Velayet Sahibi Ebeveynin Çocukla Başka Şehre Taşınması: İzin, Kişisel İlişkinin Yeniden Düzenlenmesi ve Velayetin Değiştirilmesi

Boşanmadan sonra velayet kendisine bırakılan ebeveynin iş değişikliği, yeniden evlenme, ailesinin yanına dönme veya ekonomik nedenlerle başka bir şehre taşınması sık karşılaşılan bir durumdur. Taşınma, diğer ebeveynin mahkeme kararıyla belirlenmiş kişisel ilişki düzenini fiilen uygulanamaz hâle getirebilir. Hafta sonu görüşmeleri, yüzlerce kilometrelik yolculuklar gerektiren ve çocuğun okul düzenini etkileyen bir yüke dönüşür. Bu nedenle velayeti bulunmayan ebeveyn, çoğu zaman taşınmanın velayetin kendisine verilmesi için yeterli bir sebep olup olmadığını sorar. Velayet sahibi ebeveyn ise taşınmak için diğer tarafın veya mahkemenin iznine ihtiyaç duyup duymadığını merak eder. Bu yazıda Türk Medeni Kanunu çerçevesinde velayet sahibinin çocuğun yerleşim yerini belirleme yetkisi, taşınmanın sınırları, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi, velayetin değiştirilmesi davası ve yurt dışına taşınma hâlindeki özel kurallar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Velayet sahibinin yerleşim yerini belirleme yetkisi

TMK m. 336/3’e göre boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir. Velayet hakkı, çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimi gibi yetkilerin yanında çocuğun nerede yaşayacağını belirleme yetkisini de kapsar. Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri, TMK m. 21 uyarınca ana ve babasının yerleşim yeridir; ana ve babanın ortak yerleşim yeri yoksa çocuk, kendisine bırakılan ebeveynin yerleşim yerini edinir. Bu nedenle velayet sahibi ebeveyn, kural olarak yurt içinde başka bir şehre taşınırken diğer ebeveynden veya mahkemeden izin almak zorunda değildir.

Bu yetki sınırsız değildir. TMK m. 339, ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak karar alacağını öngörür. TMK m. 324 ise her iki ebeveyne, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitimini engellemekten kaçınma yükümlülüğü yükler. Dolayısıyla velayet sahibi taşınma kararını verirken çocuğun okul, sağlık ve sosyal çevre ihtiyaçlarını ve diğer ebeveynle bağının korunmasını gözetmek zorundadır.

Ortak velayet hâlinde durum farklıdır. Boşanma kararında ortak velayete hükmedilmişse, çocuğun yaşayacağı yer gibi önemli kararlar ebeveynlerin birlikte alması gereken kararlardır. Bu durumda tek taraflı taşınma, ortak velayet düzeninin ihlali olarak değerlendirilebilir ve uyuşmazlık mahkemeye taşınır. Ortak velayetin koşulları için “Ortak Velayet” yazımıza bakılabilir.

Taşınma velayetin değiştirilmesi sebebi midir?

Velayetin değiştirilmesi, TMK m. 183 ve m. 349 çerçevesinde durumun değişmesi ve çocuğun menfaatinin bunu gerektirmesi hâlinde mümkündür. Taşınma bir “yeni olgu”dur; ancak her yeni olgu velayetin değiştirilmesini gerektirmez. Mahkeme, taşınmanın çocuğun üzerindeki etkisini somut verilerle değerlendirir. Yargıtay uygulamasında öne çıkan ölçütler şunlardır:

• Taşınmanın sebebi: Yeni bir iş, eğitim, aile desteği veya yeniden evlenme gibi meşru ve makul bir sebep bulunup bulunmadığı.
• Çocuğun yaşı ve bağlılığı: Küçük yaştaki çocuğun, özellikle bakımını fiilen üstlenen ebeveynden ayrılmasının yaratacağı zarar.
• Yeni yaşam koşulları: Yeni şehirde konut, okul, sağlık hizmetleri ve çocuğun bakımını destekleyecek aile çevresinin durumu.
• Kişisel ilişkinin sürdürülebilirliği: Velayet sahibinin, diğer ebeveynle ilişkinin devamını sağlamaya hazır olup olmadığı; yol masraflarına katılma, görüşmeleri tatil dönemlerinde yoğunlaştırma gibi öneriler sunup sunmadığı.
• Kötü niyet: Taşınmanın temel amacının diğer ebeveyni çocuktan uzaklaştırmak olup olmadığı.
• Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuğun, yaşı ve olgunluğu ölçüsünde dinlenmesi ve görüşünün dikkate alınması.

Yargıtay, velayetin değiştirilmesi davalarında sosyal inceleme raporu alınmasını, gerektiğinde pedagog veya psikologdan uzman görüşü istenmesini ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesini aramaktadır. Bu inceleme yapılmadan verilen kararlar bozma sebebi olabilmektedir. Sosyal inceleme süreci hakkında “Sosyal İnceleme Raporu” yazısı incelenebilir.

