Ortak Velayet: Boşanmada Anne ve Babanın Velayeti Birlikte Kullanması

Ortak velayet, boşanmadan sonra çocuk üzerindeki velayet hakkının anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasıdır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 336/3, boşanmada velayetin “çocuk kendisine bırakılan tarafa” ait olacağını söyler ve ortak velayeti açıkça düzenlemez. Buna rağmen Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Türkiye’nin onayladığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol’ün eşler arasında eşitliği güvence altına alan hükmüne dayanarak, 2017 tarihli kararıyla ortak velayetin kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir. Uygulamada ortak velayet kararları çoğunlukla anlaşmalı boşanmalarda, ebeveynlerin birlikte talebi ve çocuğun yararına uygun bir düzenleme sunmaları hâlinde verilmektedir.

Kanun metni

Ortak velayetin hukuki dayanağı

Kanundaki boşluk

TMK m. 336’ya göre evlilik devam ettiği sürece velayeti ana ve baba birlikte kullanır. Boşanmada ise velayet “çocuk kendisine bırakılan tarafa” aittir. Uzun yıllar boyunca Yargıtay, bu hükmü boşanmada velayetin yalnızca bir ebeveyne verilebileceği şeklinde yorumlamış ve yabancı mahkemelerin verdiği ortak velayet kararlarını Türk kamu düzenine aykırı bularak tanımamıştır.

Ek 7 No’lu Protokol

Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol’ü 6684 sayılı Kanunla onaylamış; Protokol 25.03.2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak iç hukukun parçası hâline gelmiştir. Protokol’ün 5. maddesi, eşlerin kendi aralarında ve çocuklarıyla ilişkilerinde evlenme, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesi hâlinde hak ve sorumluluklar bakımından eşit olduğunu düzenler. Bu hüküm, devletlerin çocukların menfaati için gerekli önlemleri almasını da saklı tutar.

Anayasa m. 90/5’e göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunlar arasında çatışma olursa milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. Yargıtay, Protokol’ün yürürlüğe girmesinden sonra bu hükme dayanarak ortak velayete kapıyı açmıştır.

Yargıtay’ın içtihat değişikliği

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.02.2017 tarihli ve 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararında, İngiliz vatandaşı ebeveynlerin evlilik dışı doğan çocukları için ortak velayet talebini Türk kamu düzenine aykırı bularak reddeden mahkeme kararını bozmuş ve ortak velayet düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiştir. Bu kararla, Türk mahkemelerinin de boşanmada ortak velayete hükmedebileceği görüşü yerleşmeye başlamıştır. Kamu düzeni ölçütünün yabancı kararların tanınmasındaki yeri Tanıma Davası: Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Bununla birlikte ortak velayetin hangi şartlarla verileceği kanunda düzenlenmediğinden, uygulamada mahkemeler arasında birlik yoktur. Ortak velayet talepleri her somut olayda çocuğun üstün yararı ölçütüne göre değerlendirilir.

Yargıtay kararlarında ortak velayet

Ortak velayete ilişkin Yargıtay içtihadı, 2017 tarihli kararla başlayan ve son yıllarda daha belirgin hâle gelen bir çizgi izlemektedir. Bu çizginin iki yönü vardır: ortak velayet artık hukuken mümkün kabul edilmektedir, ancak her talepte kendiliğinden verilmemekte, çocuğun üstün yararı somut olarak değerlendirilmektedir.

2017 kararının gerekçesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararına konu olayda taraflar İngiliz vatandaşıydı ve çocuk evlilik dışında doğmuştu. İlk derece mahkemesi, tarafların millî hukukunun ortak velayete imkân tanıdığını kabul etmekle birlikte bu düzenlemenin Türk kamu düzenine aykırı olduğunu belirterek davayı reddetmişti. Yargıtay, Ek 7 No’lu Protokol’ün 6684 sayılı Kanunla onaylanıp iç hukuk hâline geldiğini ve Anayasa m. 90/son hükmünü hatırlattıktan sonra şu sonuca ulaşmıştır:

Bu karar, yabancı hukukun uygulandığı bir dosyada verilmiştir; doğrudan Türk hukukuna göre görülen bir boşanma davasına ilişkin değildir. Bununla birlikte kararın, ortak velayetin Türk hukuk düzeniyle bağdaşmadığı yönündeki eski anlayışı terk etmesi, Türk hukukunun uygulandığı davalarda da ortak velayete hükmedilmesinin önünü açmıştır.

