Av. Emrah Karatay
Denetimli serbestlik tedbiriyle cezaevinden çıkan hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülüklere uymak zorundadır. İmza günlerine gitmemek, kamuya yararlı işe devam etmemek veya programlara katılmamak ihlal sayılabilir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A-6 uyarınca yükümlülüklere uymamakta ısrar eden hükümlünün, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi kararıyla açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilir. Bu karar, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar yeniden cezaevinde kalması anlamına gelir.
İade kararı çoğu zaman hükümlünün mazeretleri dinlenmeden veya yönetmelikteki uyarı aşamaları tamamlanmadan verilebilmektedir. Bu yazıda iade kararına karşı itiraz dilekçesinin nasıl hazırlanacağı açıklanmakta ve bir dilekçe örneği verilmektedir. İhlal hâllerinin ayrıntıları “Denetimli Serbestlik İhlali: Uyarı, Cezaevine Geri Gönderme ve Kalan Sürenin Hesabı” yazımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- İhlalin üç hâli vardır: beş gün içinde müdürlüğe başvurmamak, yükümlülüklere uymamakta ısrar etmek ve cezaevine dönmek istemek (m. 105/A-6).
- Yönetmeliğe göre bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlal ısrar sayılır; ilk iki ihlalde yazılı uyarı yapılması gerekir.
- İade kararını, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine müdürlüğün bulunduğu yer infaz hâkimi verir.
- İnfaz hâkiminin kararına, tebliğ veya tefhimden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir.
- İtirazda uyarı aşamalarının eksikliği, mazeretin belgelenmesi ve ihlalin kasıtlı olmadığı ileri sürülmelidir.
- İade kararına rağmen iki gün içinde teslim olmayan hükümlü hakkında firar hükümleri uygulanır (m. 105/A-8); itiraz teslim yükümlülüğünü kaldırmaz.
Kanun metni
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A-6
“Hükümlünün; a) Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi, b) Hakkında belirlenen yükümlülüklere, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerileriyle hakkında hazırlanan denetim planına uymamakta ısrar etmesi, c) Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi, hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilir.”
İade kararının şartları
Israr şartı ve uyarı sistemi
Kanun tek bir aksaklığı iade sebebi saymaz; “ısrar” arar. Israrın ne zaman oluştuğu Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Buna göre her ihlalde müdürlük bünyesindeki komisyon hükümlüyü yazılı olarak uyarır. Bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç kez ihlal yapılması ısrar sayılır. İkinci uyarı yazısında, üçüncü ihlalde yeniden uyarı yapılmayacağı ve dosyanın yargı merciine gönderileceği hükümlüye ihtar edilir. Çocuklar bakımından sınır daha yüksektir.
Bu nedenle itirazın ilk kontrol noktası, hükümlüye önceki ihlaller için yazılı uyarı yapılıp yapılmadığı ve bu uyarıların usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğidir. Uyarı aşamaları atlanarak verilen iade kararı, kanundaki ısrar şartını karşılamaz.
Mazeret
Yönetmelik, ihlalin “mazeretsiz ve kasıtlı” olmasını arar. Hastalık, hastane yatışı, yakının ölümü, doğal afet, ulaşımın kesilmesi, işyerinden izin alınamaması gibi durumlar mazeret olabilir. Mazeretin belgeyle desteklenmesi ve mümkünse ihlal günü veya hemen sonrasında müdürlüğe bildirilmesi önemlidir. Sonradan sunulan belgeler de itiraz aşamasında değerlendirilir.
Beş günlük başvuru süresi
Cezaevinden çıkan hükümlü talebinde belirttiği müdürlüğe beş gün içinde başvurmalıdır. Bu sürenin bitiminden itibaren iki gün daha geçmesine rağmen başvurmayan hükümlü hakkında iade kararının yanında firar hükümleri de uygulanır (m. 105/A-8). Süre hesabında çıkış tarihinin doğru belirlenmesi ve hafta sonu, resmî tatil gibi durumların dikkate alınması gerekir.
Yeni suç nedeniyle iade
Denetimli serbestlik sırasında işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, infaz hâkimi iade kararı verebilir. Kovuşturma sonunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse hükümlünün denetimli serbestlikle infazına devam edilir (m. 105/A-7). Bu hâlde itirazda suçun alt sınırı, kastın varlığı ve kamu davasının gerçekten açılıp açılmadığı kontrol edilmelidir.
