Denetimli Serbestlik İhlali: Uyarı, Cezaevine Geri Gönderme ve Kalan Sürenin Hesabı (5275 m.105/A)

Koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kalan iyi hâlli hükümlüler, cezalarının geri kalanını cezaevi dışında, denetimli serbestlik tedbiri altında geçirebilir. Bu imkân bir tür güven ilişkisine dayanır: hükümlü serbest kalır, buna karşılık denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülüklere uyar. Yükümlülüklere uyulmaması, müdürlüğe hiç başvurulmaması veya denetim süresinde yeni bir suçtan dava açılması hâlinde hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreyi yeniden açık ceza infaz kurumunda geçirmek zorunda kalabilir. Bu yazıda 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesinin altıncı, yedinci ve sekizinci fıkraları ile Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde ihlal hâlleri, uyarı sistemi, iade kararının verilme usulü, kalan sürenin hesabı ve başvuru yolları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Denetimli serbestlikten yararlanma şartları ayrı bir yazımızın konusudur. Şartların genel çerçevesi için Denetimli Serbestlik Nedir? 5275 m. 105/A Şartları (2026) yazımıza bakılabilir. Burada yalnızca karar verildikten sonra ortaya çıkan ihlal hâlleri incelenmektedir.

Denetimli serbestlik kararından sonra hükümlünün yükümlülükleri

İnfaz hâkiminin denetimli serbestlik kararıyla hükümlü cezaevinden çıkar ve talebinde belirttiği yerdeki denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurur. Müdürlük, 105/A maddesinin beşinci fıkrası uyarınca hükümlüyü şu yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutar:

• Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışmak,
• Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunmak,
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek,
• Belirlenen programlara (seminer, eğitim, rehabilitasyon) katılmak.

TCK 191 kapsamındaki uyuşturucu kullanma suçundan hükümlü olanlar, 7445 sayılı Kanunla yapılan değişiklik uyarınca ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılmakla yükümlüdür. Müdürlük, hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre bir denetim planı hazırlar ve bu planı hükümlüye tebliğ eder. Denetim planında imza günleri, ikamet adresi, çalışılacak kurum, seminer tarihleri ve uyulacak diğer kurallar yazılıdır. Uygulamada ihlal tartışmalarının büyük bölümü bu planın içeriğinden çıkar. Bu nedenle planın bir örneğinin saklanması ve tarihlerin ayrıca not edilmesi büyük önem taşır.

Birinci ihlal hâli: beş gün içinde müdürlüğe başvurmamak

Cezaevinden çıkan hükümlü, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmak zorundadır. Bu süre kanunda açıkça yazılıdır ve kısa olduğu için en sık yapılan hata da burada görülür. Hükümlü, çıkışta verilen belgede yazan müdürlüğe şahsen başvurmalıdır; başka bir ildeki müdürlüğe gitmek veya telefonla bilgi vermek yeterli değildir.

Başvuru süresinin bitiminden itibaren iki gün daha geçmesine rağmen başvurmayan hükümlü hakkında yalnızca iade kararı verilmez. 105/A maddesinin sekizinci fıkrası, bu kişilere TCK 292 ve 293. maddelerin, yani hükümlünün kaçması suçuna ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngörür. Böylece yedinci günün sonunda başvurmayan hükümlü, hem cezaevine dönme hem de yeni bir ceza soruşturması riskiyle karşılaşır. Firar suçunun unsurları ve cezası için Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması (Firar) Suçu (TCK 292): İzinden Dönmeme ve Ceza yazımıza bakılabilir.

İkinci ihlal hâli: yükümlülüklere uymamakta ısrar

Kanun, tek bir aksaklığı iade sebebi saymaz. Aranan şey “ısrar”dır. Israrın ne zaman oluştuğu kanunda tanımlanmamış, 10.11.2021 tarihli Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’nin 44. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre:

Her ihlalde uyarı: Yükümlülüğün yerine getirilmesi için uyulması gereken kurallara, programa veya personelin uyarı ve çağrılarına uyulmaması ihlal sayılır. İhlal hâlinde vaka sorumlusunun teklifi üzerine müdürlük bünyesindeki komisyon hükümlüyü yazılı olarak uyarır.

Bir yılda üç ihlal kuralı: Yükümlülüğün bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi ısrar sayılır. İkinci uyarıdan sonra bir yıl içinde üçüncü ihlalin tespit edilmesi hâlinde dosyanın kapatılması süreci başlatılır.

İhtar zorunluluğu: Uyarı yazısında, üçüncü ihlalde yeniden uyarı yapılmayacağı, dosyanın kapatılması sürecinin başlatılacağı ve dosyanın ilgili yargı merciine gönderileceği hükümlüye ayrıca ihtar edilir.

