Kısmi Dava (HMK 109)

Alacak miktarını tam bilmeyen, yüksek harç ve vekâlet ücreti riskini göze almak istemeyen ya da önce mahkemenin bakışını görmek isteyen kişiler, alacağın yalnızca bir bölümünü dava ederek yargılamaya başlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 109 bu imkânı kısmi dava adıyla tanır. 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun, kısmi dava rejimini önemli ölçüde değiştirmiştir. Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m. 107 yürürlükten kaldırılmış, buna karşılık m. 109’a dördüncü fıkra eklenerek kısmi davada talebin bir defaya mahsus artırılması ve artırılan kısım için zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılması kabul edilmiştir. Bu yazıda kısmi davanın şartları, yeni talep artırımı imkânı, ıslah ve ek dava ile farkları ve zamanaşımı bakımından sonuçları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Kısmi dava nedir?

Kısmi dava, davacının sahip olduğunu iddia ettiği alacağın tamamını değil, bir bölümünü mahkemeden istemesidir. Örneğin 400.000 TL olduğunu düşündüğü bir tazminat alacağı için “fazlaya ilişkin haklarımı saklı tutarak şimdilik 50.000 TL” talep eden kişi kısmi dava açmış olur.

Kısmi davanın tercih edilmesinin başlıca nedenleri şunlardır:

• Harç yükü. Nispi harç, talep edilen miktar üzerinden alınır. Düşük bir miktarla dava açmak başlangıç maliyetini azaltır.
• Vekâlet ücreti riski. Dava reddedilirse karşı taraf vekâlet ücretine reddedilen miktar üzerinden hükmedilir. Az miktarla açılan dava bu riski sınırlar.
• Miktarın bilinmemesi. Zarar miktarı ancak bilirkişi incelemesiyle belirlenebiliyorsa, davacı önce bir miktar ister, rapordan sonra talebini artırır.

Şartlar

1. Talep konusu bölünebilir olmalı

Kısmi dava, ancak niteliği itibarıyla bölünebilen taleplerde açılabilir. Para alacakları, tazminat talepleri ve misli eşyanın teslimi bölünebilir taleplere örnektir. Buna karşılık bir taşınmazın tapusunun iptali ve tescili, boşanma, bir sözleşmenin feshinin tespiti veya genel kurul kararının iptali gibi talepler bölünemez. Bu davalarda “kısmi” bir talepten söz edilemez.

2. Alacağın kalan kısmından feragat edilmemiş olmalı

Kanun, kısmi dava açılmasının kalan kısımdan feragat anlamına gelmediğini açıkça belirtir (m. 109/3). Uygulamada dava dilekçelerine yazılan “fazlaya ilişkin haklarımız saklıdır” ibaresi bu nedenle zorunlu değildir; ancak davacının niyetini açık biçimde ortaya koyduğu için yazılması yine de yerinde olur. Buna karşılık davacı dilekçesinde “bakiye alacağımdan feragat ediyorum” derse, kalan kısım için artık dava açılamaz.

7589 sayılı Kanun ile gelen talep artırımı

2026 değişikliğinden önce kısmi davada talebi artırmanın tek yolu ıslahtı. Islah, aynı davada taraflara yalnızca bir kez tanınan ve harca tabi bir işlemdir (HMK m. 176-177). Ancak asıl sorun zamanaşımıydı. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre kısmi davada zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım için kesiliyor, kalan kısım için işlemeye devam ediyordu. Dava yıllarca sürdüğünde, bilirkişi raporundan sonra yapılan ıslah zamanaşımı süresi dolduktan sonra yapılmış oluyor ve karşı tarafın zamanaşımı def’i üzerine artırılan kısım reddediliyordu.

Yargıtay’ın bu konudaki tipik bir kararı şöyledir:

Olayda kasko sigortalı bir aracın hasar bedeli için 2014’te 6.000 TL’lik kısmi dava açılmış, iki yıl sonra talep ıslahla 11.000 TL’ye çıkarılmıştı. Kasko alacağı iki yıllık zamanaşımına tabiydi. Davalı sigorta şirketi ıslah edilen kısım için zamanaşımı def’inde bulunmuş, mahkeme bu def’i değerlendirmeden 11.000 TL’ye hükmetmişti. Yargıtay, ıslahla artırılan 5.000 TL bakımından zamanaşımının ayrıca incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

7589 sayılı Kanun ile eklenen m. 109/4, bu sonucu değiştirmiştir. Artık kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinde kesilmiş sayılır. Böylece yukarıdaki olayda 2026 sonrasında açılmış bir davada artırılan 5.000 TL için zamanaşımı def’i başarılı olamazdı, çünkü zamanaşımı 2014’teki dava tarihinde kesilmiş sayılacaktı.

