Anonim Şirketlerde Avukat Bulundurma Zorunluluğu

Belirli büyüklüğe ulaşmış anonim şirketlerin hukuki işlemlerini bir avukatın denetiminde yürütmesi, hem şirketin hem de onunla işlem yapan üçüncü kişilerin korunması bakımından önem taşır. Bu düşünceyle 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesi, esas sermayesi belirli bir tutarın üzerinde olan anonim şirketlere ve üye sayısı yüzü aşan yapı kooperatiflerine sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu getirmiştir. Zorunluluğa uymayan şirketlere her ay için idari para cezası uygulanır. Uygulamada pek çok şirketin bu yükümlülükten haberdar olmadığı veya sermaye artırımı sonrasında eşiği aştığını fark etmediği görülmektedir. Bu yazıda zorunluluğun kapsamı, sermaye sınırının nasıl hesaplandığı ve aykırılığın sonuçları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Zorunluluğun amacı

Avukatlık Kanunu m. 35, avukatlığın kamu hizmeti niteliğini ve hukuki işlemlerin hukuka uygun yürütülmesini güvence altına almayı amaçlar. Büyük ölçekli anonim şirketler çok sayıda çalışan, tedarikçi, müşteri ve pay sahibiyle hukuki ilişki içindedir. Bu şirketlerin sözleşmelerinin, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının ve uyuşmazlıklarının bir hukukçu tarafından izlenmesi, hem şirket içi denetimi güçlendirir hem de üçüncü kişilerin hak kayıplarını önler. Yapı kooperatiflerinde ise çok sayıda üyenin konut edinme sürecindeki haklarının korunması hedeflenmiştir.

Sermaye eşiği nasıl hesaplanır?

Kanun metni, eşiği sabit bir rakamla değil, “Türk Ticaret Kanununun 272 nci maddesinde öngörülen esas sermaye miktarının beş katı” şeklinde belirlemiştir. 272. madde, mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda anonim şirketlerin asgari sermayesini düzenleyen hükümdür. 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu yürürlüğe girdiğinde bu atıf, yeni Kanun’un asgari sermayeyi düzenleyen 332. maddesine yapılmış sayılmıştır.

Asgari anonim şirket sermayesi, Cumhurbaşkanı kararıyla 1 Ocak 2024’ten itibaren 250.000 TL’ye yükseltilmiştir. Bu nedenle uygulamada eşik 1.250.000 TL olarak kabul edilmektedir. Esas sermayesi bu tutara eşit veya daha fazla olan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır.

Eşiğin hesaplanmasında şu hususlar dikkate alınır:

• Tescil edilmiş sermaye esastır: Yükümlülük, şirketin ticaret siciline tescil edilmiş esas sermayesine göre belirlenir. Sermayenin ödenmiş olup olmaması önemli değildir.
• Kayıtlı sermaye sistemi: Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden şirketlerde, kayıtlı sermaye tavanı değil, çıkarılmış sermaye dikkate alınır.
• Sermaye artırımı: Sermaye artırımıyla eşiği aşan şirket, artırımın tescilinden itibaren yükümlülük altına girer. Asgari sermaye tutarının artırılması nedeniyle sermayesini yükseltmek zorunda kalan şirketler bakımından bu durum özellikle önemlidir.
• Sermaye azaltımı: Sermaye azaltımıyla eşiğin altına düşen şirket, azaltımın tescilinden itibaren yükümlülükten kurtulur.

Hangi şirketler kapsam dışındadır?

Kanun yalnızca anonim şirketleri ve yapı kooperatiflerini saymıştır. Bu nedenle limited şirketler, sermayeleri ne kadar yüksek olursa olsun avukat bulundurmak zorunda değildir. Kollektif ve komandit şirketler ile yapı kooperatifi dışındaki kooperatifler de kapsam dışındadır. Esas sermayesi 1.250.000 TL’nin altında olan anonim şirketlerin de avukat bulundurma zorunluluğu yoktur; bu şirketler isterlerse avukatla çalışabilir ve uygulamada pek çoğu bunu tercih etmektedir.

