesiyle Türk hukuku uygulanması, yukarıdaki kararlar karşısında bozma riski taşır.

Yabancı vatandaşlığa geçen eşin Türkiye’de dava açması

Türk vatandaşlığından çıkarak başka bir devletin vatandaşlığını kazanan eşin nüfus kaydı kapatılmış olabilir. Bu durum, Türkiye’de boşanma davası açılmasına engel değildir. Yargıtay, Alman vatandaşlığına geçen davacının açtığı davayı usulden reddeden mahkeme kararını bozmuştur.

Yabancı eşle boşanmada dava öncesi kontrol listesi

Yukarıdaki kararlar dikkate alındığında, yabancı unsurlu bir boşanma davası açılmadan önce şu hususların netleştirilmesi yargılamanın uzamasını ve bozma riskini azaltır:

• Her iki eşin dava tarihindeki vatandaşlıklarının resmî belgelerle tespit edilmesi; çifte vatandaşlık varsa bunun ayrıca belgelenmesi
• Eşlerin ortak mutat meskeninin nerede olduğunun ve ne zaman sona erdiğinin tanıklar, kira sözleşmeleri, ikamet kayıtları gibi delillerle ortaya konulması
• Uygulanacak hukuk yabancı hukuksa, ilgili kanun metinlerinin ve yeminli tercümelerinin dosyaya sunulması
• Evlilik belgesinin apostil şerhli ve tercümeli örneğinin alınması; evlilik Türk nüfusuna tescil edilmemişse tescil işlemlerinin başlatılması
• Yurt dışındaki eşin açık adresinin tespit edilmesi ve tebligat için gereken tercüme masraflarının öngörülmesi
• Ortak çocuk varsa çocuğun mutat meskeninin, pasaport durumunun ve yurt dışı çıkış riskinin değerlendirilmesi

Yargılamada dikkat edilmesi gerekenler

Yurt dışına tebligat

Davalı eş yurt dışında yaşıyorsa, dava dilekçesi ve duruşma davetiyeleri uluslararası tebligat yoluyla gönderilir. Türkiye’nin taraf olduğu 1965 tarihli Hukuki ve Ticari Konularda Adli ve Gayri Adli Belgelerin Yabancı Memlekette Tebliğine Dair Lahey Sözleşmesi veya ikili adli yardım anlaşmaları çerçevesinde, Adalet Bakanlığı aracılığıyla tebligat yapılır. Belgelerin davalının ülkesinin resmî diline tercüme edilmesi gerekir. Yurt dışı tebligatı aylar sürebildiğinden, yargılama süresi uzar.

Tercüman

Türkçe bilmeyen eş duruşmada tercüman yardımından yararlanır. Anlaşmalı boşanmada hâkimin eşleri bizzat dinlemesi ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir (TMK m. 166/3). Türkçe bilmeyen eş için yeminli tercüman bulundurulmalı ve protokolün eşin anladığı dile çevrilmiş bir örneği dosyaya sunulmalıdır.

Evliliğin nüfusa tescili

Nüfus kaydı kurucu değil bildirici niteliktedir; yurt dışında yapılan ve Türk makamlarına bildirilmeyen bir evlilik de geçerli olabilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/8121, K. 2022/3734). Bununla birlikte boşanma kararının nüfusa işlenebilmesi ve yargılamanın sorunsuz yürüyebilmesi için evliliğin Türk nüfus kütüğüne tescil edilmiş olması uygulamada beklenir. Türk vatandaşının yurt dışında yaptığı evlilik konsolosluk veya nüfus müdürlüğü aracılığıyla tescil edilmemişse, mahkeme davaya devam etmeden önce tescil işleminin yapılmasını isteyebilir. Evlilik belgesinin apostil şerhli ve yeminli tercümeli bir örneği dosyaya sunulmalıdır.

Boşanma kararının yurt dışında geçerliliği

Türk mahkemesinin verdiği boşanma kararı, yabancı eşin ülkesinde kendiliğinden geçerli olmaz. Kararın o ülkede tanınması için oranın kurallarına göre başvuru yapılması gerekir. Avrupa Birliği ülkeleri ve diğer devletlerin tanıma usulleri farklıdır. Bu nedenle kararın kesinleşme şerhli, apostil onaylı ve tercümeli örneğinin alınması önerilir.

