Kapıdan Satış ve İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler: Tüketicinin Hakları

Kapı çalınır, su arıtma cihazının “ücretsiz deneme” için bırakılacağı söylenir; birkaç gün sonra tüketicinin önüne taksitli bir satış sözleşmesi ve bir dizi senet konur. Ya da emeklilere düzenlenen “ücretsiz kahvaltılı gezi” sırasında yapılan sağlık semineri, pahalı bir yatak veya tencere seti satışıyla sona erer. Bu satışların ortak özelliği, tüketicinin hazırlıksız yakalanması ve ürünü başka satıcılarla karşılaştırma imkânı bulamamasıdır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m. 47, iş yeri dışında kurulan sözleşmeleri özel olarak düzenler ve tüketiciye geniş bir cayma hakkı tanır. Bu yazıda kapıdan ve gezi sırasında yapılan satışların kapsamı, satıcının yükümlülükleri, cayma hakkının kullanılması ve senet verilmişse izlenecek yol anlatılmaktadır.

Kanun metni

İş yeri dışında kurulan sözleşme nedir?

TKHK m. 47/1, üç tür sözleşmeyi iş yeri dışında kurulan sözleşme olarak kabul eder:

1. İş yeri dışında yüz yüze kurulan sözleşmeler: Teklifin kim tarafından yapıldığına bakılmaksızın, satıcı ile tüketicinin aynı anda fiziksel olarak bulunduğu, satıcının iş yeri dışındaki bir yerde kurulan sözleşmeler. Tüketicinin evinde, iş yerinde, sokakta, otel lobisinde veya bir alışveriş merkezinin koridorunda yapılan satışlar bu kapsamdadır.
2. İş yeri dışındaki görüşmenin hemen ardından kurulan sözleşmeler: Tüketiciyle iş yeri dışında yüz yüze görüşüldükten hemen sonra, satıcının iş yerinde veya telefon ve internet gibi bir uzaktan iletişim aracıyla kurulan sözleşmeler. Satıcının tüketiciyi sokakta durdurup mağazaya götürerek sözleşme imzalatması buna örnektir.
3. Gezi sırasında kurulan sözleşmeler: Mal veya hizmetlerin tanıtımı ya da satışı amacıyla satıcı tarafından düzenlenen bir gezi esnasında kurulan sözleşmeler. “Ücretsiz tur”, “kahvaltılı tanıtım günü” veya “sağlık semineri” adı altında yapılan organizasyonlar bu kapsamdadır.

Bu tanım geniştir ve satışın yapıldığı fiziksel yerden çok, tüketicinin hazırlıksız yakalanıp yakalanmadığına odaklanır. Satıcının kalıcı iş yeri dışında yapılan fuar ve panayır satışlarının durumu, satışın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

Satıcının Bakanlık yetkisi

Kanun, iş yeri dışında satış yapacak satıcı veya sağlayıcının Ticaret Bakanlığınca yetkilendirilmiş olmasını şart koşar. Bu düzenlemenin amacı, kapıdan satışların denetlenebilir kişiler tarafından yapılmasını sağlamaktır. Kapıya gelen satış temsilcisinden yetki belgesini göstermesi istenmelidir. Yetkisiz kişilerce yapılan satışlarda tüketici, il ticaret müdürlüğüne şikâyette bulunabilir; satıcı hakkında idari yaptırım uygulanır. Yetkisiz satış yapılmış olması, tüketicinin cayma hakkını ortadan kaldırmaz.

Ön bilgilendirme ve sözleşmenin şekli

İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca satıcı, sözleşme kurulmadan önce tüketiciye; malın veya hizmetin temel nitelikleri, satıcının kimlik ve adres bilgileri, vergiler dâhil toplam fiyat, ödeme ve teslim koşulları ve cayma hakkının kullanılma şartları hakkında bilgi vermek zorundadır. Sözleşme yazılı olarak kurulur ve bir nüshası tüketiciye verilir. Sözleşmede cayma hakkının nasıl kullanılacağı ve cayma bildiriminin yapılacağı adres açıkça belirtilmelidir. Tüketiciyi cayma hakkı konusunda bilgilendirdiğini ispat yükü satıcıya aittir.