Çocuklar bakımından: Suça sürüklenen çocuklar ile infaza başlandığında çocuk olup sonradan on sekiz yaşını dolduranlar bakımından sınır dördüncü ihlaldir.

Yönetmeliğin 2013 tarihli eski metninde bir yıl içinde iki ihlal ısrar sayılıyordu. 2021 değişikliğiyle bu sayı üçe çıkarılmıştır. Hangi metnin uygulanacağı, ihlal tarihine göre belirlenir.

Yönetmeliğin 87. maddesi, ısrar hâlinde müdürlük komisyonunun kararı üzerine açık ceza infaz kurumuna gönderilmenin infaz hâkiminden talep edileceğini ve infaz hâkiminden karar gelene kadar denetimli serbestlik tedbirinin infazına devam edileceğini öngörür. Bu nedenle hükümlü, iade talebi yapıldı diye yükümlülüklerini bırakmamalıdır. Karar gelinceye kadar imzaya gitmeye ve programa katılmaya devam edilmesi, hem kalan sürenin hesabı hem de olası bir itirazın başarısı bakımından önemlidir.

Üçüncü ihlal hâli: cezaevine geri dönmek istemek

Bazı hükümlüler aile, iş veya barınma sorunları nedeniyle cezaevine dönmeyi tercih edebilir. Kanun bu talebi de iade sebebi olarak sayar. Hükümlünün açık iradesi yeterlidir; ayrıca bir ihlal aranmaz. Ancak bu tercih geri alınması güç sonuçlar doğurur. Talepten önce, sorunun yükümlülüklerin değiştirilmesiyle çözülüp çözülemeyeceği müdürlükle görüşülmelidir. Müdürlük, 105/A maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yükümlülükleri hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirebilir. Örneğin çalışma saatleriyle çakışan bir imza günü veya kamuya yararlı iş programı yeniden düzenlenebilir.

Dördüncü hâl: denetim süresinde açılan yeni ceza davası

105/A maddesinin yedinci fıkrası ayrı bir iade sebebi içerir. Denetimli serbestlik uygulanmaya başladıktan sonra işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir.

Bu fıkranın üç özelliği dikkat çeker:

• Mahkûmiyet aranmaz: Kamu davasının açılması yeterlidir. Soruşturma aşamasındaki bir şikâyet veya ifade, tek başına bu fıkrayı işletmez.
• Suç ağırlığı şartı vardır: Alt sınırı bir yılın altında kalan suçlar ile taksirli suçlar bu fıkra kapsamında değildir.
• Takdir yetkisi vardır: Kanun “karar verilebilir” ifadesini kullanır. İnfaz hâkimi, yeni suçun niteliğini ve hükümlünün denetim sürecindeki genel tutumunu değerlendirir.

Kovuşturma sonunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse infaz hâkimi, cezanın infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam edilmesine karar verir. Bu nedenle yeni davada verilen beraat kararı kesinleştiğinde, infaz hâkimliğine başvurularak denetimli serbestliğe dönüş istenmelidir.

Akış: ihlalden iade kararına kadar

İade kararından sonra: teslim süresi ve kalan ceza

İnfaz hâkiminin açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı hükümlüye bildirildiğinde hükümlü, iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmalıdır. 105/A maddesinin sekizinci fıkrası, iade kararına rağmen iki gün içinde teslim olmayan hükümlüye de firar hükümlerinin uygulanacağını öngörür. Teslimin gecikmesi, açık cezaevinde de yeni sorunlar doğurur. Firar eden hükümlü, 5275 m.14/5 uyarınca kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilir ve 97. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca bir daha özel izin alamaz.

İade kararıyla hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasını açık ceza infaz kurumunda çeker. Kalan sürenin hesabında belirleyici olan, ısrar niteliğindeki eylemin tarihidir. Yargıtay, ısrar tarihinden sonra denetimli serbestlik altında geçirilen sürenin infaz edilmiş ceza sayılmayacağını ve mahsuba konu olmayacağını kabul etmektedir. Ancak aşağıda ayrıntılı açıklanan 2026 tarihli kararda Daire, iade kararının infaz hâkimliğince verilmesi gerektiğini, iadenin hangi tarihten itibaren hüküm doğuracağının ise ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Kalan sürenin hesabı ve koşullu salıverilme tarihinin yeniden belirlenmesi için İnfaz Hesaplama: Cezaevinde Ne Kadar Kalınır? (2026 Güncel Oranlar ve Örnekler) yazımız ve sitemizdeki hesaplama aracı kullanılabilir.

