Kaza Tespit Tutanağına İtiraz: Kusur Oranı Yanlışsa Ne Yapılır?

Trafik kazasından sonra düzenlenen tutanak, sigorta şirketinin ödeme yapıp yapmayacağını ve sürücünün hasarsızlık basamağını doğrudan etkiler. Kaza yerinde telaşla doldurulan bir anlaşmalı tutanakta yanlış kutucuğun işaretlenmesi veya polis tutanağında olayın eksik anlatılması, kusursuz sürücünün yüzde yüz kusurlu sayılmasına yol açabilir. Tutanak kesin hüküm niteliği taşımaz; ancak itiraz edilmeyen bir tutanak, sonradan değiştirilmesi zor bir delil hâline gelir. Bu yazıda tutanak türleri, tutanağın hukuki değeri, itiraz edilebilecek merciler ve kusur oranının yeniden belirlenmesi için izlenecek yol anlatılmaktadır.

Kanun metni

Tutanak türleri: anlaşmalı tutanak ve resmî tutanak

Uygulamada iki tür tutanak bulunur. Birincisi, yalnızca maddi hasarlı kazalarda sürücülerin birlikte doldurduğu anlaşmalı kaza tespit tutanağıdır. Bu tutanak kâğıt formla veya Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezinin (SBM) mobil uygulaması üzerinden düzenlenebilir. Sürücüler kaza yerini, araçların konumunu, çarpma noktalarını ve olayın oluşunu kendileri işaretler, krokiyi çizer ve imzalar. Sigorta şirketi kusur oranını çoğunlukla bu tutanaktaki işaretlemelere göre belirler.

İkincisi, trafik polisi veya jandarmanın düzenlediği resmî kaza tespit tutanağıdır. Ölümlü ve yaralanmalı kazalarda, sürücülerden birinin alkollü veya ehliyetsiz olduğu durumlarda, araçlardan birinin sigortasız olduğu hâllerde ya da sürücüler anlaşamadığında görevliler çağrılır. Görevliler olay yerini inceler, kroki çizer, ifade alır ve tutanağa kendi kusur değerlendirmesini yazar.

Her iki tutanağın ortak noktası, bir delil olmalarıdır. Ne sürücülerin işaretlemesi ne de görevlinin kusur değerlendirmesi, uyuşmazlığı kesin olarak çözer. Kusur oranını nihai olarak belirleyen, uyuşmazlığa bakan mahkeme veya Sigorta Tahkim Komisyonu hakemidir.

Tutanağın hukuki değeri

Görevlilerin düzenlediği tutanak resmî bir belgedir ve olay yerinde gördükleri hususlar bakımından güçlü bir delil sayılır. Araçların kaza sonrasındaki konumu, fren izi, yol ve hava durumu, trafik işaretlerinin varlığı gibi gözleme dayanan tespitler, aksi ispat edilene kadar dikkate alınır. Buna karşılık tutanağa yazılan kusur değerlendirmesi, görevlinin bir yorumudur ve teknik bir inceleme yerine geçmez. Görevli çoğu zaman kazayı görmemiştir; sürücülerin anlatımına ve araçların son konumuna dayanarak bir kanaat bildirir.

Yargıtay da uzun süredir bu ayrımı korur. Kusur oranına itiraz edildiğinde mahkemenin, tutanaktaki değerlendirmeyle yetinmeyip uzman bilirkişiden ya da Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesinden rapor alması gerekir. Tarafların itirazlarını karşılamayan, tutanağı tekrar eden bir rapor hükme esas alınamaz.

Bu karar, tutanağın iki yönlü etkisini göstermektedir. Tutanak mahkemeyi bağlamaz; ancak sürücünün imzasıyla kabul ettiği hususlar, aleyhine güçlü bir delil oluşturur ve aksini iddia eden taraf bunu ispatlamak zorundadır. Bu nedenle tutanağa itiraz edecek kişinin yalnızca “tutanak yanlış” demesi yeterli değildir; kamera kaydı, tanık beyanı, araçlardaki hasarın konumu veya teknik bilirkişi incelemesi gibi somut delillerle tutanaktaki anlatımın gerçeği yansıtmadığını ortaya koyması gerekir.