Talep artırımının şartları

• Bir defaya mahsus. Talep artırımı aynı davada yalnızca bir kez yapılabilir.
• Tahkikatın sona ermesine kadar. Sözlü yargılama aşamasına geçildikten sonra artırım yapılamaz.
• İddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir. Davacı, karşı tarafın rızasını almadan talebini artırabilir.
• Harç. Artırılan kısım için tamamlama harcının yatırılması gerekir. Harç yatırılmadan yapılan artırım üzerine mahkeme Harçlar Kanunu hükümlerine göre işlem yapar.

Islah ile ilişkisi

Talep artırımı, ıslahtan ayrı bir kurumdur. Yeni düzenleme ile talep artırımı için ıslah hakkının kullanılması gerekmez. Bu nedenle ıslah hakkı, örneğin dava sebebinin veya diğer usul işlemlerinin düzeltilmesi için ayrıca saklı kalır. Ancak ıslah yoluyla talep artırımına başvurulursa, eski uygulamadaki zamanaşımı sorununun yeniden doğup doğmayacağı tartışmaya açıktır. Güvenli yol, artırımın açıkça m. 109/4’e dayanılarak yapılmasıdır.

Geçiş dönemi

Değişiklik 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce açılmış ve hâlen devam eden kısmi davalarda m. 109/4’ün uygulanıp uygulanmayacağı, dolayısıyla eski davalarda talep artırımında zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılıp sayılmayacağı öğretide tartışılmaktadır. Usul kurallarının derhâl uygulanacağı, ancak tamamlanmış usul işlemlerinin etkilenmeyeceği genel ilkesi bu konuda yol gösterir; derdest belirsiz alacak ve kısmi davaların akıbeti bakımından uygulamanın netleşmesi beklenmektedir. Bu konuda Yargıtay’ın yerleşik bir içtihadı henüz oluşmamıştır. Derdest davalarda talep artırımı yapılırken zamanaşımı riskinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Yargıtay kararlarında kısmi dava, zamanaşımı ve kesinlik sınırı

7589 sayılı Kanunla getirilen talep artırımı imkânının neden önemli olduğu, Yargıtay’ın 2025 yılında da sürdürdüğü ıslah ve zamanaşımı uygulamasına bakıldığında açıkça görülür. Kısmi davanın kanun yolu bakımından sonuçları da Yargıtay kararlarıyla netleşmiştir.

Islahla artırılan kısımda zamanaşımı ıslah tarihine göre hesaplanır

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 2025 yılında verdiği kararlarda kısmi davada zamanaşımının yalnızca dava edilen kısım için kesildiği görüşünü sürdürmüştür.

Aynı Daire E. 2024/2184, K. 2025/2080 sayılı kararında da ıslaha karşı zamanaşımı def’inin ıslah tarihine göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu içtihat, 31.07.2026’dan önce ıslahla talebini artırmış davacılar bakımından hâlâ belirleyicidir. Yeni m. 109/4 ise artırılan kısım için zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılacağını açıkça düzenlediğinden, bu yolla yapılan artırımlarda aynı sonuç doğmaz. Bu fark, artırım dilekçesinde ıslah yerine m. 109/4’e dayanılmasının önemini göstermektedir.

Kısmi davada kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir

Düşük miktarla açılan kısmi davanın kanun yolu sınırının altında kalacağı düşüncesi hatalıdır. HMK m. 341/3 ve m. 362, kısmi davada kesinlik sınırının alacağın tamamına göre belirleneceğini açıkça düzenler. Yargıtay da bu kuralı kararlarında uygulamaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de E. 2025/4438, K. 2025/5479 sayılı kararında kesinlik sınırının kamu düzenine ilişkin olduğunu ve kısmi davada alacağın tamamının esas alınacağını belirtmiştir. Bu nedenle dava dilekçesinde alacağın tahmini toplam değerinin de gösterilmesi, kanun yolu aşamasında doğabilecek tartışmaları önler.

Dilekçe yazarken dikkat edilecekler

• Dava dilekçesinde alacağın bölünebilir olduğu, şimdilik istenen miktar ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır.
• Alacağın tahmini toplam değeri belirtilerek kesinlik sınırı tartışmasının önüne geçilmelidir.
• 31.07.2026’dan sonra yapılacak artırımda dilekçede “HMK m. 109/4 uyarınca talep artırımı” ibaresi kullanılmalı, ıslah hakkı ayrıca saklı tutulmalıdır.
• Eski tarihli davalarda ıslahla yapılmış artırımlar için zamanaşımı def’i ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir.

