Mal Beyanı Nedir? İcra Takibinde Süre, Tazyik Hapsi ve Mal Beyanı Dilekçesi Örneği

Mal beyanı, icra takibindeki borçlunun kendisinde veya üçüncü kişilerde bulunan mallarını, alacaklarını ve haklarını, her türlü kazanç ve gelirini, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyebileceğini yazılı veya sözlü olarak icra dairesine bildirmesidir (İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 74). Borçlu, ödeme emrine veya icra emrine itiraz etmezse kural olarak yedi gün, kambiyo senedine dayalı takipte on gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır. Beyanda bulunmayan borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince beyanda bulununcaya kadar, bir defaya mahsus ve üç ayı geçmemek üzere tazyik hapsiyle zorlanır (İİK m. 76). Gerçeğe aykırı beyan ise ayrı bir suçtur ve üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir (İİK m. 338/1).

Kanun metni

Mal beyanının amacı

İcra takibinde alacaklı, borçlunun hangi mallarının bulunduğunu her zaman bilemez. UYAP sorgularıyla tapu, araç, banka ve SGK kayıtları görülebilir; ancak borçlunun elindeki nakit, kayıt dışı alacakları, üçüncü kişilere emanet ettiği eşyalar, ortaklık payları veya ileride doğacak gelirleri bu sorgularda çıkmayabilir. Mal beyanı, bu bilgi açığını kapatmak için borçluya yüklenmiş bir bildirim yükümlülüğüdür.

Kanun, beyanın kapsamını geniş tutmuştur. Borçlu yalnızca sahip olduğu malları değil, şu bilgileri de vermelidir:

• Kendisinde veya üçüncü kişilerde bulunan taşınır ve taşınmaz mallar,
• Üçüncü kişilerdeki alacakları ve hakları,
• Her türlü kazanç ve geliri,
• Yaşayış tarzına göre geçim kaynakları,
• Bu bilgilere göre borcunu nasıl ödeyebileceği.

Mal beyanı, borçlunun borca itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. Borçlu borca itiraz etmişse, itiraz kaldırılmadıkça mal beyanı yükümlülüğü doğmaz.

Mal beyanı ne zaman yapılır?

Ödeme emrinde ve icra emrinde, borçluya süresi içinde mal beyanında bulunması gerektiği, bulunmazsa hapisle tazyik edileceği açıkça ihtar edilir. Bu ihtar, borçlunun yükümlülüğü bilmediğini ileri sürmesini önler.

Kambiyo senetlerine dayalı takipte ödeme emrine itiraz süresi beş gün, ödeme süresi on gündür; mal beyanı da itiraz edilmez ve borç ödenmezse on gün içinde yapılır (İİK m. 168/6). Bu konu Senede (Bonoya) Dayalı İcra Takibine İtiraz: Beş Günlük Süre, İmza ve Borca İtiraz yazımızda ele alınmıştır.

Mal beyanı nasıl yapılır?

Mal beyanı, takibin yürütüldüğü icra dairesine yazılı dilekçeyle veya icra dairesine gidilerek sözlü olarak yapılabilir. Sözlü beyan bir tutanağa geçirilir ve borçlu tarafından imzalanır. Beyanda şu noktalara dikkat edilmelidir:

1. Eksiksiz olmalıdır. Borçlunun bildiği her mal, alacak ve gelir yazılmalıdır. Değeri küçük görülen bir alacağın atlanması, gerçeğe aykırı beyan şikâyetine yol açabilir.
2. Mal yoksa bu açıkça yazılmalıdır. “Adıma kayıtlı taşınmaz, araç veya banka hesabı bulunmamaktadır” gibi açık bir ifade kullanılmalıdır.
3. Gelir kaynağı belirtilmelidir. Borçlu bir işte çalışıyorsa işverenin adı ve adresi, emekliyse aylığı bağlayan kurum, kira geliri varsa kiracının bilgileri yazılmalıdır.
4. Ödeme önerisi eklenebilir. Kanun, borcun nasıl ödenebileceğinin de bildirilmesini ister. Borçlu bu bölümde aylık taksit önerisinde bulunabilir.

Mal beyanında bildirilen bilgiler alacaklının haciz taleplerine esas olur. Örneğin borçlunun bildirdiği işverene maaş haczi yazısı gönderilebilir. Maaş haczinin kapsamı Maaş Haczi: Maaşın Ne Kadarı Kesilir? Nafaka, Sıra ve Emekli Maaşı yazımızda anlatılmıştır.

Mal beyanında bulunmayan borçluya tazyik hapsi

Süresinde mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında alacaklı, icra mahkemesine şikâyette bulunabilir. İcra mahkemesi, borçlunun beyanda bulununcaya kadar tazyik hapsiyle zorlanmasına karar verir. Bu hapis bir defaya mahsustur ve üç ayı geçemez (İİK m. 76). Borçlu beyanda bulunduğu anda tahliye edilir; çünkü tazyik hapsinin amacı cezalandırmak değil, beyanı sağlamaktır.