Anlaşmalı tutanakta durum biraz farklıdır. Tutanağı imzalayan sürücü, işaretlediği hususları kabul etmiş sayılır ve bu beyanlar aleyhine delil olarak kullanılır. Yine de imzalanmış tutanak bir ikrar değildir. Sürücü, işaretlemenin yanlış yapıldığını, krokinin olayı yansıtmadığını veya baskı altında imza attığını başka delillerle ispat edebilir. Bu ispat, resmî tutanağa göre daha güçtür; bu nedenle anlaşmalı tutanakta imzadan önce dikkatli olunmalıdır.

İdare mahkemesinde iptal davası açılabilir mi?

Kusur oranına itiraz eden sürücülerin sıkça sorduğu soru, polis tutanağının idari yargıda iptal ettirilip ettirilemeyeceğidir. Danıştay ve idare mahkemeleri, kaza tespit tutanağını kişiler hakkında doğrudan sonuç doğuran, kesin ve yürütülmesi gerekli bir idari işlem saymaz. Tutanak, adli yargıda görülecek tazminat veya rücu uyuşmazlığında değerlendirilecek bir belgedir. Bu nedenle tutanağın iptali istemiyle açılan davalar incelenmeksizin reddedilir ve süre kaybına yol açar.

Tutanağa dayanılarak yazılan trafik idari para cezası ise ayrı bir işlemdir. Ceza tutanağına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bu başvurunun usulü “Trafik Cezasına İtiraz” yazımızda anlatılmıştır. İdari para cezasının kaldırılması, kusur değerlendirmesinde de lehe bir delil olarak kullanılabilir; ancak tek başına kusur oranını değiştirmez.

İtiraz edilebilecek merciler

1. Sigorta şirketi

İlk itiraz yeri, hasar dosyasını yöneten sigorta şirketidir. Kusur oranına itiraz eden sürücü, kendi kasko şirketine veya karşı tarafın trafik sigortacısına yazılı bir dilekçe verir. Dilekçede olayın nasıl gerçekleştiği, tutanaktaki hatanın ne olduğu ve hangi delillerin bu hatayı gösterdiği açıkça yazılmalıdır. Görüntü kayıtları, fotoğraflar, tanık bilgileri ve varsa ekspertiz raporundaki çarpma noktası tespitleri dilekçeye eklenir.

Sigorta şirketleri kusur değerlendirmesini kendi iç birimlerinde yapar. Sigortacı itirazı kabul ederse kusur oranını değiştirir ve ödemeyi buna göre yeniden hesaplar. Uygulamada sigorta şirketleri, tutanaktaki işaretlemeyle çelişen somut bir delil bulunmadıkça kusur oranını değiştirmekte isteksizdir. Yine de bu başvuru, ileride tahkim veya dava yoluna gidilecekse zorunlu bir ön adım niteliğindedir. Karayolları Trafik Kanununun 97. maddesine göre zarar gören, dava açmadan veya tahkime gitmeden önce sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunmalıdır.

2. Sigorta Tahkim Komisyonu

Sigorta şirketi itirazı reddederse veya on beş gün içinde cevap vermezse, Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Hakem, dosyadaki delilleri değerlendirir ve gerekirse bağımsız bir kusur bilirkişisinden rapor alır. Komisyon süreci mahkemeye göre daha hızlıdır; çoğu dosya birkaç ay içinde sonuçlanır. Başvuru usulü ve ücretleri Trafik Kazalarında Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

3. Mahkeme

Uyuşmazlık konusu tutar yüksekse veya taraflardan biri sigortalı değilse dava yolu tercih edilebilir. Davadan önce, uyuşmazlığın ticari dava niteliğinde olup olmadığına göre zorunlu arabuluculuk şartı da değerlendirilmelidir. Mahkeme, kusur oranını belirlemek için trafik bilirkişisinden veya Adli Tıp Kurumundan rapor alır. Raporlar arasında çelişki varsa, bu çelişki giderilmeden karar verilemez.

4. Ceza soruşturması

Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda Cumhuriyet başsavcılığı taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçundan soruşturma başlatır. Savcılık bu soruşturmada kusur raporu aldırır. Sürücü, şüpheli sıfatıyla ifade verirken tutanaktaki hatalara açıkça itiraz etmeli ve delillerini sunmalıdır. Ceza dosyasında alınan bilirkişi raporu, hukuk mahkemesini bağlamaz; ancak hukuk mahkemesi bu rapordan farklı bir sonuca varacaksa gerekçesini açıklamak zorundadır. Kusur dağılımının ceza yargılamasında nasıl tartışıldığı Trafik Kazasında Asli ve Tali Kusur: Ceza Davasında Kusur Tespiti yazımızda anlatılmıştır.