Yapı kooperatiflerinde ölçüt sermaye değil, üye sayısıdır. Üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır. Üye sayısı yüzün altına düşen kooperatifin yükümlülüğü de sona erer.

Sözleşmeli avukat ne demektir?

Sözleşmeli avukat, şirketle yazılı bir avukatlık sözleşmesi imzalayarak şirkete sürekli hukuki danışmanlık ve gerektiğinde dava takibi hizmeti veren avukattır. Kanun, avukatın şirkette tam zamanlı çalışmasını veya işçi statüsünde olmasını şart koşmaz. Serbest çalışan bir avukatla veya bir avukatlık ortaklığıyla yapılan sözleşme de yükümlülüğü karşılar. Şirket kadrosunda hizmet sözleşmesiyle çalışan bir avukat da sözleşmeli avukat niteliği taşır.

Avukatlık sözleşmesinin yazılı olması, sözleşmenin konusunu, süresini ve ücretini göstermesi gerekir. Ücret, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl belirlenen Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ndeki sürekli danışmanlık ücretlerinin altında olamaz. Uygulamada barolar, sözleşmenin bir örneğinin baroya bildirilmesini isteyebilir ve bölgelerindeki şirketlerin bu yükümlülüğe uyup uymadığını denetler.

Sözleşmeli avukatın görevleri genel olarak şunlardır:

• Şirketin sözleşmelerini hazırlamak ve incelemek,
• Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının hukuka uygunluğunu denetlemek,
• Şirketin taraf olduğu dava ve icra takiplerini yürütmek,
• Mevzuat değişiklikleri hakkında şirketi bilgilendirmek,
• İş hukuku, vergi hukuku ve ticaret hukuku alanlarında danışmanlık vermek.

Aykırılığın yaptırımı

Avukatlık Kanunu m. 35’e göre sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğüne aykırı hareket eden anonim şirketler ve yapı kooperatiflerine, sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası verilir. 2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan, ceza her ay için 66.060 TL’ye karşılık gelir. Ceza her ay için ayrı ayrı uygulandığından, yükümlülüğe uzun süre uyulmaması önemli bir mali yük doğurur. Cezanın tutarı asgari ücrete bağlı olduğundan, her yıl asgari ücretin artmasıyla birlikte aylık ceza tutarı da kendiliğinden yükselir. Bu nedenle geçmiş dönemlere ilişkin cezalarda her ay için o tarihte geçerli olan asgari ücret esas alınır. Örneğin bir yıl boyunca avukat bulundurmayan şirket için hesaplanan toplam tutar 792.720 TL’ye ulaşabilir.

Uygulamada ceza süreci genellikle baroların ticaret sicili kayıtlarını inceleyerek eşiği aşan şirketleri tespit etmesi ve Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunmasıyla başlar (TBB Avukatlık Kanunu Yönetmeliği m. 73/C). İdari para cezası kararını, Avukatlık Kanunu m. 35/3 uyarınca Cumhuriyet savcısı verir. İdari para cezasına karşı, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27 uyarınca kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Başvuruda şirketin sermayesinin eşiğin altında olduğu, ceza dönemine ilişkin bir avukatlık sözleşmesinin bulunduğu veya cezanın hesaplanmasında hata yapıldığı ileri sürülebilir.

Yapı kooperatiflerinde uygulama

Yapı kooperatiflerinde avukat bulundurma zorunluluğu, üyelerin konut edinme sürecindeki haklarının korunması bakımından ayrı bir önem taşır. Kooperatiflerin yüklenici firmalarla yaptığı inşaat sözleşmeleri, arsa alımları, üye ihraçları ve aidat alacakları sıklıkla uyuşmazlık konusu olur. Üye sayısı yüzü aşan kooperatifte sözleşmeli avukat, yönetim kurulunun aldığı kararların ana sözleşmeye ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na uygunluğunu da izler. Kooperatiflerde üye sayısı zaman içinde değişebildiğinden, yönetim kurulunun her yıl üye sayısını kontrol etmesi ve sınır aşıldığında gecikmeden avukatla sözleşme yapması gerekir.

