Av. Emrah Karatay
Ceza soruşturmalarında cep telefonu, bilgisayar, araç, nakit para, ziynet eşyası veya belgeler sıklıkla elkoyma işlemine konu olur ve adli emanete alınır. Bu eşyalar bazen yıllarca emanette kalır; araçlar otoparkta değer kaybeder, telefonlar ve bilgisayarlar kullanılamaz hâle gelir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 131, el konulan eşyanın soruşturma veya kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmadığında ya da müsadere edilmeyeceği anlaşıldığında sahibine geri verilmesini öngörür. Geri verme kararı kendiliğinden verilebileceği gibi, ilgilinin talebi üzerine de verilir.
Bu yazıda emanetteki eşyanın iadesi için yapılacak başvurunun yeri, dilekçenin içeriği ve iade talebinin reddine karşı izlenecek yol açıklanmakta, bir dilekçe örneği verilmektedir. Elkoyma kararının kendisine itiraz ise “El Koyma Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği” sayfamızda ayrıca anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- El konulan eşyanın muhafazasına gerek kalmadığında veya müsadere edilmeyeceği anlaşıldığında sahibine geri verilir (CMK m. 131/1).
- Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısına, kovuşturma evresinde mahkemeye başvurulur.
- Eşya şüpheliye, sanığa, mağdura veya üçüncü kişiye ait olabilir; mülkiyet belgelenmelidir.
- Dijital cihazlarda imaj (yedek) alındıktan sonra cihazın iadesi istenebilir.
- İade talebinin reddine karşı, kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.
- Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşya hükümle birlikte müsadere edilebilir; bu durumda iade mümkün olmaz (TCK m. 54-55).
Kanun metni
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 131
“(1) Şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması halinde, re’sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir. (2) 128 inci madde hükümlerine göre elkonulan eşya veya diğer malvarlığı değerleri, suçtan zarar gören mağdura ait olması ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç bulunmaması halinde, sahibine iade edilir.”
Hangi eşyalar iade edilebilir?
İade için iki şarttan birinin bulunması yeterlidir: Eşyanın delil olarak muhafazasına gerek kalmamış olması veya eşyanın müsadere edilmeyeceğinin anlaşılması. Uygulamada en sık iade talebi şu eşyalar için yapılır:
Cep telefonu, bilgisayar ve dijital materyal
Dijital cihazlara el konulduğunda cihazın bütün verilerinin bir yedeği (imaj) alınır. İmaj alındıktan ve inceleme raporlandıktan sonra cihazın kendisinin delil olarak muhafazasına çoğu durumda gerek kalmaz. Dilekçede imajın alındığı ve inceleme raporunun dosyaya girdiği belirtilerek cihazın iadesi istenebilir.
Araçlar
Kaza, kaçakçılık, change araç veya uyuşturucu soruşturmalarında araçlara el konulabilir. Aracın üzerinde gerekli ekspertiz ve inceleme yapıldıktan sonra yediemin otoparkında beklemesi hem değer kaybına hem de otopark ücretine yol açar. Araç üçüncü kişiye aitse veya suçta kullanılmasıyla ilgisi yoksa iade talebi güçlüdür. Change araç dosyaları için “Change Araç: El Koyma, Ceza Soruşturması ve Bedel İadesi” yazımıza bakılabilir.
Nakit para ve ziynet
Aramada bulunan paranın suçtan elde edildiğine ilişkin bir delil yoksa, paranın kaynağı (maaş, satış, banka çekimi) belgelenerek iadesi istenebilir.
Kimlik, pasaport ve belgeler
Kimlik ve pasaport gibi kişisel belgelerin delil değeri genellikle sınırlıdır; fotokopileri dosyaya alınarak asıllarının iadesi istenebilir.
Mağdura ait eşya
Suçtan zarar gören mağdura ait eşya, delil olarak ihtiyaç kalmadığında mağdura iade edilir (m. 131/2). Örneğin çalınan bir telefon veya araç bulunduğunda, fotoğrafları ve bilirkişi incelemesi tamamlandıktan sonra sahibine verilir.
İade nereye istenir?
- Soruşturma evresi: Dosyanın bulunduğu Cumhuriyet başsavcılığına dilekçe verilir.
- Kovuşturma evresi: Davaya bakan mahkemeye dilekçe verilir.