On dört günlük cayma hakkı

Tüketici, iş yeri dışında kurulan sözleşmeden on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilir. Cayma süresi, mal satışlarında malın tüketiciye teslim edildiği günden, hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulduğu günden itibaren başlar. Cayma bildiriminin süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir; bildirimin satıcıya ulaştığı tarih önemli değildir.

Cayma bildirimi yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılmalıdır. Uygulamada en güvenli yol noter aracılığıyla ihtarname göndermek veya iadeli taahhütlü mektup kullanmaktır. Bildirimde sözleşmenin tarihi, ürün ve tüketicinin cayma iradesi açıkça yazılmalıdır. Cayma hakkının genel kuralları Cayma Hakkı: İnternetten Alışverişte 14 Gün, İade Süreci ve İstisnalar yazımızda anlatılmıştır.

Satıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on dört gün içinde aldığı bedeli iade etmek ve malı geri almakla yükümlüdür. Tüketici, cayma süresi içinde malı olağan kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.

Bilgilendirme yapılmazsa süre uzar

Satıcı, tüketiciyi cayma hakkı konusunda gereği gibi bilgilendirmemişse tüketici on dört günlük süreyle bağlı değildir. Bu durumda cayma hakkı, on dört günlük sürenin bitiminden itibaren bir yıl sonra sona erer. Satıcı bu süre içinde bilgilendirme eksikliğini giderirse, on dört günlük süre bilgilendirmenin yapıldığı günden itibaren yeniden işlemeye başlar. Kapıdan satışlarda sözleşme nüshasının tüketiciye hiç verilmemesi veya cayma hakkının sözleşmede yer almaması sık görülür; bu durumda tüketicinin cayma imkânı uzun süre devam eder.

Cayma süresi içinde ödeme ve senet yasağı

Kapıdan satışlarda tüketiciyi en çok koruyan kural, cayma süresi içindeki ödeme yasağıdır. Yönetmelik uyarınca satıcı veya sağlayıcı, cayma süresi içinde mal veya hizmet karşılığında tüketiciden herhangi bir isim altında ödeme yapmasını veya tüketiciyi borç altına sokan herhangi bir belge vermesini isteyemez. Bu yasağa rağmen bir bedel alınmışsa bu bedel tüketiciye derhâl iade edilir. Tüketiciyi borç altına sokan her türlü belge ise tüketici yönünden geçersizdir.

Bu kural uygulamada çok önemlidir. Satış temsilcisinin teslim sırasında aldığı senetler, kapora veya “ilk taksit” adıyla tahsil edilen para, cayma süresi dolmadan kredi kartından çekilen tutar bu yasağa aykırıdır. Satıcı bu senetleri bir üçüncü kişiye ciro etmiş olsa bile tüketici, senedin cayma süresi içinde alındığını ileri sürerek borçlu olmadığını ispat edebilir. Taksitle yapılan satışlarda ayrıca taksitle satış hükümleri uygulanır; bu konuda Taksitle Satış Sözleşmesi: Cayma, Muacceliyet ve Erken Ödeme yazımıza bakılabilir.

Cayma hakkının kullanılamadığı hâller

Yönetmelik bazı sözleşmeleri cayma hakkının dışında tutar. Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda özel olarak hazırlanan mallar, çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar, tesliminden sonra ambalajı açılmış olup sağlık ve hijyen açısından iadesi uygun olmayan mallar ve tüketicinin onayıyla cayma süresi içinde ifasına başlanan hizmetler bu istisnalar arasındadır. Bu istisnaları ispat yükü satıcıya aittir ve satıcı istisnanın varlığını tüketiciye önceden bildirmiş olmalıdır. Kapıdan satılan su arıtma cihazı, elektrikli süpürge, yatak veya tencere seti gibi standart ürünler kural olarak istisna kapsamında değildir.

Yaşlı tüketiciler ve baskıyla imzalatılan sözleşmeler

Kapıdan ve gezi satışlarının hedefinde çoğunlukla yaşlılar ve yalnız yaşayan kişiler bulunur. Satış sırasında tüketicinin sağlık korkularının istismar edilmesi, “kampanya bugün bitiyor” gibi baskıcı ifadeler kullanılması veya tüketicinin gezi yerinden dönüş imkânının kısıtlanması haksız ticari uygulama niteliğindedir (TKHK m. 62). Bu durumda tüketici, cayma hakkından bağımsız olarak Türk Borçlar Kanunu’nun aşırı yararlanma (m. 28) veya aldatma (m. 36) hükümlerine de dayanabilir. Haksız ticari uygulamaya karşı şikâyet yolu için Aldatıcı Reklam ve Reklam Kuruluna Şikâyet: Tüketici Ne Yapabilir? yazımız yol göstericidir.

