Av. Emrah Karatay
İşçilik alacaklarına ilişkin davalarda kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin ve ücret alacakları çoğu zaman hesap bilirkişisi tarafından hesaplanır. Mahkeme hesabı kendisi yapmadığından, bilirkişi raporundaki bir hata doğrudan karara yansır. Ücretin yanlış belirlenmesi, tanık beyanlarının hatalı değerlendirilmesi veya bordroda ödenmiş görünen bir tutarın mahsup edilmemesi, sonucu on binlerce lira değiştirebilir. Bu nedenle rapor tebliğ edildiğinde süresi içinde ayrıntılı bir beyan ve itiraz dilekçesi verilmesi gerekir.
Bu yazıda iş davalarında bilirkişi raporuna karşı verilecek beyan dilekçesinin süresi, içeriği ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Ceza yargılamasındaki bilirkişi itirazı için “Bilirkişi Raporuna İtiraz (Ceza)“, işçilik alacaklarının genel çerçevesi için “İşçilik Alacakları” yazılarımıza bakılabilir.
KISA CEVAP
- Bilirkişi raporuna karşı beyan ve itiraz süresi, raporun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 281/1).
- Talebin bu sürede hazırlanması çok zor veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, süre içinde başvurularak bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre istenebilir.
- Dilekçede eksik görülen hususların tamamlattırılması, belirsizliklerin açıklattırılması veya yeni bilirkişi atanması istenebilir.
- İtirazlar ücret, çalışma süresi, fazla mesai hesabı, hakkaniyet indirimi, bordro mahsubu ve faiz başlıkları altında somut olarak yazılmalıdır.
- Rapora göre talep artırılacaksa, HMK m. 109/4 uyarınca tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırım yapılabilir.
- Süresinde itiraz edilmeyen hususlar, kural olarak rapordaki tespitin kabulü anlamına gelir.
Kanun metni
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 281/1
“Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler.”
Rapor tebliğ edildiğinde yapılacak kontrol
Ücretin doğru belirlenip belirlenmediği
İşçilik alacaklarının tamamı işçinin ücretine göre hesaplandığından ilk kontrol edilecek nokta, bilirkişinin esas aldığı ücrettir. Bordroda asgari ücret görünmesine rağmen işçinin gerçekte daha yüksek ücret aldığı iddia edilmişse, bilirkişi tanık beyanları, banka kayıtları ve meslek kuruluşlarından gelen emsal ücret yazılarını değerlendirmelidir. Emsal ücret araştırmasının nasıl yapıldığı “Emsal Ücret Araştırması” yazımızda anlatılmıştır. Kıdem tazminatında giydirilmiş brüt ücretin (yemek, yol, düzenli prim gibi yardımlar dâhil) esas alınıp alınmadığı ve kıdem tazminatı tavanının doğru uygulanıp uygulanmadığı da kontrol edilmelidir.
Çalışma süresi ve dönemler
Bilirkişinin işe giriş ve çıkış tarihlerini SGK hizmet dökümüne mi, tanık beyanlarına mı yoksa iddiaya mı göre belirlediği incelenmelidir. Aralıklı çalışmalar, sigortasız geçen dönemler ve hizmet tespiti talebi varsa bu dönemlerin hesaba katılıp katılmadığı önemlidir.
Fazla çalışma hesabı
Fazla çalışma alacağı çoğu zaman tanık beyanlarına dayanılarak hesaplanır. Bilirkişinin haftalık çalışma süresini hangi tanığın anlatımına göre belirlediği, tanığın davacıyla aynı dönemde çalışıp çalışmadığı, ara dinlenme sürelerinin düşülüp düşülmediği ve imzalı bordrolarda fazla mesai ödemesi görünen ayların hesap dışı bırakılıp bırakılmadığı kontrol edilmelidir. Fazla mesainin ispatı ve hesabı “Fazla Mesai Ücreti ve İspatı” yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Hakkaniyet indirimi
Yargıtay, tanık beyanına dayalı fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacaklarında işçinin her gün aynı tempoda çalışamayacağı, hastalık ve izin gibi nedenlerle işe gelmediği günler olabileceği gerekçesiyle belirli oranda hakkaniyet indirimi yapılmasını kabul etmektedir. Uygulamada bu oran çoğunlukla yüzde otuz civarındadır. İndirim oranı mahkemenin takdirindedir; bilirkişinin rapor içinde indirimi kendiliğinden uygulayıp uygulamadığı ve hangi oranı esas aldığı dilekçede ayrıca tartışılmalıdır. Davacı taraf indirim yapılmamış alternatif hesabın, davalı taraf ise indirimin uygulanmasının istenmesi gerektiğini ileri sürebilir.
