Av. Emrah Karatay
Ad, kişiliğin en temel unsurlarından biridir ve kişinin toplum içinde tanınmasını sağlar. Kişi, nüfus kaydındaki adını veya soyadını sosyal hayatta kullanmıyorsa, adı kendisini toplum içinde küçük düşürüyor veya alaya konu oluyorsa ya da başka haklı bir sebebi varsa, adının değiştirilmesini mahkemeden isteyebilir. Türk Medeni Kanunu m. 27, adın değiştirilmesini ancak haklı sebebe bağlamıştır. Bu nedenle isim değişikliği dava dilekçesinde haklı sebebin somut olgularla ve tanıklarla açıklanması belirleyicidir.
Bu sayfada isim değişikliği dava dilekçesinin yazımı, görevli mahkeme, davalı gösterilecek kurum ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. İsim değişikliğinin şartları ve haklı sebep örnekleri “İsim Değişikliği Davası” yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- Adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir (TMK m. 27/1).
- Ad ve soyadın değiştirilmesi HMK m. 382 uyarınca çekişmesiz yargı işi sayılmakla birlikte, Yargıtay uygulamasında dava nüfus müdürlüğü davalı gösterilerek asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır; mahkeme dosyada Cumhuriyet savcısının görüşünü alır.
- Toplumda kullanılan adın nüfustaki addan farklı olması, gülünç veya küçük düşürücü ad, dinî veya kültürel sebepler haklı sebep sayılabilir.
- Küçükler için dava, velayet hakkına sahip ebeveyn tarafından açılır; ortak velayette her iki ebeveyn birlikte hareket eder.
- Değişiklik nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan edilir (7532 sayılı Kanunla değişik TMK m. 27/2).
- Ad değişikliğinden zarar gören kişi, öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde kararın kaldırılmasını dava edebilir.
Kanun metni
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 27
“Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. (…) Ad değişmekle kişisel durum değişmez. Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.”
Ad değişikliğinin hukuki sonuçları
TMK m. 27/3 uyarınca ad değişmekle kişisel durum değişmez. Kişinin soybağı, medeni hâli, vatandaşlığı, mirasçılığı ve borçları aynen devam eder. Önceki adla yapılmış sözleşmeler, verilmiş vekâletnameler ve alınmış diplomalar geçerliliğini korur; yalnızca yeni belgelerin yeni adla düzenlenmesi gerekir. Bu nedenle ad değişikliği, alacaklılardan kaçmak veya cezai sorumluluktan kurtulmak için bir araç olarak kullanılamaz. Ad değişikliğinden zarar gördüğünü ileri süren kişi, örneğin kendisine ait ayırt edici bir adın başkası tarafından alındığını iddia eden kişi, kararı öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir (TMK m. 27/4). Ticari unvan, marka veya meslek sicilinde önceki adla kayıtlı olan kişilerin, karar kesinleştikten sonra ilgili sicillere ayrıca başvurması gerekir; aksi hâlde resmî işlemlerde adlar arasında uyumsuzluk ortaya çıkar.
Dava açmadan önce
Haklı sebebin belirlenmesi
Kanun haklı sebebi tanımlamamıştır; mahkeme somut olayın koşullarına göre takdir yetkisini kullanır (TMK m. 4). Yargıtay kararlarında haklı sebep olarak kabul edilen başlıca durumlar şunlardır:
- Kişinin aile, iş ve sosyal çevresinde nüfustaki adından farklı bir adla tanınması.
- Adın gülünç, küçük düşürücü veya toplumun ahlak anlayışına aykırı çağrışımlar taşıması.
- Adın kişinin cinsiyetiyle uyumsuz olması veya cinsiyet geçişi.
- Kişinin din değiştirmesi veya kültürel kimliğine uygun bir ad kullanmak istemesi.
- Adın telaffuzunun zor olması ya da yabancı ülkelerde yaşayanlar için sürekli karışıklık yaratması.
- Soyadının kötü bir olay veya suçla özdeşleşmiş olması.
Haklı sebebin varlığı için kişinin sadece adını beğenmemesi yeterli görülmez; ancak Yargıtay, kişinin adından duyduğu derin rahatsızlığın da ruhsal sağlık bakımından haklı sebep olabileceğini kabul etmektedir. Bu nedenle rahatsızlık hâli, tanıklar veya gerekirse psikolog raporu ile desteklenmelidir.