Güncel yaklaşım: ortak velayet mümkün, ama çocuğun yararı belirleyici

Yargıtay’ın yakın tarihli kararlarında ortak velayet, TMK m. 336’nın uygulanmasında açıkça seçeneklerden biri olarak sayılmaktadır. 2025 tarihli bir kararda Daire, velayetin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve hâkimin bu konudaki koşulları re’sen dikkate alması gerektiğini vurguladıktan sonra şu tespiti yapmıştır:

Aynı karar, ortak velayetin sınırını da göstermektedir. Olayda iki ebeveyn de ortak velayet talep etmiş ve ilk derece mahkemesi bu yönde karar vermiştir. Ancak anne ve babanın farklı şehirlerde yaşadığı, çocuğun kimin yanında kalacağı konusunda uzlaşamadıkları ve aralarında süregelen bir çekişme bulunduğu anlaşılmıştır. Yargıtay bu durumda ortak velayetin çocuğun yararına olmadığını belirtmiştir.

Daire, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan bir uzman heyetine yeniden inceleme yaptırılmasını ve velayet konusunda bu inceleme sonucuna göre karar verilmesini istemiş, kararı velayet yönünden bozmuştur.

Bu kararlardan çıkan dersler

Yargıtay kararları birlikte değerlendirildiğinde, ortak velayet talebinde şu noktaların belirleyici olduğu görülmektedir:

• İki ebeveynin ortak talebi önemlidir, ancak tek başına yeterli değildir. Ebeveynler ortak velayet istese bile aralarında çekişme sürüyorsa mahkeme talebi kabul etmeyebilir.
• Ebeveynlerin yaşadığı yer, ortak kararların uygulanabilirliği bakımından dikkate alınır. Farklı şehirlerde yaşayan ve çocuğun nerede kalacağı konusunda anlaşamayan ebeveynler için ortak velayet zor bir seçenektir.
• Çocuğun nerede yaşayacağı konusunda açık bir anlaşma, ortak velayet talebinin kabulü için kritik önemdedir. Velayetin ortak olması, çocuğun fiilî yaşam düzeninin belirsiz bırakılmasına imkân vermez.
• Uzman incelemesi, yani sosyal inceleme raporu ve gerektiğinde uzman heyet raporu, mahkemenin kararında belirleyici rol oynar.
• Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan, hâkim tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir ve çocuğun yararına aykırı bulduğu düzenlemeyi kabul etmeyebilir.

Anlaşmalı boşanmada ortak velayet ve protokolün eksiksizliği

Anlaşmalı boşanmada hâkim, çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmazsa değişiklik önerebilir; taraflar bu değişiklikleri kabul etmezse anlaşmalı boşanmanın şartları oluşmaz ve dava çekişmeli olarak sürdürülür. Yargıtay, kişisel ilişki konusunda düzenleme yapılmadan ve konu hâkimin takdirine bırakılarak verilen anlaşmalı boşanma kararını bu gerekçeyle bozmuştur.

Bu karar, ortak velayet içeren protokoller bakımından da önemlidir. Ortak velayet istenen protokolde çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, diğer ebeveynle kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı ve nafaka gibi konuların açıkça düzenlenmemesi, anlaşmalı boşanma kararının bozulmasına yol açabilir. Bu nedenle ortak velayet talebi, ayrıntılı bir yaşam ve görüşme düzenlemesiyle birlikte sunulmalıdır.

Ortak velayet hangi şartlarda verilir?

Kanunda şartlar sayılmamış olsa da yargı kararları ve öğretide şu ölçütler öne çıkar:

1. Ebeveynlerin birlikte talebi. Ortak velayet çoğunlukla anlaşmalı boşanma protokolünde iki ebeveynin ortak iradesiyle istenir. Bir ebeveynin karşı çıktığı çekişmeli davalarda ebeveynler arasında iş birliği bulunmadığı gerekçesiyle ortak velayet talepleri çoğu zaman kabul görmez.
2. İş birliği kapasitesi. Ebeveynlerin çocuğun eğitimi, sağlığı ve yaşam düzeni konusunda birlikte karar alabilecek olgunlukta olması gerekir. Aralarında şiddet, ağır çatışma veya iletişimsizlik bulunan ebeveynlerde ortak velayet çocuğun yararına olmaz.
3. Yakın yaşam alanı. Ebeveynlerin aynı şehirde veya birbirine yakın yerlerde yaşaması, ortak kararların uygulanmasını kolaylaştırır.
4. Çocuğun yararı ve görüşü. Mahkeme pedagog raporu alabilir ve ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşünü dinler.
5. Ayrıntılı bir düzenleme. Çocuğun nerede yaşayacağı, kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı ve masrafların nasıl paylaşılacağı açıkça belirlenmelidir.