Tersine, yabancı ülkede alınmış bir boşanma kararının Türkiye’de geçerli olması için Türk mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir. Bu konu Tanıma Davası: Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Yabancı eşin oturma izni ve vatandaşlığı

Boşanma, yabancı eşin Türkiye’deki hukuki durumunu da etkileyebilir. Aile ikamet izniyle Türkiye’de bulunan yabancı eş, boşanmadan sonra bu izne dayanamaz ve başka bir ikamet izni türüne geçmesi gerekebilir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, belirli şartlarla aile ikamet izninin kısa dönem ikamet iznine dönüştürülmesine imkân tanır. Evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanmış eş, boşanmayla vatandaşlığını kaybetmez. Evliliğin butlanına karar verilmesi hâlinde ise evliliği iyiniyetle yapmış olan eş vatandaşlığını korur (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16). Bu konular boşanma davasından ayrı olarak idari süreçlerde değerlendirilir.

Çocuklar bakımından özel riskler

Ebeveynlerin farklı ülkelerin vatandaşı olduğu ailelerde, boşanma sürecinde çocuğun bir ebeveyn tarafından diğer ülkeye götürülmesi riski daha yüksektir. Bu nedenle dava açılırken veya dava sırasında şu önlemler değerlendirilmelidir:

• Çocuğun dava süresince yurt dışına çıkarılmasının mahkeme iznine bağlanması veya çocuk için yurt dışı çıkış yasağı konulması
• Çocuğun pasaportunun bir ebeveynde veya güvenli bir yerde tutulmasına karar verilmesi
• Kişisel ilişki kararında yurt dışındaki ebeveynle görüşmelerin Türkiye’de veya belirli güvencelerle yapılmasının düzenlenmesi

Çocuk buna rağmen yurt dışına götürülür veya orada alıkonulursa, Lahey Sözleşmesine dayanan iade süreci işletilebilir. Bu süreç Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Lahey Sözleşmesi: Yurt Dışına Götürülen Çocuğun İadesi yazımızda anlatılmıştır.

Mal rejimi

Yabancı unsurlu evliliklerde mal rejimine uygulanacak hukuk ayrıca MÖHUK m. 15’e göre belirlenir. Eşler evlenme sırasındaki mutat meskenlerinin hukukunu veya millî hukuklarından birini seçebilir. Taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Mal rejimi sözleşmeleri Mal Rejimi Sözleşmesi: Mal Ayrılığı Nasıl Seçilir, Noterde Nasıl Yapılır? yazımızda anlatılmıştır.

Örnek olay

GG, Türk vatandaşıdır; eşi HH, Hollanda vatandaşıdır. Çift Antalya’da beş yıldır birlikte yaşamaktadır. HH, Hollanda’ya dönmüş ve boşanmak istemektedir; GG ise Antalya’da kalmıştır. GG, Antalya Aile Mahkemesinde boşanma davası açar.

Mahkeme, GG’nin yerleşim yerinin Antalya olması nedeniyle TMK m. 168 ve MÖHUK m. 40 uyarınca yetkilidir. Eşlerin ortak vatandaşlığı yoktur. HH Hollanda’ya döndüğü için dava tarihinde ortak bir mutat meskenleri de bulunmamaktadır; ortak mutat meskenin son olarak Türkiye’de olduğu kabul edilse de sonuç değişmez. Her iki durumda da Türk hukuku uygulanır. Dava dilekçesi Hollandaca’ya tercüme edilerek Lahey Tebligat Sözleşmesi çerçevesinde HH’ye tebliğ edilir. HH duruşmaya avukatı aracılığıyla katılır. Mahkeme, TMK m. 166/1 uyarınca boşanmaya karar verir. Kesinleşen kararın apostilli ve tercümeli örneği, Hollanda’da tanınması için HH’ye gönderilir.

Bu örnekte çift Hollanda’da yaşamaya devam etmiş olsaydı, ortak mutat meskenleri Hollanda olacağından Türk mahkemesi Hollanda hukukunu uygulamak zorunda kalabilirdi. Bu durumda mahkeme, Hollanda hukukunun boşanma sebeplerini ve sonuçlarını Adalet Bakanlığı veya bilirkişi aracılığıyla tespit ettirirdi.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Yabancı uyruklu eşle boşanmak isteyen kişi, önce Türk mahkemesinin yetkili olup olmadığını ve hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını belirlemelidir. Evlilik belgesinin apostilli ve tercümeli örneği, eşin yurt dışı adresi ve evliliğin nüfusa tescil durumu dava öncesinde kontrol edilmelidir. Kararın yabancı ülkede de geçerli olması gerekiyorsa, o ülkenin tanıma şartları baştan araştırılmalıdır.

Sınır dışı edilen veya giriş yasağı konulan yabancılar için: Tahdit Kodları Listesi.

Mevzuat: 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 2, 4-5, 14-15, 40-41; 4721 sayılı TMK m. 166, 168-169; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16; 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.