Yönetim kurulunun sorumluluğu

Avukat bulundurma yükümlülüğünün yerine getirilmesi, şirketin yönetim organının görevidir. İdari para cezası şirkete uygulanır; ancak yükümlülüğün ihmal edilmesi nedeniyle şirketin ödediği cezalar, şirket zararı niteliğindedir. Pay sahipleri veya şirket, bu zararın kusurlu yönetim kurulu üyelerinden tazminini TTK m. 553’e dayanarak isteyebilir. Bu nedenle yönetim kurulunun sermaye artırımı kararlarında avukat bulundurma yükümlülüğünü de değerlendirmesi, basiretli bir yönetimin gereğidir. Yönetim kurulunun sorumluluk esasları Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu (TTK 553) yazımızda anlatılmıştır.

Uygulamadaki tartışmalar

Avukat bulundurma zorunluluğu uygulamada bazı tartışmalara konu olmaktadır:

Eşiğin belirlenmesi: Kanun metninin mülga TTK’ya atıf yapması nedeniyle eşiğin hangi tutara göre belirleneceği tartışılmıştır. Ancak asgari sermaye tutarının değişmesiyle eşiğin de değiştiği ve güncel asgari sermayenin esas alınması gerektiği görüşü yaygındır.

Tek avukatın birden fazla şirkete hizmet vermesi: Aynı avukatın birden fazla şirketle sözleşme yapmasında bir engel bulunmamaktadır. Ancak avukat, aralarında menfaat çatışması bulunan şirketlerin işlerini aynı anda üstlenmemelidir.

Pay sahibi veya yönetici olan avukat: Şirketin pay sahibi veya yönetim kurulu üyesi olan bir avukatın aynı zamanda sözleşmeli avukat olarak görevlendirilmesi tartışmalıdır. Avukatın bağımsızlığını zedeleyebilecek bu tür durumlarda ayrı bir avukatla sözleşme yapılması daha güvenlidir.

Avukatlık sözleşmesinin sona ermesi

Şirket, sözleşmeli avukatla yaptığı sözleşmeyi sona erdirebilir. Ancak Avukatlık Kanunu m. 174 uyarınca avukatın haklı bir neden olmaksızın azledilmesi hâlinde, sözleşmede kararlaştırılan ücretin tamamı ödenir. Şirketin yeni bir avukatla sözleşme yapmadan eski sözleşmeyi sona erdirmesi, avukatsız kalınan aylar için idari para cezası riskini de doğurur. Avukatlık ücretinin azilde nasıl belirleneceği Avukat Azli: Avukat Değiştirmek Mümkün mü, Ücret Ne Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Yargıtay kararlarında idari para cezası denetimi

Avukat bulundurmama cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurularda en sık tartışılan iki konu, şirketin kabahat tarihlerindeki esas sermayesi ve ceza dönemine ilişkin gerçek bir avukatlık ilişkisinin bulunup bulunmadığıdır. Yargıtay’ın kanun yararına bozma istemleri üzerine verdiği kararlar bu iki noktada hâkimliklerin eksik inceleme yapmaması gerektiğini göstermektedir.

Kabahat tarihindeki sermaye tespit edilmelidir

Yükümlülük sermaye eşiğine bağlı olduğundan, cezanın uygulandığı her ay için şirketin tescilli esas sermayesinin ne olduğu dosyada belgelenmelidir. Yargıtay, bu bilgi dosyadan anlaşılamadığında dosyayı incelemeden eksikliğin giderilmesi için geri göndermiştir.

Bu nedenle cezaya itiraz eden şirket, ticaret sicili kayıtlarını ve sermaye değişikliklerinin tescil tarihlerini dilekçesine eklemelidir. Sermaye artırımının tescilinden önceki aylar için ceza uygulanamaz.

Avukatlık sözleşmesi ve ödeme kayıtları

Şirketin ceza dönemine ilişkin avukatlık sözleşmesi ve serbest meslek makbuzu sunduğu bir dosyada Yargıtay, sulh ceza hâkimliğinin bu belgeleri şirketin muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırmadan karar vermesini hukuka aykırı bulmuş ve kararı kanun yararına bozmuştur. Kâğıt üzerinde kalan, ödemesi yapılmayan bir sözleşmenin yükümlülüğü karşılayıp karşılamadığı bu inceleme ile ortaya çıkar.

