Mahkemeye Gitmezsem Ne Olur? Hukuk ve Ceza Davalarında Duruşmaya Gelmemenin Sonuçları

Mahkemeden gelen bir davetiye çoğu kişide kaygı yaratır. İş, sağlık veya şehir dışında olma gibi sebeplerle duruşmaya gidilemediğinde ne olacağı ise sıkça sorulan bir sorudur. Bu sorunun tek bir cevabı yoktur; sonuç, kişinin davadaki sıfatına (davacı, davalı, sanık, müşteki, tanık), davanın türüne (hukuk, ceza, icra, idare) ve kişinin bir vekil veya müdafi ile temsil edilip edilmediğine göre değişir. Bazı durumlarda duruşmaya gelmemek yalnızca bir hakkın kaybına yol açarken, bazı durumlarda zorla getirme, yakalama emri veya davanın açılmamış sayılması gibi ağır sonuçlar doğurur. Bu yazıda duruşmaya gelmemenin farklı sıfatlar bakımından hukuki sonuçları ve bu sonuçlardan korunmak için yapılması gerekenler ele alınmaktadır.

Kanun metni

Önce davetiye: Usulüne uygun çağrı şartı

Duruşmaya gelmemenin hukuki sonuçlarının doğabilmesi için kişinin usulüne uygun biçimde çağrılmış olması gerekir. Davetiyenin Tebligat Kanunu hükümlerine uygun olarak tebliğ edilmemesi hâlinde, örneğin yanlış adrese gönderilmesi, muhtarlığa bırakılıp gerekli ihbarın yapılmaması veya e-tebligat adresi bulunmayan kişiye elektronik ortamda bildirim yapılması durumunda, duruşmaya gelinmemesine dayanılarak aleyhe sonuç bağlanamaz. Usulsüz tebligatın sonuçları ve tebligatın usulsüzlüğünün nasıl ileri sürüleceği için Usulsüz Tebligat yazısına bakılabilir.

HMK m.147/2 uyarınca tahkikat duruşmasına davet edilen taraflara gönderilen davetiyede, geçerli bir özür olmadan hazır bulunmadıkları takdirde duruşmaya yokluklarında devam edileceği, yapılan işlemlere itiraz edemeyecekleri ve yokluklarında hüküm verileceği ihtar edilir. Bu ihtarların yer almaması da sonuçların doğmasına engel olabilir.

Hukuk davalarında davacı gelmezse

Davacı duruşmaya gelmez, davalı da gelmezse veya davalı gelip davayı takip etmeyeceğini bildirirse dosya işlemden kaldırılır. Dosyası işlemden kaldırılan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir (HMK m.150/4). Yenileme talebi işlemden kaldırma tarihinden itibaren bir ay geçtikten sonra yapılırsa yeniden harç alınır ve bu harç karşı tarafa yüklenemez. Üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır (HMK m.150).

Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, yenilenen davanın ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamayacağıdır (HMK m.150). Yani dava bir kez işlemden kaldırılıp yenilendikten sonra, ikinci kez takipsiz kalması hâlinde açılmamış sayılır. Açılmamış sayılan davadaki talep de hiç yapılmamış sayılır (HMK m.150). Bu durum özellikle zamanaşımı ve hak düşürücü süreler bakımından ağır sonuç doğurabilir; çünkü açılmamış sayılan dava zamanaşımını kesmemiş kabul edilebilir.

Davacı gelmez, davalı gelirse gelen davalının talebine göre ya yargılamaya davacının yokluğunda devam edilir ya da dosya işlemden kaldırılır. Davalı, davacının yokluğunda yargılamanın sürmesini isteyebilir; bu durumda mahkeme mevcut delillere göre karar verebilir.

Yargıtay kararlarında usulüne uygun davet şartı

Hukuk davalarında duruşmaya gelmemenin en ağır sonucu, dosyanın işlemden kaldırılması ve üç ay içinde yenilenmezse davanın açılmamış sayılmasıdır. Yargıtay, bu sonucun doğabilmesi için tarafın Tebligat Kanunu’na uygun biçimde davet edilmiş olmasını kesin bir ön şart olarak aramaktadır. Ayrıca 7589 sayılı Kanunla HMK m. 150’ye 31.10.2026 tarihinden geçerli olmak üzere üçüncü fıkradan sonra yeni bir fıkra eklenmiş ve sonraki fıkraların numaraları değişmiştir. Bu nedenle eski kararlarda geçen fıkra numaraları güncel metinle karşılaştırılarak okunmalıdır.

Ön koşul hukuki dinlenilme hakkıyla bağlantılıdır

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.12.2025 tarihli kararında işlemden kaldırma ve açılmamış sayılma sonuçlarının usulüne uygun davete bağlı olmasını hukuki dinlenilme hakkıyla ilişkilendirmiştir.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi de davanın açılmamış sayılmasına karar verilebilmesi için taraflara 7201 sayılı Tebligat Kanunu’na uygun biçimde duruşma günü tebliğ edilmiş olmasını aramıştır (E. 2021/6222, K. 2022/7154).