İadenin bir sonucu daha vardır: 7550 sayılı Kanunla eklenen 110/9-e uyarınca 105/A maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları gereğince açık cezaevine gönderilen hükümlüler, hafta sonu infazı veya yaşlılık nedeniyle konutta infaz gibi özel infaz usullerinden yararlanamaz. İade, cezanın aynen infazı anlamına gelmez. Hükümlü koşullu salıverilme tarihine kadar açık cezaevinde kalır ve bu tarihte iyi hâlli ise koşullu salıverilebilir. Koşullu salıverilmenin şartları için Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye): 2026 Oranları ve Şartları yazımıza bakılabilir.

İtiraz ve savunma

İnfaz hâkiminin açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu ve CMK hükümlerine göre itiraza tabidir. İtiraz, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren infaz hâkimliğine verilecek dilekçeyle yapılır ve itiraz mercii ağır ceza mahkemesidir. İtirazda şu noktalar incelenmelidir:

• Uyarıların tebliği: İlk iki uyarının hükümlüye usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği ve uyarı yazısında üçüncü ihlalin sonuçlarının ihtar edilip edilmediği.
• Bir yıllık süre: Üç ihlalin gerçekten bir yıl içinde gerçekleşip gerçekleşmediği.
• Mazeret: İhlal günlerinde hastalık, iş zorunluluğu, ulaşım engeli veya tebligat eksikliği gibi bir mazeretin bulunup bulunmadığı. Yönetmelik ısrar için ihlalin mazeretsiz ve kasıtlı olmasını arar.
• Denetim planı: İhlal edildiği söylenen kuralın denetim planında açıkça yer alıp almadığı.
• Yetkili hâkim: Kararın denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimliğince verilip verilmediği.

Mazeretin belgelenmesi, ihlalden sonra değil ihlal günü veya hemen ertesinde yapılmalıdır. Hastane çıkış belgesi, işveren yazısı veya seyahat belgesi gibi belgeler müdürlüğe derhâl verilmelidir.

Örnek olay

Hırsızlık suçundan dört yıl hapis cezası alan bir hükümlü, açık cezaevinde iyi hâlle kaldıktan sonra koşullu salıverilmesine on ay kala denetimli serbestlikten yararlanır. Denetim planına göre her pazartesi imzaya gitmek ve ayda bir seminere katılmak zorundadır. Mart ayında bir pazartesi imzaya gitmez ve uyarılır. Mayıs ayında hastaneye kaldırıldığı için seminere katılamaz; ancak hastane belgesini müdürlüğe teslim ettiğinden bu durum mazeretli kabul edilir ve uyarı yapılmaz. Haziranda bir kez daha imzaya gitmez ve ikinci kez uyarılır. Uyarı yazısında bir sonraki ihlalin dosyanın kapatılmasıyla sonuçlanacağı açıkça belirtilir. Eylülde imzaya yine gitmezse, bir yıl içinde üç mazeretsiz ihlal gerçekleşmiş olur. Müdürlük komisyonu iade talebinde bulunur, infaz hâkimi açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı verir. Hükümlü kararın bildiriminden itibaren iki gün içinde savcılığa teslim olmalıdır; aksi hâlde firar hükümleri gündeme gelir. Mayıs ayındaki mazeret belgelenmeseydi, ısrar haziran ayında oluşmuş sayılabilirdi.

Yargıtay kararı

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2026 tarihli kararına konu olayda, uyuşturucu ticareti suçundan sekiz yıl dört ay hapis cezası alan hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar denetimli serbestlik altında tahliye edilmiştir. Hükümlü önce ikamette bulunma yükümlülüğünü, ardından kamuya yararlı işe geç giderek çalışma yükümlülüğünü ihlal etmiş ve iki kez uyarılmıştır. İkinci uyarı yazısında yeni bir ihlalin ısrar sayılacağı açıkça belirtilmiştir. Hükümlü sonra seminer çalışmasına katılmamış ve infaz hâkimliği açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı vermiştir. İtiraz merciinin, koşullu salıverilme tarihi geçtiği için iadeye imkân bulunmadığı gerekçesiyle bu kararı kaldırması üzerine kanun yararına bozma yoluna gidilmiştir. Daire, ısrarın oluştuğunu kabul etmekle birlikte iade kararının kapsamına ilişkin şu tespiti yapmıştır:

Karar, Yönetmelik’teki “bir yılda üç ihlal” kuralının infaz hâkimliğince doğrudan uygulandığını ve ikinci uyarıdaki ihtarın önemini göstermektedir. Daire ayrıca, Yönetmelik’in 87. maddesi uyarınca iade kararı müdürlüğe ulaşıncaya kadar denetimli serbestliğe devam edilmesi gerektiğini, bu nedenle kararın “ihlal tarihinden itibaren” iade şeklinde kurulmasının ayrıca tartışılması gerektiğini belirtmiştir. Kalan sürenin hesabına ilişkin uyuşmazlıklarda bu kararın tam metni dikkate alınmalıdır.