İtirazda kullanılacak deliller

Kusur itirazının başarısı, tutanaktaki hatayı somut olarak gösteren delillere bağlıdır. En etkili deliller şunlardır:

• Araç kamerası (dashcam) kaydı: Kazanın oluşunu doğrudan gösterdiği için en güçlü delildir. Kayıt silinmeden önce birkaç kopyası alınmalıdır.
• Çevre kameraları: İş yerlerinin, apartmanların ve belediyenin kameraları birkaç gün içinde kendiliğinden silinebilir. Bu kayıtlar için savcılığa veya mahkemeye derhâl delil tespiti talebiyle başvurulmalıdır.
• Tanıklar: Kaza anını gören kişilerin ad ve telefon bilgileri kaza yerinde alınmalıdır.
• Fotoğraflar: Araçların kaza sonrası konumu, fren izleri, yol çizgileri ve trafik işaretleri araçlar kaldırılmadan fotoğraflanmalıdır.
• Ekspertiz raporu: Hasarın yeri ve yönü, olayın tutanaktaki anlatımla uyumlu olup olmadığını gösterir. Örneğin arkadan çarpma iddiasıyla çelişen yandan hasar izleri önemli bir delildir.
• Teknik veriler: Bazı araçlardaki olay veri kaydedici (EDR) bilgileri, hız ve fren verisini içerir; yetkili servisten alınabilir.

Anlaşmalı tutanak doldururken dikkat edilecekler

Sonradan itiraz gereği doğmaması için tutanak doldurulurken şu hususlara dikkat edilmelidir:

1. Tutanak, araçlar kaza yerinden kaldırılmadan önce, olay yerinde doldurulmalıdır.
2. Her iki sürücü de kendi bölümünü kendisi doldurmalı, karşı tarafın sürücü belgesi, ruhsatı ve poliçe numarası doğru yazılmalıdır.
3. Kazanın oluşuna ilişkin kutucuklar, olayı gerçekten yansıtacak şekilde işaretlenmeli; anlaşılmayan bir kutucuk boş bırakılmalıdır.
4. Kroki, yolun şeridini, yön oklarını ve çarpma noktasını açıkça göstermelidir.
5. “Görüşler” bölümüne, karşı tarafın anlatımına katılınmayan hususlar mutlaka yazılmalıdır.
6. Karşı taraf baskı yapıyor veya alkollü görünüyorsa anlaşmalı tutanak yerine trafik polisi çağrılmalıdır.

İmza atıldıktan sonra tutanağın bir nüshası alınmalı ve fotoğrafı çekilmelidir. Kaza, sigorta şirketine gecikmeksizin ve genel şartlarda öngörülen beş iş günlük süre içinde bildirilmelidir. Bildirimin gecikmesi, sigortacının zarar görmesine yol açtığı ölçüde tazminatın azaltılmasına neden olabilir.

Kusur oranının sigorta ve hasarsızlık üzerindeki etkisi

Kusur oranı, sigortacının ödeyeceği tutarı ve sürücünün primini birlikte etkiler. Karşı tarafın trafik sigortası, kendi sigortalısının kusuru oranında ödeme yapar. Yüzde elli kusurlu sayılan sürücü, araç hasarının ancak yarısını karşı tarafın sigortacısından alabilir. Ayrıca kendi trafik sigortacısının karşı tarafa ödeme yapması, poliçe yenilenirken hasarsızlık basamağının düşmesine yol açar. Bu nedenle kusur oranındaki yanlışlık yalnızca bir defalık bir kayıp değil, sonraki yıllarda daha yüksek prim anlamına da gelir. Basamak sistemi Hasarsızlık İndirimi ve Mini Onarım: Basamak ve İndirim Nasıl Korunur? yazımızda açıklanmıştır.

Kusur oranı sonradan tahkim veya mahkeme kararıyla değiştirilirse, sigorta şirketi bu karara göre hasar kaydını düzeltmekle yükümlüdür. Düzeltmenin hasarsızlık basamağına yansıtılması için karar, sigorta şirketine yazılı olarak bildirilmelidir.

Süreler

Trafik kazasından doğan tazminat taleplerinde zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıldır (KTK m. 109). Tazminat, cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, o süre uygulanır. Kusur itirazı ayrı bir süreye bağlı değildir; ancak tazminat talebi zamanaşımına uğrarsa kusur tartışması da anlamını yitirir. Görüntü kayıtlarının birkaç gün içinde silinebileceği düşünülürse, en kritik süre kazadan sonraki ilk günlerdir.