Ortak velayet ile ortak yaşam aynı şey değildir

Ortak velayet, çocuğun yarı zamanını bir ebeveynde, yarı zamanını diğerinde geçirmesi anlamına gelmez. Velayet, çocuk hakkında karar verme ve onu temsil etme yetkisidir. Ortak velayette bu yetki iki ebeveyne aittir; ancak çocuk çoğunlukla ebeveynlerden birinin yanında kalır, diğer ebeveynle kişisel ilişki düzenlenir.

Bu nedenle ortak velayet protokolünde şu iki konu ayrı ayrı yazılmalıdır:

• Velayet. Kararları kim, nasıl alacak?
• Çocuğun fiilen kaldığı yer. Çocuk hangi ebeveynin yanında yaşayacak, diğer ebeveynle hangi günlerde görüşecek?

Bazı protokollerde çocuğun dönüşümlü olarak her iki ebeveynin yanında kalması da kararlaştırılır. Bu düzenleme, çocuğun okul ve yaşam düzenini bozmayacak şekilde kurulmalıdır.

Protokolde yer alması gereken hükümler

Ortak velayet istenen anlaşmalı boşanma protokolü, olası uyuşmazlıkları önleyecek ayrıntıda hazırlanmalıdır. Uygulamada şu konuların düzenlenmesi önerilir:

• Çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı ve yerleşim yeri adresi
• Okul seçimi, okul değişikliği ve özel ders gibi eğitim kararlarının nasıl alınacağı
• Sağlık kararları; özellikle ameliyat, uzun tedavi ve psikolojik destek
• Pasaport çıkarılması ve yurt dışına çıkış için iki ebeveynin rızasının aranıp aranmayacağı
• Hafta içi, hafta sonu, bayram ve yaz tatili görüşme düzeni
• İştirak nafakası ve okul, sağlık, kurs gibi masrafların paylaşımı
• Anlaşmazlık hâlinde başvurulacak yol (örneğin aile arabuluculuğu veya uzman görüşü)

Anlaşmalı boşanmanın genel şartları ve protokol içeriği Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Yer Alması Gerekenler yazımızda anlatılmıştır. TMK m. 166/3’e göre hâkim, çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmazsa gerekli değişiklikleri yapabilir; değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.

Ortak velayette nafaka

Ortak velayet, iştirak nafakası yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Çocuğun yanında kalmadığı ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak zorundadır (TMK m. 182/3, 327). Dönüşümlü yaşam düzeni kurulmuşsa, ebeveynlerin gelir farkına göre nafaka yine kararlaştırılabilir. Protokolde nafakanın miktarı, artış oranı ve ödeme günü açıkça yazılmalıdır. Nafakanın türleri Nafaka Türleri, Nafakanın Artırılması ve Kaldırılması yazımızda anlatılmıştır.

Resmî işlemlerde ortak velayet

Ortak velayet kararı nüfus kütüğüne işlenir. Okul kaydı, pasaport başvurusu, banka hesabı açılması veya tapu işlemleri gibi resmî işlemlerde kurumlar, kararda iki ebeveynin birlikte hareket etmesi öngörülmüşse her iki ebeveynin imzasını isteyebilir. İyiniyetli üçüncü kişiler, ebeveynlerden birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir (TMK m. 342/2). Ancak pasaport ve yurt dışına çıkış gibi önemli işlemlerde kurumlar uygulamada iki ebeveynin rızasını arar. Bu nedenle protokolde hangi işlemlerin tek ebeveyn tarafından yapılabileceğinin belirtilmesi, günlük hayatta kolaylık sağlar.

Ebeveynler anlaşamazsa ne olur?

Ortak velayet, ebeveynler arasında iş birliğinin sürdüğü sürece işler. Önemli bir konuda anlaşamayan ebeveynler aile mahkemesine başvurabilir. Hâkim, çocuğun yararını esas alarak somut uyuşmazlık hakkında karar verebilir. Uyuşmazlıklar süreklilik kazanırsa, ebeveynlerden biri TMK m. 183 uyarınca durumun değiştiğini ileri sürerek velayetin kendisine verilmesini isteyebilir.