Ek dava

Kısmi dava sürerken veya sonuçlandıktan sonra, alacağın dava edilmeyen kısmı için ayrı bir dava açılabilir. Buna ek dava denir. Ek dava, alacağın kalan kısmı için zamanaşımı süresi dolmadan açılmalıdır; çünkü ek dava açılıncaya kadar kalan kısım için zamanaşımı işlemeye devam eder. Ek dava, ilk davada verilen ve kesinleşen hükmün bağlayıcılığıyla da karşı karşıyadır: İlk davada alacağın dayandığı hukuki ilişkinin yokluğuna karar verilmişse, ek davada bu husus yeniden tartışılamaz.

Belirsiz alacak davasının kaldırılması

2011’den beri HMK m. 107, miktarı dava tarihinde belirlenemeyen alacaklar için belirsiz alacak davasını düzenliyordu. 7589 sayılı Kanun bu maddeyi yürürlükten kaldırmıştır. Bu tarihten önce usulüne uygun açılmış belirsiz alacak davalarında yapılmış işlemler, tamamlanmış usul işlemlerinin etkilenmeyeceği ilkesi gereği geçerliliğini korur. Yeni dönemde miktarı belirsiz alacaklar için de kısmi dava açılıp m. 109/4 uyarınca talep artırılması yoluna gidilecektir. Ayrıntılar için Belirsiz Alacak Davası yazımıza bakılabilir.

Kısmi davanın istinaf ve temyiz sınırına etkisi

Kanun yoluna başvuruda, davanın açıldığı tarihte geçerli parasal sınırlar esas alınır (HMK ek m. 1/2). Kısmi davalarda ise kesinlik sınırı dava edilen kısma göre değil, alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m. 341/3). Bu nedenle düşük bir miktarla açılmış kısmi dava, alacağın tamamı 2026 yılı için uygulanan 50.000 TL’lik istinaf sınırını aşıyorsa istinaf yoluna tabidir. Ayrıntılar için Hukuk Davasında İstinaf yazımıza bakılabilir.

Uygulamadan örnek olay

Zeynep Hanım, Kasım 2016’da geçirdiği bir iş kazasında yaralanır. İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu iş sözleşmesine dayandığından, tazminat istemi on yıllık zamanaşımına tabidir. Kalıcı iş göremezlik oranı ve buna bağlı tazminat miktarı ancak sağlık kurulu raporu ve aktüer bilirkişi hesabıyla belirlenebilecektir. Avukatı, Eylül 2026’da, on yıllık süre dolmadan işverene karşı 100.000 TL’lik kısmi tazminat davası açar ve dilekçede fazlaya ilişkin hakları saklı tutar.

Yargılama sırasında alınan aktüerya raporu, maddi zararı 1.450.000 TL olarak hesaplar. Rapor, kaza tarihinden on yıldan fazla süre geçtikten sonra, 2027 yılında ve tahkikat aşamasında dosyaya girer. Zeynep Hanım’ın avukatı, tahkikat sona ermeden önce HMK m. 109/4’e dayanarak talebi 1.450.000 TL’ye artırır ve tamamlama harcını yatırır. İşveren, artırılan kısım için zamanaşımı def’inde bulunsa da mahkeme, zamanaşımının artırılan kısım bakımından da dava tarihinde kesilmiş sayıldığını belirterek def’i reddeder.

Aynı davada Zeynep Hanım’ın ikinci bir rapor sonrasında talebini yeniden artırması mümkün değildir; çünkü m. 109/4’teki imkân bir defaya mahsustur. Bu nedenle artırım, bütün raporlar alınıp itirazlar sonuçlandıktan sonra, ancak tahkikat sona ermeden yapılmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Kısmi dava açmadan önce alacağın bölünebilir olup olmadığı, zamanaşımı süresi ve kanun yolu sınırları birlikte değerlendirilmelidir. Bilirkişi raporu gelmeden talep artırılmamalı, ancak tahkikatın sona ermesi de beklenmemelidir. Derdest eski davalarda artırımın hangi hükme dayanılarak yapılacağı ayrıca planlanmalıdır.

Dilekçe örneği: Islah Dilekçesi Örneği.

İlgili yazılar: Davaya Müdahale: Asli ve Fer’i Müdahale (HMK 65-69), Hukuk Davasında Temyiz: 2026 Temyiz Sınırı, Yeni 362/3 Hükmü ve Yargıtay İncelemesi

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 107 (mülga), 109, 141, 176-182, ek m. 1; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 154; 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, 33326).

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.