Cayma hakkının bağlı kredi ve kart ödemelerine etkisi

Kapıdan satılan ürünün bedeli bir tüketici kredisiyle veya satıcının yönlendirdiği bir finans kuruluşu aracılığıyla ödenmişse, tüketicinin cayma hakkını kullanması kredi sözleşmesini de etkiler. Satış ile kredi birbirine bağlı sözleşmeyse ve cayma bildirimi cayma süresi içinde ayrıca kredi verene de yöneltilmişse, bağlı kredi sözleşmesi de herhangi bir tazminat veya cezai şart ödenmeksizin sona erer (TKHK m. 30/3). Bu nedenle cayma bildiriminin bir örneği krediyi veren banka veya finansman şirketine de gönderilmelidir. Ödeme kredi kartıyla yapılmışsa satıcının iadeyi karta yapması gerekir. Bu konuda Tüketici Kredisinde Cayma Hakkı, Erken Ödeme ve Muacceliyet yazımızda ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.

Başvuru yolları

Satıcı cayma bildirimini kabul etmez, bedeli iade etmez veya senetleri geri vermezse tüketici, 2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurabilir. Hakem heyetinden sözleşmenin cayma nedeniyle sona erdiğinin tespiti, ödenen bedelin iadesi ve senetlerin iptali istenebilir. Senede dayanılarak icra takibi başlatılmışsa ödeme emrine yasal süre içinde itiraz edilmeli ve tüketici mahkemesinde menfi tespit davası açılması değerlendirilmelidir. Yetkisiz satış veya haksız ticari uygulama için il ticaret müdürlüğüne şikâyette bulunulabilir.

Sözleşmenin şekli: El yazısıyla tarih ve imza

TKHK m. 47/4’e göre iş yeri dışında kurulan sözleşmeler yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz. Satıcı, tüketicinin sözleşme tarihini kendi el yazısıyla yazmasını ve sözleşmeyi imzalamasını sağlamak, sözleşmenin bir nüshasını tüketiciye vermek ve malı veya hizmeti sunmakla yükümlüdür. Sözleşmenin tüketiciye teslim edildiğini ve malın sunulduğunu ispat yükü de satıcıdadır. Geçerli bir sözleşme kurmamış olan satıcı, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketicinin aleyhine ileri süremez.

Bu kural uygulamada iki sonuç doğurur. Birincisi, tarihin satış temsilcisi tarafından doldurulduğu veya hiç yazılmadığı sözleşmelerde cayma süresinin başlangıcı satıcı tarafından ispat edilemez. İkincisi, tüketiciye nüsha verilmemişse satıcının hem şekil hem bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediği kabul edilir ve cayma süresi m. 47/6 uyarınca bir yıla kadar uzar.

Güncel Yargıtay kararları

Yargıtay, 6502 sayılı Kanun döneminde kurulan iş yeri dışı sözleşmelerde, sözleşmede tüketicinin adı, soyadı, imzası ve tarihin el yazısıyla bulunması ile cayma hakkı ve cayma bildiriminin nasıl yapılacağına ilişkin bilgilere yer verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Cayma usulüne ilişkin bilgi bulunmayan bir sözleşmede tüketicinin davasının bu gerekçeyle kabulü gerektiğini belirtmiş ve farklı gerekçeyle verilen kabul kararını gerekçesini düzelterek onamıştır.

Ön bilgilendirme formunun ve cayma formunun tüketiciye verildiğini ispat yükü satıcıdadır. Yargıtay, satıcının ön bilgilendirme yaptığına ve cayma formunu teslim ettiğine ilişkin belge sunmadığı, cayma belgesinin sözleşme metnine sonradan eklendiği bir dosyada, yönetmeliğe uygun bilgilendirme yapılıp yapılmadığı araştırılmadan verilen kararı eksik inceleme nedeniyle bozmuştur.