Süre ve merci
İnfaz hâkiminin kararlarına karşı itiraz, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu ve CMK hükümlerine göre yapılır. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda itiraz süresi tebliğ veya tefhimden itibaren iki haftadır. İtiraz dilekçesi kararı veren infaz hâkimliğine verilir ve infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesince incelenir. Hükümlü cezaevine alınmışsa dilekçeyi ceza infaz kurumu müdürlüğüne verebilir.
İtiraz, iade kararının yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz. Hükümlü iade kararından haberdar olduğunda iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmalıdır; aksi hâlde firar suçu oluşabilir. İtiraz kabul edilirse hükümlü tahliye edilerek denetimli serbestliğe döner.
Denetimli serbestlik ihlali itiraz dilekçesi örneği
… AĞIR CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
Gönderilmek Üzere
… İNFAZ HÂKİMLİĞİNE
DOSYA NO: … İnfaz Hâkimliği 20…/…
İTİRAZ EDEN (HÜKÜMLÜ): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, … Açık Ceza İnfaz Kurumu / adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
İTİRAZ EDİLEN KARAR: … İnfaz Hâkimliğinin …/…/… tarihli ve 20…/… sayılı açık ceza infaz kurumuna gönderilme kararı
TEBLİĞ TARİHİ: …/…/…
KONU: Denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal ettiğim gerekçesiyle verilen iade kararına itirazlarımın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. …/…/… tarihli karar ile cezamın koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına karar verilmiş, … Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne süresinde başvurarak denetim planımı teslim almıştım.
2. İade kararı, …/…/…, …/…/… ve …/…/… tarihlerinde imza yükümlülüğümü yerine getirmediğim gerekçesine dayanmaktadır.
3. …/…/… tarihli ihlal nedeniyle tarafıma herhangi bir yazılı uyarı tebliğ edilmemiştir. Yönetmelik uyarınca ilk iki ihlalde yazılı uyarı yapılması ve ikinci uyarıda üçüncü ihlalin sonuçlarının ihtar edilmesi zorunludur. Bu aşamalar tamamlanmadan kanundaki “ısrar” şartı oluşmamıştır.
4. …/…/… tarihinde … Devlet Hastanesinde … nedeniyle yatarak tedavi gördüğüm ekli epikriz raporuyla sabittir. Bu tarihteki eksiklik mazeretlidir ve kasıtlı bir ihlal sayılamaz. Durumumu aynı gün müdürlüğe telefonla bildirmiş, taburcu olduğum gün raporu teslim etmiştim.
5. …/…/… tarihinde imza saatinin değiştirildiği tarafıma bildirilmemiş, eski saatte müdürlüğe gittiğimde imza atmama izin verilmemiştir.
6. Denetim süresince kamuya yararlı işe düzenli olarak devam ettim; programların tamamına katıldım. Bu durum müdürlük kayıtlarından da anlaşılacaktır.
HUKUKİ NEDENLER: 5275 sayılı Kanun m. 105/A; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği; 4675 sayılı Kanun m. 6; CMK m. 267-271 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Denetim planı, hastane epikriz raporu, müdürlük kayıtları, kamuya yararlı iş devam çizelgeleri, telefon kayıtları.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle;
1. İtirazımın kabulü ile … İnfaz Hâkimliğinin …/…/… tarihli iade kararının KALDIRILMASINA,
2. Cezamın denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına DEVAM EDİLMESİNE ve tahliyeme
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
İtiraz Eden Hükümlü (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Epikriz raporu, denetim planı örneği, iade kararı örneği, vekâletname örneği (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. İhlal tarihleri, uyarılar ve mazeretler müdürlük dosyasıyla karşılaştırılarak yazılmalıdır.
İtiraz hazırlanırken yapılması gerekenler
Müdürlük dosyasının incelenmesi
Hükümlü veya avukatı, denetimli serbestlik müdürlüğündeki dosyayı inceleyerek ihlal tutanaklarını, uyarı yazılarını ve tebliğ belgelerini görmelidir. Uyarının tebliğ edilmediği veya ihlal tarihlerinin hatalı olduğu çoğu zaman bu incelemede ortaya çıkar.