Yeni adın uygunluğu
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 39 uyarınca millî kültürümüze, ahlak kurallarına, örf ve âdetlerimize uymayan ve kamuoyunu incitici nitelikte olan adlar konulamaz. Mahkeme yeni adın bu ölçütlere uygunluğunu da denetler. Birden fazla ad kullanılabilir; ancak uygulamada üçten fazla ad kabul edilmemektedir.
Delillerin hazırlanması
Toplumda farklı bir adla tanınma iddiası; okul, işyeri, dernek kayıtları, sosyal medya hesapları, tebrik kartları, düğün davetiyeleri ve özellikle bu adla hitap eden tanıklarla ispat edilir. Dilekçede en az iki tanık gösterilmelidir. Tanıkların kişiyi uzun süredir tanıyan, aile dışından kişiler olması ispat değerini artırır.
Görevli ve yetkili mahkeme
HMK m. 382/2-a-2, ad ve soyadın değiştirilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında saymıştır ve HMK m. 383 çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkemeyi kural olarak sulh hukuk mahkemesi olarak belirlemiştir. Bununla birlikte 5490 sayılı Kanun m. 36 uyarınca nüfus kayıtları ancak kesinleşmiş mahkeme kararıyla değiştirilebilir ve bu davalarda nüfus müdürlüğü hasım gösterilir; Yargıtay uygulaması da bu davaların asliye hukuk mahkemesinde görülmesi yönündedir ve isim değişikliği davaları uygulamada büyük ölçüde asliye hukuk mahkemelerinde açılmaktadır. Bu nedenle dilekçe asliye hukuk mahkemesine hitaben yazılmalı ve davalı olarak ilgili nüfus müdürlüğü gösterilmelidir. Yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri mahkemesidir. Dava harca tabidir ve dosyada Cumhuriyet savcısının görüşü alınır.
İsim değişikliği dava dilekçesi örneği
… ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DAVACI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
(Küçük için: Küçük … adına velayet hakkına sahip annesi … ve babası …)
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres (varsa)
DAVALI: … İlçe Nüfus Müdürlüğü
DAVA: Nüfus kaydındaki adın değiştirilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Davacı, … ili, … ilçesi, … mahallesi, cilt no …, hane no …, birey sıra no …’da nüfusa kayıtlı olup nüfus kaydındaki adı “…”dır.
2. Davacıya doğumunda nüfus kaydında “…” adı verilmiş olmakla birlikte, aile içinde ve çevresinde doğumundan bu yana “…” adıyla çağrılmaktadır. Davacı okul hayatı, iş hayatı ve sosyal çevresinde bu adla tanınmakta, sosyal medya hesaplarında ve iş yazışmalarında bu adı kullanmaktadır.
3. Nüfus kaydındaki ad ile kullanılan ad arasındaki farklılık, davacının resmî işlemlerinde sürekli karışıklığa, kimlik doğrulama sorunlarına ve sosyal hayatta sıkıntıya neden olmaktadır. (Veya: Davacının nüfustaki adı gülünç çağrışımlar taşımakta, davacı okul ve iş hayatında bu nedenle alay konusu olmakta ve ruhsal olarak olumsuz etkilenmektedir.)
4. Davacının kullanmak istediği “…” adı, 5490 sayılı Kanun m. 39’da belirtilen ölçütlere uygun olup millî kültüre, ahlak kurallarına ve örf ve âdetlere aykırı değildir.
5. Ad değişikliği davacının kişisel durumunu değiştirmeyecek, üçüncü kişilerin haklarını zedelemeyecektir. Davacı hakkında ad değişikliğini kötüye kullanma amacı taşıyan bir durum bulunmamaktadır.
6. TMK m. 27 uyarınca haklı sebeplerin varlığı hâlinde adın değiştirilmesi mümkündür.
HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı TMK m. 4, 24, 26, 27; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 35, 36, 39; HMK m. 382 vd.; ilgili mevzuat.