- Dava sonuçlandıktan sonra: Hükümde eşyanın iadesine karar verilmişse adli emanet bürosuna başvurularak eşya teslim alınır. Hükümde eşya hakkında karar verilmemişse hükmü veren mahkemeye ek karar için başvurulur.
- Takipsizlik kararından sonra: Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda eşya hakkında karar verilmemişse savcılığa iade talebiyle başvurulur.
Adli emanetteki eşyanın iadesi dilekçesi örneği
… CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA
(Kovuşturma evresinde: … ASLİYE CEZA MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE)
SORUŞTURMA / ESAS NO: 20…/…
EMANET NO: 20…/… (biliniyorsa)
TALEPTE BULUNAN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres, telefon
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
KONU: Elkonulan ve adli emanete alınan … marka … model cep telefonumun (IMEI: …) tarafıma iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Yukarıda numarası yazılı dosyada …/…/… tarihinde yapılan arama sırasında … marka cep telefonuma elkonulmuş ve cihaz … sayılı emanet makbuzu ile adli emanete alınmıştır.
2. Cihazın imajı …/…/… tarihinde alınmış, inceleme raporu …/…/… tarihinde dosyaya sunulmuştur. Cihazdaki verilerin tamamı imaj ile korunmakta olup cihazın kendisinin delil olarak muhafazasına gerek kalmamıştır.
3. Cihaz, suçta kullanılan bir araç değildir; suçtan elde edilmediği de faturasıyla sabittir. Bu nedenle TCK m. 54 uyarınca müsadere edilmesi söz konusu değildir.
4. Cihaz, işim gereği kullandığım tek iletişim aracımdır; uzun süre emanette kalması telafisi güç zararlara yol açmaktadır.
HUKUKİ NEDENLER: CMK m. 127, 131, 134; TCK m. 54 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Arama ve elkoyma tutanağı, emanet makbuzu, imaj alma tutanağı, inceleme raporu, cihazın faturası.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle, adli emanette bulunan … marka … model cep telefonunun (IMEI: …) tarafıma İADESİNE karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Talepte Bulunan (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Fatura örneği, emanet makbuzu örneği, kimlik fotokopisi, vekâletname örneği (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Araç, para veya başka eşya için iade isteniyorsa mülkiyet belgeleri ve delil durumu buna göre açıklanmalıdır.
Dilekçede dikkat edilecek noktalar
Mülkiyetin ispatı
İade talebinde bulunan kişinin eşyanın sahibi olduğunu göstermesi gerekir. Fatura, ruhsat, banka dekontu veya satış sözleşmesi dilekçeye eklenmelidir. Eşya birden fazla kişi tarafından talep ediliyorsa mahkeme mülkiyet uyuşmazlığının hukuk mahkemesinde çözülmesini isteyebilir.
Delil ihtiyacının kalmadığının gösterilmesi
Eşyanın delil olarak neden artık gerekli olmadığı somut olarak açıklanmalıdır: bilirkişi incelemesinin tamamlanması, imajın alınması, fotoğraflarının dosyaya konulması gibi.
Müsadere ihtimalinin değerlendirilmesi
TCK m. 54’e göre kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçtan meydana gelen eşya müsadere edilir. Üçüncü kişiye ait eşya, iyiniyetli olması hâlinde müsadere edilmez. TCK m. 55 uyarınca suçtan elde edilen kazançlar da müsadereye tabidir. Dilekçede eşyanın bu kapsamda olmadığı açıklanmalıdır.
Yediemin ücretleri
Yediemin otoparkında bekleyen araçlar için otopark ücretlerinin kimin tarafından ödeneceği önemli bir konudur. Kural olarak elkoyma ve muhafaza giderleri yargılama giderlerine dâhildir. İade kararı alınmadan önce otopark ücreti tahakkuku hakkında mahkemeden açıklama istenmesi yararlıdır.
İade talebinin reddi
CMK m. 131/1’in son cümlesine göre iade isteminin reddine ilişkin kararlara itiraz edilebilir. Savcılığın ret kararına karşı sulh ceza hâkimliğine, sulh ceza hâkiminin veya mahkemenin ret kararına karşı ise CMK m. 268’e göre üst mercie, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir. İtiraz dilekçesinde ret gerekçesi tek tek karşılanmalı ve gerekiyorsa eşyanın iadesi yerine teminat karşılığı geçici teslim önerilmelidir.