Güncel Yargıtay kararları: tutanağın ispat gücü

Tutanak kusur konusunda mahkemeyi bağlamaz; ancak Yargıtay onu “aksi ispat edilinceye kadar geçerli” bir belge olarak görür. Bu iki ilke birlikte okunmalıdır: tutanağa itiraz eden taraf, tutanağın yanlış olduğunu somut delille göstermek zorundadır.

Soyut iddia tutanağı çürütmez

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/14168, K. 2023/3314, T. 13.03.2023 sayılı kararına konu dosyada tutanakta sürücü, tek taraflı kazada tam kusurlu gösterilmişti. Sürücü, kazanın plakası belirlenemeyen bir aracın arkadan çarpmasıyla olduğunu ileri sürdü, ancak bu iddiayı destekleyen bir delil sunmadı. Daire kararı onadı.

Bu karar, itirazın başarısının kaza anına ait delillere bağlı olduğunu gösterir. Kamera kaydı, araç kamerası görüntüsü, tanık ifadesi ve hasar fotoğrafları toplanmadan yapılan itiraz, tutanaktaki kusur dağılımını değiştirmeye çoğu zaman yetmez.

Tutanağa itiraz varsa uzman heyet raporu gerekir

Öte yandan mahkeme, tutanağa yöneltilen itirazları incelemeden tek kişilik bir raporla yetinemez. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/2374, K. 2023/12363, T. 21.11.2023 sayılı kararında, kaza tespit tutanağının aksinin ispat edilemediği de gözetilerek dosyadaki kusur raporunun irdelenmesi ve İTÜ öğretim üyeleri ya da Karayolları Genel Müdürlüğü fen heyetinden seçilecek uzman bilirkişi heyetinden denetime elverişli, ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınması gerektiğini belirterek eksik incelemeyle verilen kararı bozmuştur.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Tutanağın bağlayıcı olmadığına güvenilerek delil toplanmaması. Tutanak aksi ispatlanana kadar geçerli kabul edilir.
• Kaza anını gösteren kamera kayıtlarının, saklama süreleri dolmadan savcılık veya mahkeme aracılığıyla istenmemesi.
• Raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi için uzman heyetten yeni rapor alınması talebinin, bilirkişi raporuna itiraz süresi içinde yapılmaması.
• Anlaşmalı tutanakta kroki ile işaretlenen kutucuklar arasındaki çelişkinin fark edilmeden imzalanması.

Örnek olay

Bir sürücü, kavşakta yeşil ışıkta ilerlerken sağ taraftan kırmızı ışıkta geçen bir aracın çarpmasına maruz kalır. Karşı taraf sürücüsü, kaza yerinde “ışıklar arızalıydı” diyerek anlaşmalı tutanakta her iki tarafın da “kavşakta geçiş üstünlüğüne uymama” kutucuğunu işaretlemesini önerir. Sürücü, telaşla bu öneriyi kabul eder. Sigorta şirketi tutanağa dayanarak yüzde elli-yüzde elli kusur belirler.

Sürücü, ertesi gün kavşaktaki bir iş yerinin kamerasının kazayı kaydettiğini öğrenir ve kayıt silinmeden sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti ister. Kayıt, karşı aracın kırmızı ışıkta geçtiğini açıkça gösterir. Sürücü, bu kayıtla birlikte karşı tarafın trafik sigortacısına yazılı başvuru yapar. Sigortacı tutanağa dayanarak talebi reddedince Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulur. Hakemin aldırdığı bilirkişi raporu, karşı tarafın yüzde yüz kusurlu olduğunu belirler ve sigortacı araç hasarının ve değer kaybının tamamını ödemekle yükümlü tutulur.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Kaza tespit tutanağı, trafik kazası uyuşmazlığının başlangıç noktasıdır; ancak son sözü söyleyen belge değildir. Tutanaktaki kusur değerlendirmesi, sigorta şirketine yapılacak yazılı itiraz, Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme önünde bilirkişi raporuyla değiştirilebilir. İtirazın başarısı, kaza yerinde toplanan görüntü, fotoğraf ve tanık bilgilerine bağlıdır. İdare mahkemesinde tutanağın iptalini istemek ise süre kaybından başka sonuç doğurmaz. Tazminatın genel kuralları için Trafik Kazasında Maddi ve Manevi Tazminat yazımıza bakılabilir.

Mevzuat: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu · 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.