Tazyik hapsine ilişkin önemli sınırlar şunlardır:

• Şikâyet süresi. Alacaklının şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m. 347).
• Görevli mahkeme. Tazyik ve disiplin hapsine icra mahkemesi karar verir (İİK m. 346).
• Küçük alacaklar. Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde tazyik ve disiplin hapsi uygulanmaz (İİK m. 354/3).
• Borcun ödenmesi. Şikâyetten vazgeçilmesi veya borcun ödendiğinin anlaşılması hâlinde dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer (İİK m. 354/1).
• İnfaz süresi. Tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK m. 354/2).

İİK m. 337’nin mal beyanında bulunmayan borçlunun ayrıca cezalandırılmasını düzenleyen birinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 28/2/2008 tarihli ve E. 2006/71, K. 2008/69 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle beyanda bulunmamanın yaptırımı, m. 76’daki tazyik hapsidir. Ödeme emri formlarındaki ihtar metni kanunun eski lafzını korusa da uygulama bu iptale göre şekillenir.

Gerçeğe aykırı mal beyanı

Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı olarak yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (İİK m. 338/1). Bu, tazyik hapsinden farklı olarak gerçek bir cezadır ve icra mahkemesince verilir.

Gerçeğe aykırılık tipik olarak şu durumlarda ortaya çıkar:

• Borçlunun adına kayıtlı bir aracı veya taşınmazı bildirmemesi,
• Düzenli bir işte çalışırken işsiz olduğunu beyan etmesi,
• Üçüncü kişilerdeki alacaklarını gizlemesi,
• Yaşam tarzı açıkça yüksek gelire işaret ederken hiçbir geliri olmadığını bildirmesi.

Bu suç da şikâyete bağlıdır. Borç ödenirse veya alacaklı şikâyetinden vazgeçerse ceza düşer (İİK m. 354/1). Borçlunun mallarını alacaklıdan kaçırmak için başkasına devretmesi ise ayrı bir sorundur; bu hâlde tasarrufun iptali davası gündeme gelir. Konu Tasarrufun İptali Davası: Borçlunun Mal Kaçırması, Şartlar ve Süre (İİK 277-284) yazımızda anlatılmıştır.

Sonradan edinilen mallar ve gelir artışı

Mal beyanında malı olmadığını bildiren, borcuna yetecek mal göstermeyen veya beyandan kaçınan borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışları yedi gün içinde icra dairesine taahhütlü mektupla veya sözlü olarak bildirmek zorundadır (İİK m. 77).

Bu yükümlülüğe kabul edilebilir bir mazeret olmaksızın uymayan borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine disiplin hapsiyle cezalandırılır. Mal veya kazanç aynen ya da bedel olarak mevcutsa ceza on gün, borçlu bunu makul bir sebep olmaksızın elden çıkarmışsa bir aya kadardır (İİK m. 339). Borçlu takip konusu borcu tamamen öderse bu ceza düşer.

Örneğin mal beyanında işsiz olduğunu bildiren borçlu üç ay sonra bir işe girerse, yeni işini ve maaşını yedi gün içinde icra dairesine bildirmelidir. Bildirmezse alacaklı, SGK kaydından bu durumu öğrendiğinde şikâyet yoluna gidebilir.

Aciz belgesinden sonra gelir yükümlülüğü

Hakkında aciz belgesi alınmış borçlu, asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğü, aciz belgesi alacaklısının alacağının aciz belgesine bağlanmasından en geç beş yıl içinde başvurusu üzerine ispatlanırsa, asgari ücretin üstünde kalan gelirlerinden icra mahkemesinin dörtte birden az olmamak üzere belirleyeceği kısmı her ay icra dairesine yatırmak zorundadır (İİK m. 338/2). Bu yükümlülüğe uymayan borçlu hakkında bir yıla kadar tazyik hapsine karar verilir. Aciz belgesinin diğer sonuçları Borç Ödemeden Aciz Belgesi: Ne Zaman Verilir, Alacaklıya Hangi Hakları Tanır? yazımızda ele alınmıştır.

İcradaki mal beyanı ile kamu görevlilerinin mal bildirimi farklıdır

“Mal beyanı” ifadesi, kamu görevlilerinin 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu uyarınca kurumlarına verdiği mal bildirimi için de kullanılır. Bu iki kurum birbirinden tamamen farklıdır. Kamu görevlisinin mal bildirimi göreve başlarken ve kanunda belirtilen dönemlerde, yolsuzluğun önlenmesi amacıyla verilir. İcradaki mal beyanı ise yalnızca hakkında takip yapılan borçlunun alacaklıya karşı yükümlülüğüdür. Memur olan bir borçlu da icra takibinde, diğer borçlular gibi İİK m. 74’e göre mal beyanında bulunmak zorundadır.