Mazeret belgelerinin toplanması
Hastane raporları, işyeri yazısı, ölüm belgesi, ulaşım kesintisine ilişkin resmî bilgiler gibi belgeler itiraz dilekçesine eklenmelidir.
Uyum geçmişinin gösterilmesi
İhlal dışındaki dönemlerde yükümlülüklere düzenli uyulduğu, programlara katılındığı ve işe devam edildiği gösterilirse, ihlalin kasıtlı ve ısrarlı olmadığı daha kolay anlaşılır.
Örnek olay
J, açık cezaevinden denetimli serbestlikle çıkmış, haftada iki gün imza ve kamuya yararlı işte çalışma yükümlülüğüne tabi tutulmuştur. Üç ay boyunca yükümlülüklerine düzenli uymuş, ancak bir hafta boyunca imzaya gidememiştir. Müdürlük, üç ayrı imza gününü üç ihlal sayarak dosyayı infaz hâkimliğine göndermiş ve iade kararı verilmiştir.
J’nin avukatı müdürlük dosyasını incelediğinde, J’ye hiçbir yazılı uyarı tebliğ edilmediğini ve J’nin o hafta annesinin ağır hastalığı nedeniyle başka bir ildeki hastanede refakatçi olduğunu tespit eder. İtiraz dilekçesinde uyarı aşamalarının atlandığı, ihlallerin mazeretli olduğu ve tek bir dönemde kesintisiz yaşanan devamsızlığın ısrar olarak değerlendirilemeyeceği ileri sürülür; hastane refakatçi belgesi eklenir. Ağır ceza mahkemesi itirazı kabul ederek iade kararını kaldırır ve J’nin denetimli serbestlikle infazına devam edilmesine karar verir.
Sık yapılan hatalar
- İade kararına itiraz edildiği için teslim olmamak; bu, firar suçuna yol açabilir.
- Mazeretleri belge olmadan ileri sürmek.
- Yazılı uyarıların tebliğ edilip edilmediğini kontrol etmemek.
- Beş günlük başvuru süresini çıkış belgesindeki müdürlük yerine başka bir müdürlüğe giderek doldurmak.
- İki haftalık itiraz süresini kaçırmak.
Sıkça sorulan sorular
İade kararından sonra ne kadar cezaevinde kalınır?
Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreyi açık ceza infaz kurumunda geçirir. Denetimli serbestlikte geçen süre infazdan sayılır.
İade edilen hükümlü yeniden denetimli serbestlikten yararlanabilir mi?
Yeniden yararlanma, iyi hâl ve kanundaki diğer şartların yeniden değerlendirilmesine bağlıdır; iade kararı bu değerlendirmeyi olumsuz etkiler. Bu nedenle itirazın zamanında ve güçlü şekilde yapılması önemlidir.
İtiraz ne kadar sürede sonuçlanır?
Kanunda süre yoktur; ancak kişi özgürlüğüyle ilgili olduğundan ağır ceza mahkemeleri itirazı genellikle kısa sürede karara bağlar.
İtiraz reddedilirse başka yol var mı?
Ağır ceza mahkemesinin itiraz üzerine verdiği karar kesindir. Kişi özgürlüğü hakkının ihlali iddiasıyla 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
Denetimli serbestlikte ikamet değiştirilebilir mi?
Hükümlü, ikametini değiştirmek istiyorsa önceden denetimli serbestlik müdürlüğüne bildirmeli ve dosyasının yeni yerdeki müdürlüğe gönderilmesini istemelidir. Bildirim yapılmadan adres değiştirilmesi ihlal olarak değerlendirilebilir. Yeni işe başlama veya çalışma saatlerinin değişmesi gibi durumlarda da imza günlerinin yeniden düzenlenmesi için müdürlüğe yazılı başvuru yapılmalıdır.
Sonraki adım
İade kararı öğrenildiğinde iki gün içinde teslim olunmalı, müdürlük dosyası incelenerek uyarıların ve ihlal tarihlerinin doğruluğu kontrol edilmeli, mazeret belgeleri toplanarak iki haftalık süre içinde infaz hâkimliğine itiraz dilekçesi verilmelidir. Denetimli serbestliğin şartları için “Denetimli Serbestlik Nedir?” yazımıza bakılabilir.
Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 6; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 44.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.