Duruşma gününün UYAP’tan öğrenilmesi yeterli değildir

Uygulamada sık görülen bir hata, tarafa duruşma gününü UYAP’tan veya kalemden öğrenmesi gerektiğinin bildirilmesidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bu yöntemin kanunda yer almadığını belirterek davetiye gönderilmeden verilen açılmamış sayılma kararını bozmuştur.

Vekilin çekilmesi hâlinde asile tebligat

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, duruşma gününün davadan çekilen vekile tebliğ edildiği, davacı asile ve diğer vekile ise bildirilmediği bir dosyada da aynı sonuca varmıştır.

İsticvapta ikrar sonucu yalnız aleyhe vakıalarda doğar

İsticvap için gelmemenin ikrar sonucu da sınırlıdır. Hukuk Genel Kurulu, bir tarafın ancak kendi aleyhine olan vakıalar hakkında isticvap edilebileceğini vurgulamıştır.

Uygulamada kontrol edilecekler

• İşlemden kaldırma kararından önce gönderilen davetiyenin tebliğ evrakı ve adresin doğruluğu,
• Davetiyede HMK m. 147/2’deki ihtarların yer alıp almadığı,
• Vekil çekilmişse asile ayrıca tebligat yapılıp yapılmadığı,
• İsticvap davetiyesinde isticvap konusu vakıaların ve ikrar ihtarının gösterilip gösterilmediği.

Hukuk davalarında davalı gelmezse

Davalı usulüne uygun çağrıldığı hâlde gelmezse yargılama yokluğunda devam eder. Türk hukukunda davalının gelmemesi, kendiliğinden davayı kabul ettiği anlamına gelmez; davacının iddiasını ispat yükü devam eder. Ancak davalı, yokluğunda yapılan tanık dinletme, bilirkişi incelemesi ve keşif gibi işlemlere itiraz edemez ve kendi delillerini sunma imkânını büyük ölçüde kaybeder. Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaları inkâr etmiş sayılır (HMK m.128); ancak bu davalı, savunmanın genişletilmesi yasağı nedeniyle sonradan yeni savunma sebepleri ileri sürmekte ciddi güçlükle karşılaşır.

İsticvap: Mahkeme bir tarafın bizzat dinlenmesine, yani isticvabına karar vermişse durum farklıdır. HMK m.171 uyarınca isticvap için kendisine bizzat davetiye gönderilen taraf geçerli bir özrü olmadan gelmez veya gelip de soruları cevapsız bırakırsa, mahkemece isticvap konusu vakıalar ikrar edilmiş sayılır. Bu, davanın kaybedilmesine doğrudan yol açabilecek ağır bir sonuçtur.

Boşanma ve aile davaları

Çekişmeli boşanma davasında tarafların duruşmaya gelmemesi, genel kurallara göre işlemden kaldırma sonucunu doğurur. Anlaşmalı boşanmada ise TMK m.166/3 uyarınca hâkimin tarafları bizzat dinlemesi zorunludur; bu nedenle anlaşmalı boşanma duruşmasına tarafların vekil olsa bile bizzat katılması gerekir. Taraflardan biri gelmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava çekişmeli olarak devam edebilir. Bu konuda Boşanma Davasında Ön İnceleme Duruşması yazısı da yol gösterici olabilir.

Ceza davalarında sanık gelmezse

Ceza yargılamasında kural, sanığın duruşmada hazır bulunmasıdır. CMK m.193/1 uyarınca kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz ve gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Zorla getirme kararı, kolluk tarafından sanığın bulunup mahkemenin önüne getirilmesini sağlar; sanık en geç yirmi dört saat içinde hâkimin önüne çıkarılır (CMK m.146). Ayrıntılar için Zorla Getirme Kararı (CMK 146) yazısına bakılabilir.

Sanığın sorgusu yapılmamış olsa bile, toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa dava sanığın yokluğunda bitirilebilir (m.193/2). Bu hüküm, beraat veya davanın düşmesi gibi sanık lehine kararların gelmeyen sanık hakkında da verilebilmesini sağlar. Buna karşılık mahkûmiyet hükmü kurulabilmesi için kural olarak sanığın sorgusunun yapılmış olması gerekir.

Sorgusu yapılmış sanık veya yetkili kıldığı müdafi isterse, mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir (m.196/1). Alt sınırı beş yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda sanığın başka bir yerdeki mahkemece istinabe yoluyla sorgusu yapılabilir; ayrıca SEGBİS ile duruşmaya katılım mümkündür. Bu imkânlar için SEGBİS yazısına bakılabilir.

Sanığa ulaşılamıyorsa ve yurt içinde saklandığı veya yurt dışında bulunduğu anlaşılıyorsa yakalama emri çıkarılabilir (m.98/3) ve belirli şartlarda kaçak sanık hakkında CMK m.247 vd. hükümleri uygulanır. Yakalama emri bulunan kişi, kimlik kontrolünde, havalimanında veya herhangi bir resmî işlem sırasında yakalanarak hâkim önüne götürülür.

Soruşturma aşamasında ifadeye gitmemek

Savcılık veya kolluk tarafından ifadeye çağrılan şüpheli gelmezse CMK m.145 ve m.146 uyarınca zorla getirilebilir. Çağrıya uymayan veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında Cumhuriyet savcısının istemiyle sulh ceza hâkimliği yakalama emri düzenleyebilir (m.98/1). İfade vermeye gitmek, susma hakkını kullanmaya engel değildir; bu nedenle çağrıya uyup müdafi ile birlikte hazır bulunmak, yakalama emri riskini ortadan kaldırmanın en etkili yoludur. Bu konuda Emniyetten İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? yazısına bakılabilir.

Müşteki ve katılan gelmezse

Şikâyetçi veya davaya katılan kişi duruşmaya gelmezse, kural olarak ceza davası devam eder. Ceza davası kamu adına yürütüldüğünden katılanın yokluğu davayı düşürmez. Ancak şikâyete bağlı suçlarda mağdurun beyanı önemlidir ve mahkeme mağdurun dinlenmesi için zorla getirme kararı verebilir. Katılanın duruşmalara gelmemesi, kendisinin kanun yollarına başvurma hakkını ortadan kaldırmaz; ancak hükmün tefhiminde hazır bulunmayan katılan bakımından süreler tebliğden itibaren işler.

Tanık gelmezse

Tanıklık bir kamu görevidir. HMK m.245 uyarınca usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilir, gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve beş yüz Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm edilir. Ceza yargılamasında da CMK m.44 uyarınca mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilir ve sebep olduğu giderler kamu alacaklarının tahsili usulüne göre ödettirilir. Zorla getirilen tanık, sonradan haklı mazeretini bildirirse bu giderler kaldırılır. Tanığın mahkemeye gelmesi zor ise hâkim, HMK m.246 uyarınca soru kâğıdı gönderilmesine karar verebilir.

İcra ve idare davaları

İcra mahkemesindeki itiraz ve şikâyet dosyalarında taraflar gelmese bile mahkeme dosya üzerinden karar verebilir; bu nedenle icra mahkemesinde duruşmaya gelmemek genellikle işlemden kaldırma sonucunu doğurmaz, ancak savunma ve delil sunma imkânını kısıtlar. İdari yargıda ise yargılama kural olarak yazılı yürütülür ve duruşma istisnadır; duruşmaya gelinmemesi davanın incelenmesine engel değildir.

Mazeret nasıl bildirilir?

Duruşmaya gelinemeyecekse, duruşmadan önce mahkemeye yazılı mazeret dilekçesi verilmeli ve mazeret belgelendirilmelidir. Hastalık hâlinde sağlık raporu, şehir dışında zorunlu bir iş için görev belgesi, cenaze gibi ani durumlarda ilgili belge sunulmalıdır. Mazeret dilekçesi UYAP üzerinden veya en yakın adliye aracılığıyla gönderilebilir. Mazereti kabul edilen tarafa yeni duruşma günü bildirilir. Mazeretin sonradan bildirilmesi de mümkündür; HMK m.150/2’deki “geçerli bir özrü olmaksızın” ifadesi, özrünü ispat eden tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edebileceğini gösterir.

Örnek olay

Alacak davası açan davacı, işi nedeniyle şehir dışında olduğu için ön inceleme duruşmasına gelememiş, davalı da duruşmaya katılmamıştır. Mahkeme dosyayı işlemden kaldırmış, davacı bir ay geçtikten sonra yenileme dilekçesi vererek harcı yeniden ödemiştir. Dava yenilendikten sonraki ikinci duruşmaya da taraflar gelmediğinde dosya ikinci kez işlemden kaldırılırsa dava açılmamış sayılır. Davacının alacağı bu süreçte zamanaşımına uğramışsa, yeni bir dava açması da sonuç vermeyebilir. Davacının vekil ile temsil edilmesi veya duruşmadan önce mazeret dilekçesi vermesi bu sonucu önlerdi.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Duruşmaya gelmemenin sonucu, kişinin davadaki sıfatına göre değişir. Davacı açısından davanın açılmamış sayılması, davalı açısından savunma imkânının kaybı, sanık açısından zorla getirme ve yakalama emri, tanık açısından ise masraf ve disiplin cezası söz konusudur. En güvenli yol, davetiyeyi ciddiye almak, gelinemeyecekse önceden belgeli mazeret bildirmek ve mümkünse bir avukat aracılığıyla temsil edilmektir.

Mevzuat: 6100 sayılı HMK m.128, 147, 150, 171, 245, 246; 5271 sayılı CMK m.44, 98, 145, 146, 193, 196, 247; 4721 sayılı TMK m.166/3.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için hukuki destek alınması önerilir.