Satıcının düzenlediği gezi sırasında kurulan sözleşmelerin bu kapsama girdiği, 4077 sayılı eski Kanun döneminde de Yargıtay tarafından kabul edilmekteydi. Yargıtay, gezi amacıyla götürülen ve önceden satın alma düşüncesi olmayan tüketicinin tanıtım sonrasında hazırlıksız hâlde imzaladığı sözleşmeyi kapıdan satış olarak nitelendirmiştir. 6502 sayılı Kanun m. 47/1-c bu içtihadı açık bir kanun hükmüne dönüştürmüştür.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Tüketicilerin en sık yaptığı hata, cayma iradesini yalnızca telefonla satış temsilcisine bildirmektir. Kanun, bildirimin süre içinde satıcıya yöneltilmesini yeterli saysa da telefon görüşmesi bildirimin ispatını çok zorlaştırır. Bildirim noter, iadeli taahhütlü mektup veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla yapılmalıdır.

İkinci hata, krediyle finanse edilen satışlarda cayma bildiriminin yalnızca satıcıya gönderilmesidir. Bağlı kredinin de sona ermesi için bildirimin cayma süresi içinde kredi verene de yöneltilmesi gerekir (TKHK m. 30/3).

Üçüncü hata, senet bir finans şirketine veya üçüncü kişiye ciro edildiğinde hiçbir şey yapılamayacağını düşünmektir. Cayma süresi içinde alınan borç belgesi tüketici yönünden geçersizdir; icra takibi başlatılırsa ödeme emrine süresinde itiraz edilmeli ve menfi tespit yoluna gidilmelidir. Senet hamilinin iyi niyetli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Son olarak sözleşme nüshasının saklanmaması da sık görülen bir sorundur. Nüsha verilmemişse bu durum, tanık beyanı veya satış temsilcisiyle yapılan yazışmalarla ortaya konmalı ve cayma bildiriminde açıkça belirtilmelidir.

Süreler özeti

• Cayma süresi: On dört gün (TKHK m. 47/5); mal satışlarında teslimden, hizmetlerde sözleşmenin kurulmasından itibaren.
• Bilgilendirme veya şekil eksikliğinde: On dört günlük süreyle bağlı olunmaz; her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl (m. 47/6).
• Cayma süresi içinde ödeme ve borç belgesi istenemez (m. 47/5).
• Bağlı kredinin sona ermesi için cayma bildirimi süre içinde kredi verene de yöneltilmelidir (m. 30/3).

Örnek olay

Yetmiş iki yaşındaki bir tüketici, bir firmanın düzenlediği ücretsiz kahvaltılı geziye katılır. Gezi sırasında yapılan “sağlıklı uyku” sunumunun ardından 68.000 TL bedelli bir yatak seti için sözleşme imzalar ve on iki adet senet verir. Ürün ertesi gün evine teslim edilir. Tüketicinin oğlu durumu öğrenince sözleşmeyi inceler ve cayma hakkına ilişkin bir bilgi bulunmadığını görür. Tüketici, teslimden on gün sonra noter aracılığıyla firmaya cayma bildirimi gönderir ve senetlerin iadesini ister. Firma, senetleri bir finans şirketine ciro ettiğini ve caymanın mümkün olmadığını bildirir. Tüketici hakem heyetine başvurur. Sözleşmenin satıcının düzenlediği gezide kurulduğu, cayma hakkının süresinde kullanıldığı ve senetlerin cayma süresi içinde alındığı anlaşıldığından, hakem heyeti sözleşmenin sona erdiğine ve senetlerin tüketici yönünden geçersiz olduğuna karar verebilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Kapıdan, sokakta veya tanıtım gezisinde yapılan satışlarda tüketici, on dört gün boyunca gerekçesiz cayma hakkına sahiptir ve bu süre içinde kendisinden ödeme veya senet istenemez. Bilgilendirme yapılmamışsa cayma süresi bir yıl uzar. Satıcının Bakanlık yetkisi bulunması zorunludur. Kapıdan satışla karşılaşan tüketicinin sözleşme nüshasını alması, cayma bildirimini noter veya iadeli taahhütlü mektupla yapması ve senet verdiyse iadesini yazılı olarak istemesi haklarını korur.

Mevzuat: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.