Ödemelerin mahsubu
İşveren tarafından yapılmış ödemeler (bordroda görünen fazla mesai ödemeleri, ödenmiş yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı avansı, ibraname karşılığı yapılan ödemeler) hesaptan düşülmelidir. Davalı işveren bakımından en sık itiraz konusu, ödenmiş tutarların mahsup edilmemesidir. Davacı işçi bakımından ise imzasız bordrolardaki ödemelerin kendiliğinden mahsup edilmesi itiraz konusu yapılabilir.
Faiz türü ve başlangıcı
Kıdem tazminatına fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir (1475 sayılı İş Kanunu m. 14/11). İhbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ve diğer alacaklar için ise kural olarak temerrüt veya dava tarihinden itibaren yasal faiz istenir. Bilirkişinin faiz türünü ve başlangıç tarihini doğru gösterip göstermediği kontrol edilmelidir.
Bilirkişi raporuna beyan dilekçesi örneği
… İŞ MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
(İş mahkemesi bulunmayan yerlerde: … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE, İş Mahkemesi Sıfatıyla)
DOSYA NO: 20…/… Esas
DAVACI: Ad Soyad
VEKİLİ: Av. Ad Soyad
DAVALI: … Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. Ad Soyad
KONU: …/…/… tarihli bilirkişi raporuna karşı beyan ve itirazlarımızın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Süre: Bilirkişi raporu tarafımıza …/…/… tarihinde tebliğ edilmiş olup beyanlarımız HMK m. 281/1’de öngörülen iki haftalık süre içindedir.
2. Esas alınan ücrete ilişkin itiraz: Bilirkişi, davacının ücretini bordrolarda görünen asgari ücret üzerinden hesaplamıştır. Oysa davacı … olarak çalışmakta olup dinlenen tanıklar … ve … davacının aylık net … TL ücret aldığını, ücretin bir kısmının elden ödendiğini beyan etmiştir. … Odasından gelen …/…/… tarihli emsal ücret yazısı da aynı meslekteki ve kıdemdeki bir çalışanın net … TL ile … TL arasında ücret alabileceğini göstermektedir. Rapordaki ücret tespiti dosya kapsamıyla çelişmektedir.
3. Giydirilmiş ücrete ilişkin itiraz: Kıdem tazminatı hesabında davacıya düzenli olarak ödenen aylık … TL yol yardımı ve … TL yemek yardımı giydirilmiş brüt ücrete eklenmemiştir.
4. Fazla çalışma hesabına ilişkin itiraz: Bilirkişi, haftalık çalışma süresini davacıyla yalnızca … ay birlikte çalışan tanık …’nın beyanına göre belirlemiş, davacıyla tüm dönem boyunca birlikte çalışan tanık …’nın beyanını değerlendirmemiştir. Ayrıca … ve … aylarına ait bordrolarda fazla mesai tahakkuku bulunmasına rağmen bu aylar hesap dışı bırakılmamış ve ödenen tutarlar mahsup edilmemiştir.
5. Hakkaniyet indirimine ilişkin beyan: Bilirkişi, fazla çalışma ve genel tatil alacaklarında kendiliğinden yüzde … oranında indirim uygulamıştır. İndirim oranının belirlenmesi Sayın Mahkemenin takdirinde olduğundan indirimsiz ve indirimli hesapların ayrı ayrı gösterildiği ek rapor alınmasını talep ediyoruz.
6. Yıllık izin alacağına ilişkin itiraz: Davacının kullandığı yıllık izinlere ilişkin imzalı izin defteri davalı tarafça sunulmamıştır. İspat yükü işverende olduğundan bilirkişinin … gün izin kullanıldığını kabul etmesi hatalıdır.
7. Faize ilişkin itiraz: Kıdem tazminatına fesih tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilmesi gerekirken raporda yasal faiz gösterilmiştir.
8. Talep artırımı: Rapordaki hatalar giderildikten sonra belirlenecek tutarlara göre, HMK m. 109/4 uyarınca talep artırım dilekçemiz ayrıca sunulacaktır.
HUKUKİ NEDENLER: HMK m. 266, 281, 109; 4857 sayılı İş Kanunu m. 32, 41, 46, 47, 53, 57; 1475 sayılı İş Kanunu m. 14; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. İtirazlarımız doğrultusunda bilirkişiden ek rapor alınmasına, ek raporda indirimli ve indirimsiz hesapların ayrı ayrı gösterilmesine,
2. İtirazlarımızın ek raporla karşılanmaması hâlinde HMK m. 281/1 uyarınca yeni bir bilirkişi heyeti atanmasına
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı Vekili Av. Ad Soyad, imza
Bu örnek, davacı işçi vekili tarafından verilecek bir dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Davalı işveren tarafından verilecek dilekçede itirazlar bu kez mahsup edilmeyen ödemeler, tanık beyanlarının çelişkisi, zamanaşımı ve hakkaniyet indirimi yönünden yazılmalıdır.