Aynı konudaki başka bir dosyada Yargıtay, sulh ceza hâkimliğinin gerekçede zamanaşımı nedeniyle kaldırılan dönemleri belirtip hüküm kısmında kabul ve ret tutarlarını karıştırmasını, hüküm ile gerekçe arasında çelişki sayarak kararı bozmuştur.

Zamanaşımı ve cezanın hesaplanması

Ceza, avukat bulundurulmayan her ay için ayrı ayrı belirlenir ve her ay için o tarihte yürürlükte bulunan brüt asgari ücret esas alınır. Kabahatler Kanunu m. 20’ye göre soruşturma zamanaşımı, idari para cezasının miktarına göre üç, dört veya beş yıldır ve kabahatin işlendiği tarihten başlar. Bu nedenle savcılığın birkaç yılı kapsayan tek bir karar vermesi hâlinde, zamanaşımı her ay bakımından ayrı ayrı denetlenmelidir. Uygulamada baronun ihbar tarihinden çok önceki aylara ilişkin cezaların bir kısmının bu nedenle kaldırıldığı görülmektedir.

İdari para cezası kesinleşmeden önce tahsil edilemez. Kesinleşen ceza 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre vergi dairesince takip edilir. Şirketten tahsil edilemeyen cezalar için kanuni temsilcilere ödeme emri gönderildiği de görülmektedir; bu ödeme emirlerine karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde idari yargıda dava açılabilir (6183 sayılı Kanun m. 58).

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Sermaye artırımı kararını alırken avukat bulundurma yükümlülüğünü hesaba katmamak. Yükümlülük artırımın tescil tarihinde doğar; sözleşmenin bu tarihten önce hazır olması gerekir.
• Yalnızca imzalı bir sözleşmeyle yetinmek. Sözleşmenin uygulandığını gösteren ödeme kayıtları ve makbuzlar bulunmazsa, itiraz sürecinde sözleşmenin gerçekliği tartışma konusu olur.
• Eski avukatla sözleşmeyi sona erdirip yenisini geciktirmek. Aradaki her ay için ayrı ceza doğar.
• İdari yaptırım kararının tebliğinden itibaren on beş günlük başvuru süresini kaçırmak. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru usulden reddedilir; esasa ilişkin itirazlar incelenmez.
• Limited şirkete dönüşmeyi veya sermaye azaltımını, tescil tamamlanmadan yükümlülüğü sona erdiren bir işlem gibi değerlendirmek. Sonuç ancak tescil tarihinden itibaren doğar.

Örnek olay

Bir gıda dağıtım anonim şirketinin esas sermayesi 2025 yılında 1.000.000 TL iken, şirket Şubat 2026’da sermayesini 2.000.000 TL’ye artırmış ve artırım ticaret siciline tescil edilmiştir. Şirket yönetimi, sermaye artırımıyla birlikte avukat bulundurma yükümlülüğü altına girdiğini fark etmemiştir. Baro, ticaret sicili kayıtlarını incelediğinde şirketin sözleşmeli avukatının bulunmadığını tespit etmiş ve durumu bildirmiştir.

Şirkete, sermaye artırımının tescilinden itibaren geçen her ay için asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası uygulanmıştır. Şirket bunun üzerine bir avukatla yazılı danışmanlık sözleşmesi imzalamış ve sözleşmeyi baroya bildirmiştir. Şirket, cezaya karşı sulh ceza hâkimliğine başvurarak tescil tarihinin hatalı hesaplandığını ileri sürmüş, hâkimlik ceza süresini düzelterek tutarı indirmiştir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Esas sermayesi 1.250.000 TL veya üzerinde olan anonim şirketlerin, sermaye artırımının tescilinden itibaren gecikmeden yazılı bir avukatlık sözleşmesi yapması gerekir. Sermaye artırımı planlayan şirketlerin, bu yükümlülüğü artırım kararıyla birlikte değerlendirmesi önerilir. Anonim şirketlerin kuruluş ve sermaye kuralları Anonim Şirket Kuruluşu yazımızda anlatılmıştır.

Mevzuat: 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35, 163, 174; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 332; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.