5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 13. maddesi, suçun işlendiği yer belli olmadığında yetkili mahkemenin nasıl belirleneceğini düzenler. Bu sayfada CMK 13. madde metni, açıklaması, kanun gerekçesi ve maddeyle ilgili Yargıtay kararlarından alıntılar yer alıyor.
1. Kanun Metni
Özel yetki
Madde 13 – (1) Suçun işlendiği yer belli değilse, şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
(2) Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
(3) Mahkemenin bu suretle de belirlenmesi olanağı yoksa, ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.
CMK m. 13 (mevzuat.gov.tr, son kontrol: 7 Ekim 2026)
2. CMK 13. Madde Açıklaması
CMK’nın 12. maddesi yetkiyi suçun işlendiği yere bağlar. Bu yer belirlenemiyorsa 13. maddedeki sıra izlenir: önce şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri, Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’deki en son adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bunlarla da belirlenemiyorsa ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkili olur.
Ölçütler sıralıdır; öndeki uygulanabiliyorsa sonrakine geçilmez. Şüpheli, soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişidir; kovuşturmanın başlamasından sonra sanık adını alır (CMK m. 2).
Şehirlerarası bir otobüste bagajdaki valizden eşya çalındığını düşünelim. Hırsızlığın hangi molada yapıldığı ve kimin yaptığı belirlenemiyor. Suçun işlendiği yer belli olmadığı, yakalanan ya da adresi bilinen bir şüpheli de bulunmadığı için ilk üç ölçüt uygulanamaz. Yetki, ilk usul işleminin, yani olayla ilgili ilk soruşturma işleminin yapıldığı yerdedir.
Suçun işlendiği yer belliyse bu madde uygulanmaz. Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki de bu maddenin ilk iki fıkrasına göre belirlenir (CMK m. 14/1).
Suç yerinin belirlenemediği ve şüphelinin Türkiye’de adresinin bulunmadığı olaylarda ilk usul işleminin yapıldığı yerin yetkisine ilişkin Yargıtay kararlarından alıntılar aşağıdadır.
Tasarı ile kanun arasındaki fark: Bu hüküm Hükümet Tasarısı’nda 14. maddeydi. Gerekçedeki “13 üncü madde” atfı tasarı numarasıdır; kanundaki karşılığı 12. maddedir. Gerekçe yalnızca “sanık”tan ve “en son oturduğu yer”den söz eder; kanun metni “şüpheli veya sanık” ve “Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer” der.
3. Kanun Gerekçesi
Kanunun 13. maddesi Hükümet Tasarısı’nın 14. maddesine karşılık gelir. Gerekçedeki “13 üncü madde” atfı tasarı numarasıdır; kanunda 12. maddedir.
Maddede, delil elde etme ölçütünden yola çıkılarak, 13 üncü maddeye göre yetkinin saptanması olanağı bulunmayan hâllerde, yetkili mahkemenin ne suretle belirleneceği gösterilmektedir. Delillerin en iyi toplanabileceği yer, esas itibarıyla suçun işlendiği yerdir. Fakat bu yer belli değilse veya saptanamıyorsa, suç delillerinin en iyi toplanabileceği yer olarak ona en yakın yer mahkemesi yetkili sayılmıştır: Buna göre suçun işlendiği yer belli değilse sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri, o da yoksa en son oturduğu yer mahkemesi yetkili olacaktır. Bütün bu seçeneklere göre de yetkili mahkeme belirlenemiyorsa, yargılama usulüne ilişkin ilk işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkili olacaktır. Böylece basamaklı bir yetki sistemi kurularak çekişmelerin ortaya çıkması önlenmek istenilmiştir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Tasarısı, madde 14 gerekçesi
4. Emsal Kararlar
Aşağıdaki alıntılar kararların metninden aynen aktarılmıştır; kararın tamamı için künyesiyle karararama.yargitay.gov.tr adresinden arama yapılabilir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2024/11968, K. 2025/1134, T. 21.01.2025
kolluk tarafından şüphelinin adresinin Almanya ülkesi olarak tespit edildiği, Türkiye’de yerleşim yerinin ve en son adresinin bulunmadığı nazara alındığında yetkili savcılığın 5271 sayılı Kanun’un 13/3. maddesi uyarınca ilk usul işleminin yapıldığı yer olan Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının yargı çevresinde kaldığı anlaşılmakla kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2022/9659, K. 2022/14765, T. 22.12.2022
Dosya kapsamına göre, Van Cumhuriyet Başsavcılığının 27/09/2021 tarihli kararı ile şüphelinin yerleşim yeri adresinin Merkez/Tunceli olduğundan bahisle dosya Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş ise de, adres bilgileri raporuna göre şüphelinin yerleşim yerinin …/… Federal Cumhuriyeti’nde bulunduğu ve son yerleşim adresinin de bulunmadığının anlaşılması karşısında, şüphelinin yakalanmadığı ve Türkiye’de en son adresinin bulunmadığı, bu haliyle soruşturmaya yetkili yerin ilk usul işleminin yapıldığı yer olan Van Cumhuriyet Başsavcılığının yargı çevresinde kaldığı gözetilmeksizin, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden
(…) Kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden talebin kabulü ile
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2014/3866, K. 2014/5193, T. 08.05.2014
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 12/1. maddesinde davaya bakmada yetkinin öncelikle suçun işlendiği yer mahkemesine ait olduğu, suçun işlendiğin yerin belli olmaması halinde ise aynı Kanunun 13. maddesinde öngörülen özel yetki kuralları çerçevesinde yetkili Mahkemenin belirlenmesi gerekeceğinin öngörüldüğü,
(…) soruşturma dosyası kapsamı itibariyle ilk usul işleminin yapıldığı yer olan Tefenni Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili olmasına karşın Acıpayam Cumhuriyet Başsavcılığının yetkisizlik kararının kaldırılmasında isabet görülmediğinden
(…) Kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden talebin kabulü ile
İlgili yazılar: Yetkili Mahkeme (CMK m.12), Yabancı Ülkede İşlenen Suçlarda Yetki (CMK m.14). Kanunun güncel metni: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr).
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez. Kanun metninin güncel ve resmî hâli için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır.