Av. Emrah Karatay
FETÖ/PDY soruşturmalarında yalnızca kişinin özgürlüğü değil malvarlığı da tedbire konu olur. Şüphelinin taşınmazlarına, banka hesaplarına ve şirket paylarına el konulabilir; örgütle bağlantılı olduğu düşünülen şirketlerin yönetimi kayyıma bırakılabilir. 2016’dan sonra bu kayyımlık görevini çoğu dosyada Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) üstlenmiştir. Bu yazıda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.128 ve m.133 uyarınca el koyma ve kayyım tedbirlerinin şartları, TMSF’nin rolü, tedbirlere karşı başvuru yolları ve dava sonunda malvarlığının akıbeti anlatılmaktadır. Genel el koyma kuralları için Elkoyma Kararı Nedir? yazısına bakılabilir.
KISA CEVAP
- TCK 314’teki silahlı örgüt suçu, CMK m.128/2 listesinde yer aldığı için şüpheli veya sanığın taşınmaz, hesap, hak, alacak ve ortaklık paylarına el konulabilir.
- El koyma için suçun işlendiğine ve malvarlığının bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe gerekir. İlgili kurumdan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır.
- CMK m.128 kapsamındaki el koymaya ve kayyım atanmasına yalnızca hâkim karar verebilir (CMK m.128/9).
- Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair kuvvetli şüphe varsa şirkete CMK m.133 uyarınca kayyım atanabilir. FETÖ/PDY soruşturmalarında bu görev 6758 sayılı Kanun m.19 uyarınca TMSF’ye verilmiştir.
- El koyma kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla tedbir kalkar ve malvarlığı iade edilir.
Hukuki dayanak
CMK m. 128/1 (ilk cümle)
Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait; a) Taşınmazlara, b) Kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına, c) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba, d) Gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara, e) Kıymetli evraka, f) Ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık paylarına, g) Kiralık kasa mevcutlarına, h) Diğer malvarlığı değerlerine, Elkonulabilir.
CMK m.128/2-a-18, Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar başlığı altında TCK 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 316. maddeleri sayar. Bu nedenle silahlı terör örgütü üyeliği veya yöneticiliği isnadıyla yürütülen soruşturmalarda CMK m.128 uygulanabilir. Liste dışındaki bir suç için bu madde uyarınca el koyma kararı verilemez.
CMK m. 133/1
Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması halinde; soruşturma ve kovuşturma sürecinde, hâkim veya mahkeme, şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili olarak kayyım atayabilir.
CMK m.133/4-a-8 de silahlı örgüt (TCK 314) ve bu örgütlere silah sağlama (TCK 315) suçlarını sayar.
El koymanın şartları
Kuvvetli şüphe ve somut delil: CMK m.128, CMK m.127’deki genel el koymadan daha ağır bir eşik koyar. Basit veya makul şüphe yetmez; suçun işlendiğine ve el konulacak malvarlığının bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe aranır. Şüphe derecelerinin farkı için Basit, Makul, Yeterli ve Kuvvetli Şüphe yazısına bakılabilir.
Suçtan elde edilme bağlantısı: Kanun metni, malvarlığının “bu suçlardan elde edildiğine” dair şüpheyi arar. Bu nedenle kişinin örgüt üyeliği şüphesi altında bulunması, bütün malvarlığına kendiliğinden el konulmasını haklı kılmaz. Kararda, el konulan değer ile isnat edilen suç arasındaki bağlantının gösterilmesi gerekir.
Rapor şartı: 6526 sayılı Kanun’la eklenen cümleye göre el koyma kararından önce ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Hazine ve Kamu Gözetimi Kurumundan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Rapor en geç üç ay içinde hazırlanır; özel sebepler zorunlu kıldığında süre iki ay daha uzatılabilir.
Hâkim kararı: CMK m.128/9 uyarınca bu madde hükümlerine göre el koymaya ve kayyım atanmasına ancak hâkim karar verebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle el koyma imkânı, CMK m.128 bakımından tanınmamıştır.
Üçüncü kişinin elindeki mal: Somut olarak belirlenen taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerleri şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunsa bile el koyma yapılabilir. Malın gerçekte üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, itiraz ve iade talebiyle ileri sürülür.
El koyma nasıl uygulanır?
CMK m.128/3-7, el koymanın malvarlığı türüne göre nasıl icra edileceğini gösterir:
- Taşınmazlarda karar tapu kütüğüne şerh verilerek uygulanır.
- Kara, deniz ve hava araçlarında karar kayıtlı oldukları sicile şerh verilir.
- Banka hesaplarında karar teknik iletişim araçlarıyla bankaya derhâl bildirilir. Karardan sonra hesap üzerinde kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.
- Ortaklık paylarında karar şirket yönetimine ve ticaret sicili müdürlüğüne bildirilir.
- Hak ve alacaklarda karar ilgili gerçek veya tüzel kişiye bildirilir.