Ret kararından sonra koşullar değişirse, örneğin bilirkişi raporu tamamlanır veya dava sonuçlanırsa, yeniden iade talebinde bulunulabilir.
Örnek olay
H’nin aracı, aracı ödünç verdiği arkadaşının uyuşturucu taşıması nedeniyle el konularak yediemin otoparkına çekilmiştir. Araç H adına kayıtlıdır; H olayla ilgili şüpheli değildir ve aracın suçta kullanılacağından haberi yoktur. Aradan altı ay geçmiş, araçta yapılan arama ve inceleme tamamlanmıştır.
H, ruhsatı, satın alma belgelerini ve olay günü başka bir şehirde olduğunu gösteren belgeleri ekleyerek savcılığa iade dilekçesi verir. Dilekçede aracın delil olarak muhafazasına artık gerek bulunmadığı, fotoğraflarının ve inceleme raporunun dosyada olduğu, H’nin iyiniyetli üçüncü kişi olduğu ve TCK m. 54 uyarınca müsaderenin söz konusu olmadığı açıklanır. Savcılık iadeye karar verir. Talep reddedilseydi H, ret kararına karşı iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilecekti.
Sık yapılan hatalar
- Emanet makbuzunu ve emanet numarasını saklamamak.
- Mülkiyet belgelerini eklememek.
- Dijital cihazlarda imajın alınıp alınmadığını kontrol etmeden talepte bulunmak.
- Hükümde eşya hakkında karar verilmediğini fark etmeden emanet bürosuna gitmek.
- Ret kararına karşı iki haftalık itiraz süresini kaçırmak.
Sıkça sorulan sorular
Emanetteki eşya ne zaman iade edilir?
Kanunda belirli bir süre yoktur. Delil incelemesi tamamlanıp muhafazaya gerek kalmadığında iade talep edilebilir; kesin olarak dava sonunda hükümle birlikte karar verilir.
Takipsizlik kararından sonra eşya kendiliğinden iade edilir mi?
Kararda eşyanın iadesine hükmedilmişse adli emanet bürosuna başvurularak alınır. Hükmedilmemişse savcılığa ayrı bir dilekçe verilmesi gerekir.
Emanetteki para faiziyle mi iade edilir?
Nakit para adli emanette tutulduğunda kural olarak faiz işlemez. Ancak bankaya yatırılan emanet paralarda nemalandırma uygulamaları olabilir; bu durum emanet bürosundan öğrenilmelidir.
Eşya emanette zarar görürse ne yapılır?
Muhafaza sırasında oluşan zarar için idareye karşı tazminat yolu açıktır. Zararın tespit edilebilmesi için eşya teslim alınırken durumunun tutanağa geçirilmesi istenmelidir.
Emanetteki eşya satılabilir mi?
Zarara uğrama veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesi bulunan eşya, CMK m. 132 uyarınca hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir. Bu kararı soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir ve karar verilmeden önce eşyanın sahibi dinlenir. Uzun süre otoparkta bekleyen araçlarda sahibi, değer kaybını önlemek için elden çıkarma veya teminat karşılığı teslim seçeneklerini de önerebilir. Satış bedeli eşyanın yerine geçer ve dava sonunda hak sahibine ödenir veya müsadere edilir. Bu durumda eşyanın iadesi yerine satış bedelinin iadesi istenir.
Eşya başkasının adına kayıtlıysa iade kime yapılır?
İade, eşyanın maliki veya zilyedi olduğunu belgeleyen kişiye yapılır. Araçlarda ruhsat sahibi, telefonlarda fatura sahibi esas alınır. Malik ile eşyayı kullanan kişi farklıysa, malikin yazılı muvafakati veya vekâletnamesi istenebilir.
İade için avukat gerekir mi?
Zorunlu değildir. Ancak müsadere ihtimali bulunan durumlarda ve uzun süredir emanette bekleyen araçlarda bir avukatın dosya incelemesi talebin hazırlanmasını kolaylaştırır.
Sonraki adım
Emanet makbuzu ve mülkiyet belgeleri hazırlanmalı, dosyadaki inceleme işlemlerinin tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilmeli ve iade dilekçesi soruşturma evresinde savcılığa, kovuşturma evresinde mahkemeye verilmelidir. Talep reddedilirse ret kararına iki hafta içinde itiraz edilmelidir.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 127-134, 267-268; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 54-55.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.