Ek süre talebi
HMK m. 281/1’e 7251 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre, bilirkişi raporuna karşı talebin iki hafta içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel veya teknik bir çalışma gerektirmesi hâlinde, yine bu iki haftalık süre içinde mahkemeye başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Çok sayıda alacak kalemi içeren ve uzun dönemli hesaplarda ek süre talebi, süre bitmeden yapılmalıdır. Ek süre talebinin örneği “Süre Uzatım Dilekçesi” yazımızda yer almaktadır.
Talep artırımı: belirsiz alacak yerine HMK m. 109/4
İşçilik alacakları davaları uzun süre belirsiz alacak davası (HMK m. 107) olarak açılıyor ve bilirkişi raporundan sonra talep artırılıyordu. 16.7.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla HMK m. 107 kaldırılmış, HMK m. 109’a dördüncü fıkra eklenmiştir. Buna göre alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir; zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Bu nedenle artırım, itirazlar karşılandıktan ve kesin hesap ortaya çıktıktan sonra tek seferde ve tüm kalemler için birlikte yapılmalıdır. Artırılan kısım için harç tamamlanmalıdır.
Daha önce açılmış belirsiz alacak davalarında hangi hükmün uygulanacağı 7589 sayılı Kanunun geçiş hükümlerine göre belirlenir; eski davalarda artırım yapılmadan önce bu husus ayrıca kontrol edilmelidir.
Beyan dilekçesi yazılırken dikkat edilecek noktalar
- Her itiraz ayrı numarayla ve dosyadaki belgeye (tanık beyanı, bordro, banka kaydı, SGK dökümü) atıfla yazılmalıdır.
- “Rapor eksik ve hatalıdır” gibi genel ifadeler mahkemeyi ek rapor almaya yöneltmez.
- Kabul edilen hesaplar da belirtilmelidir; bu, uyuşmazlığın daraltılmasını ve ek raporun hızlanmasını sağlar.
- Alternatif hesap istenmesi (indirimli ve indirimsiz, farklı ücret kabulleri) mahkemeye takdir imkânı verir ve yeniden rapor alınma ihtimalini azaltır.
- Yeni bilirkişi talebi, ancak raporun ek raporla düzeltilemeyecek ölçüde hatalı olduğu hâllerde istenmelidir.
Sık yapılan hatalar
- İki haftalık süreyi kaçırmak veya ek süreyi süre geçtikten sonra istemek.
- Rapordaki ücret tespitine itiraz etmeyip yalnızca sonuç rakamlarına itiraz etmek.
- Tanık beyanlarındaki dönem farklarını dilekçede göstermemek.
- Mahsup edilmesi veya edilmemesi gereken ödemeleri belirtmemek.
- Talep artırımını ek rapor gelmeden ve kalemleri eksik bırakarak yapmak; HMK m. 109/4’teki artırım bir defaya mahsustur.
- Kıdem tazminatının faiz türünü kontrol etmemek.
Sıkça sorulan sorular
Bilirkişi raporuna itiraz edilmezse ne olur?
Mahkeme raporla bağlı değildir; ancak süresinde itiraz edilmeyen hususlar kural olarak kabul edilmiş sayılır ve sonradan istinaf aşamasında ileri sürülmesi zorlaşır.
Bilirkişi raporuna itiraz için harç ödenir mi?
İtiraz dilekçesi için ayrıca harç ödenmez. Ek rapor veya yeni bilirkişi için mahkeme gider avansı yatırılmasını isteyebilir.
Ek rapora da itiraz edilebilir mi?
Evet. Ek rapor da taraflara tebliğ edilir ve HMK m. 281 uyarınca iki hafta içinde itiraz edilebilir.
Davalı işveren hangi konularda itiraz eder?
İşveren çoğunlukla ödenmiş tutarların mahsup edilmemesine, tanık beyanlarının çelişkili olmasına, zamanaşımına uğramış dönemlerin hesaba katılmasına ve hakkaniyet indirimi uygulanmamasına itiraz eder.
Sonraki adım
Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde tebliğ tarihi not edilmeli ve iki haftalık süre hesaplanmalıdır. Rapordaki ücret, çalışma süresi, fazla mesai, mahsup ve faiz kalemleri dosyadaki belgelerle tek tek karşılaştırılmalı; itirazlar somut ve numaralı olarak yazılmalı, gerekiyorsa süre içinde ek süre istenmelidir. İtirazlar karşılandıktan sonra talep, HMK m. 109/4 uyarınca tek seferde artırılmalıdır.
Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109, 266, 281; 4857 sayılı İş Kanunu; 1475 sayılı İş Kanunu m. 14; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.