DELİLLER: Nüfus kayıt örneği, okul ve işyeri kayıtları, sosyal medya çıktıları, yazışmalar, tanık beyanları (… ve …), (varsa) psikolog/psikiyatri raporu, Cumhuriyet savcısının görüşü ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; davacının nüfus kaydındaki “…” olan adının “…” olarak değiştirilmesine, kararın nüfus siciline tesciline ve TMK m. 27/2 uyarınca Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilanına, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Davacı (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Nüfus kayıt örneği, kullanılan adı gösteren belgeler, tanık listesi, vekâletname (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Haklı sebep ve deliller somut duruma göre açıklanmalıdır; soyadı değişikliğinde açıklamalar buna göre uyarlanmalıdır.
Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar
Yargılama giderleri
İsim değişikliği davasında nüfus müdürlüğü, davacının talebine karşı bir haksızlık yapmış değildir; yasal hasım olarak davaya katılır. Bu nedenle yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılması istenir ve nüfus müdürlüğü aleyhine vekâlet ücreti talep edilmez.
Küçüklerin adının değiştirilmesi
Küçük için dava velayet hakkına sahip ebeveyn tarafından açılır. Boşanmış ebeveynlerde velayet sahibi ebeveyn tek başına dava açabilir; ancak Yargıtay, velayeti bulunmayan ebeveynin de davaya dahil edilerek görüşünün alınmasını ve çocuğun idrak çağındaysa dinlenmesini aramaktadır. Ortak velayette her iki ebeveynin birlikte hareket etmesi gerekir.
Soyadı değişikliği
Soyadı değişikliği de TMK m. 27 kapsamında haklı sebebe bağlıdır. Ancak boşanan kadının önceki soyadını kullanması, evlilik dışı doğan çocuğun soyadı ve evlat edinilen çocuğun soyadı gibi durumlar özel hükümlere tabidir. Bu konular için “Boşanmada Soyadı Kullanma” ve “Kızlık Soyadını Kullanma” yazılarımıza bakılabilir.
Cinsiyet geçişinde ad değişikliği
Cinsiyet değişikliği kararıyla birlikte ad değişikliği de istenebilir. Bu konu “Cinsiyet Değişikliği ve İsim Değişikliği Davası” yazımızda anlatılmıştır.
Davadan sonra
Mahkeme tanıkları dinler, Cumhuriyet savcısının görüşünü alır ve karar verir. Karar kesinleştikten sonra mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne gönderilir ve nüfus siciline işlenir. Kararın Basın İlan Kurumu ilan portalında ilanı da sağlanır. Yeni kimlik kartı, pasaport, ehliyet ve diploma gibi belgelerin güncellenmesi için ilgili kurumlara kesinleşmiş kararla başvurulur. Banka, tapu ve SGK kayıtları nüfus sistemiyle bağlantılı olduğundan çoğu zaman kendiliğinden güncellenir; yine de kontrol edilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Haklı sebebi “adımı beğenmiyorum” gibi soyut ifadelerle açıklamak.
- Tanık göstermemek veya yalnızca aile bireylerini tanık göstermek.
- Nüfus müdürlüğünü davalı olarak göstermemek.
- Nüfus müdürlüğü aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücreti istemek.
- Küçükler için velayeti bulunmayan ebeveynin durumunu dikkate almamak.
Sıkça sorulan sorular
İsim değişikliği davası ne kadar sürer?
Tanıkların ilk duruşmada hazır edilmesi hâlinde genellikle iki üç ay içinde sonuçlanır.
Kaç kez isim değiştirilebilir?
Kanunda sınır yoktur; ancak her değişiklik ayrı bir haklı sebebe dayanmalıdır. Sık değişiklik talebi mahkemece kötüye kullanma olarak değerlendirilebilir.
İsim değişikliği adli sicil kaydını siler mi?
Hayır. Ad değişmekle kişisel durum değişmez; adli sicil ve diğer kayıtlar T.C. kimlik numarası üzerinden devam eder.
Avukatsız isim değişikliği davası açılabilir mi?
Açılabilir. Dilekçe kişinin kendisi tarafından verilebilir; ancak haklı sebebin ve tanıkların doğru gösterilmesi davanın sonucunu belirler.
Sonraki adım
Haklı sebebi gösteren belgeler ve kişiyi kullanmak istediği adla tanıyan en az iki tanık belirlenmeli, dava yukarıdaki örnek esas alınarak nüfus müdürlüğü davalı gösterilmek suretiyle yerleşim yerindeki mahkemede açılmalıdır.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 4, 26, 27; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 35, 36, 39; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382-384.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.