El koyma kararına aykırı davranan kişi hakkında TCK m.289’daki muhafaza görevini kötüye kullanma suçu uygulanır (CMK m.128/8).
El konulan malvarlığına kayyım atanması
CMK m.128/10, 674 sayılı KHK ile eklenmiş ve 6758 sayılı Kanun’la aynen kabul edilmiştir. Bu hükme göre el konulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi gerektiğinde bunların yönetimi için kayyım atanabilir ve CMK m.133 kıyasen uygulanır. Böylece kira getiren bir taşınmaz veya faal bir işletmeye ait paylar, el koyma süresince yönetimsiz kalmaz.
Şirketlere kayyım atanması (CMK m.133)
CMK m.133, şirketin kendisinin suçun işlendiği bir yapı olarak kullanıldığı şüphesine dayanır. Kayyım atanabilmesi için iki şart birlikte aranır: suçun şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe ve tedbirin maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli olması.
Atama kararında kayyımın yetkisinin kapsamı açıkça yazılır. Kanun üç seçenek sunar:
- Yönetim organının karar ve işlemlerinin kayyımın onayına bağlanması,
- Yönetim organının yetkilerinin tümüyle kayyıma verilmesi,
- Yönetim yetkileriyle birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetlerin idare yetkisinin de kayyıma verilmesi.
Karar ticaret sicili gazetesinde ve diğer uygun vasıtalarla ilan edilir. Kayyımın ücreti şirket bütçesinden karşılanır. Ancak soruşturma veya kovuşturma konusu suçtan kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilirse şirket bütçesinden ödenen ücretin tamamı kanuni faiziyle birlikte Hazineden karşılanır (CMK m.133/2).
İlgililer, kayyımın işlemlerine karşı Türk Medeni Kanunu ve ticaret mevzuatı hükümlerine göre görevli mahkemeye başvurabilir (CMK m.133/3). Bu yol, kayyım atama kararına itirazdan ayrıdır; kayyımın tek tek işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetlemeye yöneliktir.
TMSF’nin kayyım olarak görevlendirilmesi
Olağanüstü hâl döneminde çıkarılan 674 sayılı KHK m.19, terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olduğu değerlendirilen şirketlerde CMK m.133 uyarınca atanan kayyımların yetkisinin TMSF tarafından kullanılmasını öngörmüştür. KHK, 6758 sayılı Kanun’la kanunlaşmıştır. Bu düzenleme uyarınca önceden atanmış bağımsız kayyımların yetkileri de TMSF’ye devredilmiştir.
TMSF bu şirketleri kendi bünyesindeki bir birim aracılığıyla yönetir. 6758 sayılı Kanun m.19/3, gerekli görülen hâllerde şirketlerin veya şirketlere ait malvarlığının satışına ve tasfiyesine imkân tanır. 7145 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi TMSF’nin bu kapsamda yeni şirketlerde kayyım olarak atanabilmesini 31 Temmuz 2021’e kadar uzatmıştır. Daha önce TMSF’ye devredilen şirketlerde yönetim, yargılama sonuçlanana kadar devam etmektedir.
Kapatma tedbirini kayyımdan ayırmak gerekir. 667 sayılı KHK ve sonraki OHAL KHK’ları ile kapatılan vakıf, dernek, okul ve benzeri kurumların malvarlığı, cezai tedbir yoluyla değil doğrudan KHK hükmüyle kamuya devredilmiştir. Bu devirlere karşı başvuru yolu ceza muhakemesindeki itiraz değil, OHAL Komisyonu kararına karşı iptal davası ve sonrasında idari yargı yoludur.
Tedbire karşı başvuru yolları
İtiraz: El koyma ve kayyım kararları sulh ceza hâkimliği veya mahkeme tarafından verilir. Bu kararlara CMK m.268 uyarınca kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazı sıradaki sulh ceza hâkimliği inceler. Dilekçe hazırlarken El Koyma Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yol gösterici olabilir.
İtirazda en sık kullanılan gerekçeler şunlardır:
- MASAK veya ilgili kurum raporunun alınmamış olması ya da raporun malvarlığının suçtan elde edildiğini göstermemesi,
- Malvarlığının örgüt faaliyetinden önce, belgelenmiş meşru gelirle edinilmiş olması,
- El konulan malın üçüncü kişiye ait olması,
- Tedbirin ölçüsüz olması; örneğin isnat edilen değerden çok daha büyük bir malvarlığının bütünüyle bağlanması,
- Kayyım tedbirinde şirket faaliyetiyle suç arasındaki bağlantının gösterilmemesi.
İade talebi: CMK m.131 uyarınca soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşyanın iadesine re’sen veya istem üzerine karar verilir. İstemin reddine itiraz edilebilir. Dosya süreç içinde değiştikçe, örneğin bilirkişi raporu malvarlığının meşru kaynaklı olduğunu ortaya koyduğunda, yeni bir iade talebinde bulunulabilir.