Mal beyanı dilekçesi örneği

Örnek olay

CC, borçlu DD hakkında ilamsız takip başlatır. Ödeme emri DD’ye 3 Mart’ta tebliğ edilir. DD itiraz etmez ve mal beyanında da bulunmaz. CC, Nisan ayında icra mahkemesine başvurarak DD’nin tazyik hapsiyle zorlanmasını ister. Takip konusu alacak aylık brüt asgari ücretin üzerindedir.

İcra mahkemesi DD’nin beyanda bulununcaya kadar tazyik hapsiyle zorlanmasına karar verir. DD, karar kesinleşmeden icra dairesine giderek mal beyanında bulunur ve bir işyerinde çalıştığını, adına kayıtlı bir araç olduğunu bildirir. Beyanla birlikte tazyikin amacı gerçekleşmiştir. CC, beyan üzerine işverene maaş haczi yazısı gönderilmesini ve araç üzerine haciz konulmasını ister. Altı ay sonra CC, DD’nin beyanında bildirmediği bir taşınmazın bulunduğunu tapu kaydından tespit ederse, gerçeğe aykırı beyan nedeniyle İİK m. 338/1’e göre şikâyette bulunabilir.

Güncel Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kararları

Süre içinde beyan yoksa tazyik hapsi zorunludur

İcra ceza mahkemelerinin mal beyanında bulunmayan borçlu hakkındaki tazyik taleplerini reddettiği kararlar, kanun yararına bozma yoluyla sık sık Yargıtay önüne gelmektedir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/1259, K. 2022/1767, T. 15.02.2022 sayılı kararında, ödeme emri usulüne uygun tebliğ edildiği hâlde yedi günlük süre içinde mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında tazyik talebinin reddedilmesini isabetsiz bulan ihbarnameyi yerinde görerek kararı bozmuştur. Aynı kararda, borçlunun eyleminin unsurlarının oluşmadığı kanaatine varılırsa talebin reddi yerine beraat kararı verilmesi gerektiği de belirtilmiştir.

Kambiyo senedine dayalı takiplerde süre on gündür. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin E. 2021/4058, K. 2021/4911, T. 18.05.2021 ve E. 2021/1446, K. 2021/1912, T. 23.02.2021 sayılı kararlarına konu dosyalarda, ödeme emri usulüne uygun tebliğ edildiği hâlde on günlük süre içinde mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında tazyik talebinin reddedilmesi kanun yararına bozma istemine konu edilmiştir.

Mal beyanı kararlarına karşı kanun yolu

İİK m. 353’teki iki haftalık itiraz yolu, Kanunun on altıncı babındaki ceza hükümlerine ilişkindir. Yukarıda anılan E. 2022/1259 sayılı kararda yerinde görülen ihbarnamede, mal beyanında bulunmamaya ilişkin İİK m. 76’nın dördüncü babda yer aldığı ve bu bap hükümlerine göre verilen kararlara karşı ayrı bir kanun yolu öngörülmediği belirtilmiş; bu nedenle ilk derece kararından sonra itiraz mercii sıfatıyla verilen kararın yok hükmünde olduğu değerlendirilmiştir. Bu durumda hatalı bir karara karşı başvurulabilecek yol, Adalet Bakanlığından kanun yararına bozma talep edilmesidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Ödeme emrine itiraz etmeyen borçlunun, borcu kabul etmediği için mal beyanında da bulunmaması. Mal beyanı borcun kabulü anlamına gelmez; yalnızca kesinleşen takipte zorunludur.
• Kambiyo takibinde mal beyanı süresini beş günlük itiraz süresiyle karıştırmak.
• Malı olmayan borçlunun beyanda bulunmayı gereksiz görmesi.
• Sonradan işe giren ya da miras yoluyla mal edinen borçlunun bunu yedi gün içinde bildirmemesi.
• Alacaklının, alacak miktarı aylık brüt asgari ücretin altında kalan bir takipte tazyik hapsi istemesi.

Sıkça sorulan sorular

Ne yapmalı?

Ödeme emri veya icra emri alan ve itiraz etmeyen borçlu, kanuni süre içinde (kural olarak yedi gün, kambiyo takibinde on gün) icra dairesine eksiksiz ve doğru bir mal beyanı vermelidir. Malı yoksa bunu açıkça yazmalı, sonradan iş, gelir veya mal edinirse yedi gün içinde bildirmelidir. Alacaklı ise beyanda bulunmayan borçlu hakkında, öğrenmeden itibaren üç ay içinde icra mahkemesine şikâyette bulunmalı ve beyan edilen mallar için vakit kaybetmeden haciz istemelidir.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 32, 60, 74-77, 147, 168, 337, 338, 339, 346, 347, 354..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.