İade kararlarına ilişkin diğer Yargıtay kararları

Mazereti kabul edilen ihlal üzerine iade kararı verilemez

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin kanun yararına bozma istemi üzerine verdiği bir kararda, denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlünün iki kez uyarılmasına rağmen yükümlülüğünü üçüncü kez ihlal ettiğini bildirmiştir. Hükümlü, dosyanın kapatılmasına ilişkin komisyon kararına itiraz etmiş ve hastane kayıtlarını sunmuştur. İnfaz hâkimliği mazereti kabul edilebilir bulmuş, ancak iki gün sonra Cumhuriyet başsavcılığının talebi üzerine hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar vermiştir. İtiraz da reddedilmiştir. Daire, istemi kabul ederek itiraz merciinin kararını oy birliğiyle bozmuştur:

hükümlünün denetimli serbestlik yükümlülüğünü ihlâl etmediğine ilişkin İnfaz Hâkimliğince verilen bu karar dikkate alınmak suretiyle hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesi talebinin reddi yerine kabulüne dair İnfaz Hâkimliğince verilen karara karşı yapılan itirazın kabulüne karar verilmesi gerekirken reddine dair itiraz merciince verilen karar Kanun’a aykırı olup

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 17.10.2025 tarihli, E. 2025/1175, K. 2025/7180 sayılı kararı

Uygulamadaki sonuç şudur: Üçüncü ihlalin mazerete dayandığı kabul edilmişse, yükümlülüğe uymamakta ısrar şartı gerçekleşmemiş olur ve bu ihlale dayanılarak iade kararı verilemez. Bu nedenle hükümlü, komisyonun dosya kapatma kararına karşı mazeret belgeleriyle süresinde itiraz etmeli; itirazı kabul edilmişse, sonradan verilen iade kararına karşı bu kararı dayanak olarak göstermelidir.

Denetimli serbestlikteki davranış koşullu salıverilmeyi engellemez

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin kanun yararına bozma istemi üzerine verdiği başka bir kararda, denetimli serbestlik altındaki hükümlünün koşullu salıverilme talebi, bu süre içinde yeni suçlar işlediği ve iyi hâl değerlendirmesi yapılamadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Daire, istemi yerinde görerek itiraz merciinin kararını oy birliğiyle bozmuştur. İstemde ve kararda benimsenen değerlendirme şöyledir:

Hükümlünün koşullu salıverilmesi için mahkum olduğu cezanın infazı sırasında, ceza infaz kurumunda geçirmiş olduğu sürede iyi halli olmasının gerekli ve yeterli olduğu, infaz kurumu dışında denetimli serbestlik tedbiri kapsamında geçen süreçte iyi halli olup olmamanın koşullu salıverilmeye etkisinin olmadığı

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 14.01.2022 tarihli, E. 2021/12374, K. 2022/238 sayılı kararı

Karara göre denetimli serbestlik süresindeki olumsuz davranışların kanundaki karşılığı, 105/A maddesinin altıncı fıkrasında gösterilen açık cezaevine iadedir. Bu süreçteki davranış, kurumdaki iyi hâl tespitine dayanan koşullu salıverilmeyi ayrıca engellemez. Yeni suç işlenmişse bunun sonuçları, koşullu salıverilmeden sonraki denetim süresine ilişkin 107. madde hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Denetimli serbestlik altında bulunan hükümlü, denetim planının bir örneğini saklamalı, her ihlal iddiasında mazeret belgelerini derhâl müdürlüğe sunmalı ve uyarı yazılarının tebliğ tarihlerini kaydetmelidir. İade talebi öğrenildiğinde, karar beklenirken yükümlülüklere uyulmaya devam edilmeli ve itiraz için tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık süre kaçırılmamalıdır.

Dilekçe örneği: Denetimli Serbestlik İhlali İtiraz Dilekçesi Örneği (5275 m. 105/A).

Bu konuyla bağlantılı yazı: Denetimli Serbestlikteyken Eski Ceza Gelirse: Toplama Kararı, Yeniden Hesaplama ve Hükümlünün Hakları.

Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.