Bireysel başvuru: Olağan yollar tükendikten sonra mülkiyet hakkının ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Başvurunun süresi ve şartları için Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru yazısına bakılabilir.
Elden çıkarma ve muhafaza
CMK m.132 uyarınca el konulan eşya, zarar görme veya değerinde esaslı kayıp tehlikesi varsa hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir. Bu karar soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme tarafından verilir ve karardan önce eşyanın sahibi dinlenir. El konulan eşya, iade şartıyla ve gerekirse teminat karşılığında sahibine muhafaza için bırakılabilir. Delil olarak saklanmasına gerek kalmayan eşya, rayiç değeri ödenerek ilgiliye teslim edilebilir; bu durumda müsaderenin konusu ödenen bedel olur.
Dava sonunda malvarlığının akıbeti
Mahkûmiyet: Mahkûmiyet hâlinde mahkeme TCK m.54 ve 55 uyarınca eşya veya kazanç müsaderesine karar verebilir. Müsadere için malvarlığının suçta kullanılmış, suçtan meydana gelmiş veya suçtan elde edilmiş olması gerekir. Örgüt üyeliğinden mahkûmiyet, kişinin bütün malvarlığının müsaderesi sonucunu doğurmaz. Müsadere şartları için Ceza Hukukunda Müsadere yazısına bakılabilir.
Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı: Tedbir kalkar ve malvarlığı iade edilir. Kayyım ücreti şirkete Hazineden faiziyle ödenir (CMK m.133/2). Haksız el koyma nedeniyle uğranılan zarar için CMK m.141/1-j uyarınca tazminat istenebilir. İstem, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde yapılır (CMK m.142/1). Ayrıntı için Haksız Tutuklama Tazminatı yazısına bakılabilir.
Terörün finansmanı kapsamında Cumhurbaşkanı kararıyla verilen malvarlığı dondurma kararları ise CMK m.128’den ayrı bir rejime tabidir. Bu konu Terörün Finansmanı (6415) yazısında anlatılmıştır.
Örnek olay
(A), bir inşaat şirketinin yüzde altmış hissedarıdır. Hakkında FETÖ/PDY üyeliği isnadıyla soruşturma başlatılır. Sulh ceza hâkimliği, (A)’nın iki dairesine, banka hesaplarına ve şirket paylarına el konulmasına, şirkete de CMK m.133 uyarınca kayyım atanmasına karar verir; kayyımlık yetkisi TMSF’ye bırakılır. Kararda MASAK raporundan söz edilmez.
(A)’nın müdafii iki hafta içinde itiraz eder. İtirazda dairelerin 2005 yılında tapuya kayıtlı satış sözleşmesi ve kredi ödemeleriyle edinildiğini, şirketin kamu ihaleleri dışında bir faaliyetinin bulunmadığını ve dosyada şirket faaliyetiyle örgüt arasında somut bağlantı gösterilmediğini ileri sürer; CMK m.128/1’deki rapor şartının da yerine getirilmediğini belirtir. İtiraz mercii, dairelere ilişkin el koyma kararını kaldırır, şirket paylarına ilişkin tedbiri ise rapor gelene kadar sürdürür. Yargılama sonunda (A) beraat ederse kalan tedbirler de kalkar ve şirketten kesilen kayyım ücreti Hazineden faiziyle ödenir.
Sıkça sorulan sorular
FETÖ soruşturmasında bütün mallarıma el konulabilir mi?
CMK m.128, malvarlığının isnat edilen suçtan elde edildiğine dair kuvvetli şüphe arar. Bu bağlantı gösterilmeden bütün malvarlığının bağlanması tedbiri ölçüsüz kılar ve itiraz gerekçesi olur.
El koyma kararına itiraz süresi nedir?
CMK m.268/1 uyarınca karar öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. İtiraz kararı veren mercie verilecek dilekçeyle yapılır.
Eşimin adına kayıtlı eve de el konulabilir mi?
Somut olarak belirlenen malvarlığı başka birinin zilyetliğinde bulunsa bile el koyma yapılabilir (CMK m.128/1). Malın gerçekten eşe ait olduğu ve kendi geliriyle edinildiği belgelenirse iade talep edilebilir.
TMSF şirketi satabilir mi?
6758 sayılı Kanun m.19/3 gerekli hâllerde satışa ve tasfiyeye imkân tanır. Satışın şartları ve bedelin akıbeti yargılamanın sonucuna göre önem taşır; satış işlemine karşı da başvuru yolları değerlendirilmelidir.
Beraat edersem mallarım ne olur?
Tedbir kalkar ve mallar iade edilir. El koyma nedeniyle uğranılan zarar için CMK m.141 uyarınca tazminat davası açılabilir.
El koyma ile müsadere aynı şey midir?
Hayır. El koyma yargılama sürerken uygulanan geçici bir koruma tedbiridir. Müsadere ise mahkûmiyet hükmüyle verilen ve mülkiyeti Devlete geçiren kesin bir yaptırımdır.
Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.