Ebeveynlerden birinin çocuğu diğerinin rızası olmadan başka bir şehre veya ülkeye götürmesi ciddi sonuçlar doğurur. Yurt dışına götürme hâlinde Lahey Sözleşmesi uyarınca iade süreci işletilebilir. Bu konu Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Lahey Sözleşmesi: Yurt Dışına Götürülen Çocuğun İadesi yazımızda anlatılmıştır.

Ortak velayet ile kişisel ilişki farkı

Tek ebeveyne velayet verilen klasik düzenlemede, velayet kendisine verilmeyen ebeveyn çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir (TMK m. 182, 323). Bu ebeveyn çocuğu belirlenen günlerde görür; ancak çocuğun okulu, sağlık tedavisi veya yurt dışı seyahati gibi konularda karar verme yetkisi yoktur. Velayet sahibi ebeveyn bu kararları tek başına alır. Kişisel ilişkinin kapsamı Çocukla Kişisel İlişki Kurulması (Görüş Günleri): Dava, Yatılı Görüş ve Uyulmazsa Ne Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Ortak velayette ise çocuğun yanında kalmayan ebeveyn, görüşme günleri dışında da çocuk hakkındaki önemli kararlara katılır. Bu fark, özellikle çocuğun hayatında kalıcı izler bırakacak kararlarda belirginleşir. Bir ebeveynin çocuğu başka bir şehre taşıması, okulunu değiştirmesi veya uzun süreli bir tedaviye başlatması, ortak velayette diğer ebeveynin rızasına bağlı hâle gelir.

Ortak velayetin avantajları ve riskleri

Avantajları:

• Çocuk iki ebeveyniyle de hukuki bağını eşit biçimde korur.
• Ebeveynlerden hiçbiri “kaybeden” taraf olarak görülmez; bu durum boşanma sonrası çatışmayı azaltabilir.
• Çocuğun eğitimi ve sağlığı konusunda iki ebeveyn de söz sahibi olur.

Riskleri:

• Ebeveynler anlaşamazsa çocuk hakkında karar alınması gecikir.
• Resmî işlemlerde iki imza aranması günlük hayatı zorlaştırabilir.
• Kanunda düzenleme bulunmadığından, mahkemeler arasında farklı uygulamalar görülebilir.

Örnek olay

Y ile Z, 8 yaşındaki çocuklarının iki ebeveyniyle de güçlü bir bağı olduğunu düşünerek anlaşmalı boşanmaya karar verir. Protokolde ortak velayet talep ederler; çocuğun okul dönemi boyunca annesi Y’nin yanında kalacağını, babası Z ile her hafta çarşamba akşamı ve iki haftada bir hafta sonu görüşeceğini, yaz tatilinin yarısını Z ile geçireceğini kararlaştırırlar. Okul değişikliği, yurt dışı seyahati ve ameliyat gibi kararların birlikte alınacağını, Z’nin aylık iştirak nafakası ödeyeceğini ve masrafları yarı yarıya paylaşacaklarını yazarlar.

Hâkim, tarafları bizzat dinler ve iki ebeveynin aynı şehirde yaşadığını, aralarında iletişim sorunu bulunmadığını tespit eder. Pedagog raporu da düzenlemenin çocuğun yararına olduğunu belirtir. Mahkeme, protokolü uygun bularak boşanmaya ve ortak velayete hükmeder. İki yıl sonra Y, Z’nin rızası olmadan çocuğu başka şehirde bir okula kaydettirmek isteyince Z aile mahkemesine başvurur; mahkeme, ortak velayet düzenlemesi gereği okul değişikliğinin iki ebeveynin ortak kararını gerektirdiğini kabul eder.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Ortak velayet isteyen ebeveynler, protokolü çocuğun günlük yaşamını, eğitim ve sağlık kararlarını, yurt dışı seyahatlerini ve masraf paylaşımını ayrıntılı olarak düzenleyecek şekilde hazırlamalıdır. Mahkemenin düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulması için ebeveynlerin yakın yaşaması ve aralarındaki iletişimin sağlıklı olması önemlidir. Boşanmadan sonra ciddi anlaşmazlıklar çıkarsa, aile mahkemesine başvurularak somut uyuşmazlık hakkında karar verilmesi veya velayet düzenlemesinin değiştirilmesi istenebilir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 182-183, 327, 336, 339, 342; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol m. 5; Anayasa m. 90; Yargıtay 2. HD, 20.02.2017, 2016/15771 E., 2017/1737 K.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.