Uygulamada, meşru bir sebeple taşınan ve çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini sürdürmeye hazır olan velayet sahibi aleyhine velayetin değiştirilmesine karar verilmesi istisnai kalmaktadır. Buna karşılık taşınmadan sonra kişisel ilişki kararını uygulamayan, çocuğu telefonla dahi görüştürmeyen veya yeni adresi gizleyen ebeveyn bakımından durum farklıdır. TMK m. 182/2, mahkemenin kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar etmesini öngörür. Bu ihtara rağmen kişisel ilişkinin sistematik biçimde engellenmesi, velayetin değiştirilmesi davasında ağırlıklı bir gerekçe olarak değerlendirilir.

Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi

Taşınmanın en doğrudan sonucu, mevcut kişisel ilişki düzeninin uygulanamaz hâle gelmesidir. Örneğin her hafta sonu cumartesi sabahından pazar akşamına kadar belirlenen bir görüşme, şehirler arası mesafe nedeniyle hem çocuk hem ebeveyn için yorucu olur. Bu durumda her iki ebeveyn de kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini isteyebilir. Mahkeme, TMK m. 183 uyarınca re’sen de gerekli önlemleri alabilir.

Yeniden düzenlemede genellikle şu yöntemlere başvurulur:

• Hafta sonu görüşmelerinin ayda bir veya iki kez ve daha uzun süreli olacak şekilde birleştirilmesi,
• Yarıyıl ve yaz tatillerinde daha uzun kesintisiz görüşme süreleri belirlenmesi,
• Dini bayramlarda dönüşümlü görüşme düzeninin korunması,
• Görüntülü görüşme gün ve saatlerinin karara bağlanması,
• Çocuğun teslim ve iade yerinin belirlenmesi, yol masraflarının paylaştırılması.

Kişisel ilişkinin düzenlenmesine ilişkin davalarda TMK m. 326 uyarınca çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Bu nedenle taşınmadan sonra dava, çocuğun yeni yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılabilir. Kişisel ilişkinin kapsamı hakkında “Çocukla Kişisel İlişki Kurulması” yazımıza bakılabilir.

İştirak nafakası ve masraflar

Taşınma, iştirak nafakası bakımından da sonuç doğurabilir. Velayeti bulunmayan ebeveynin görüşme için yapacağı yol ve konaklama giderleri artar. Mahkeme, kişisel ilişkiyi yeniden düzenlerken bu masrafların kim tarafından karşılanacağını belirleyebilir. Ayrıca yeni şehirdeki yaşam maliyeti ve çocuğun eğitim giderlerindeki değişiklik, TMK m. 331 kapsamında nafakanın artırılması veya azaltılması talebine konu olabilir. Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir (TMK m. 330).

Yurt dışına taşınma

Çocuğun yurt dışına taşınması, yurt içindeki taşınmadan çok daha ciddi sonuçlar doğurur. Diğer ebeveynle ilişki fiilen kesilebilir, çocuk başka bir hukuk düzeninin yargı yetkisine girer ve kararların tanınması ile tenfizi sorunları ortaya çıkar. Bu nedenle uygulamada yurt dışına yerleşmek isteyen velayet sahibinin mahkemeden izin talep etmesi veya diğer ebeveynle noter onaylı bir mutabakat yapması önerilir.

Türkiye, 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi’ne taraftır ve bu Sözleşmenin uygulanması 5717 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir. Sözleşmeye göre çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülkede kendisine tanınan velayet veya birlikte belirleme hakkı ihlal edilerek başka bir ülkeye götürülmesi “haksız götürme” sayılabilir. Ortak velayet veya çocuğun yurt dışına çıkışı için diğer ebeveynin rızasını gerektiren bir karar bulunuyorsa, rıza olmadan yapılan taşınma iade davasına yol açabilir. Kişisel ilişki hakkının korunması da Sözleşmenin amaçları arasındadır.

Çocuğun yurt dışına çıkmasının engellenmesi gerektiği düşünülüyorsa, aile mahkemesinden çocuğun yurt dışına çıkışının yasaklanmasına ilişkin bir tedbir kararı istenebilir. Bu tedbir, özellikle boşanma davası sürerken veya yabancı uyruklu ebeveynin çocuğu kendi ülkesine götürme riski bulunduğunda önem taşır.

Taşınmadan önce atılabilecek adımlar

Velayet sahibi ebeveyn bakımından en sağlıklı yol, taşınmayı önceden diğer ebeveyne yazılı olarak bildirmek, yeni adres ile okul bilgilerini paylaşmak ve yeni kişisel ilişki düzenine ilişkin somut bir öneri sunmaktır. Taraflar anlaşabilirse, bu anlaşma mahkemeye sunularak yeni bir kişisel ilişki kararı alınabilir. Anlaşma sağlanamazsa, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talebiyle dava açmak, uyuşmazlığın velayetin değiştirilmesi davasına dönüşmesini önleyebilir. Velayeti bulunmayan ebeveyn bakımından ise taşınma haberinin alınmasıyla birlikte kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve gerekirse ihtiyati tedbir talep edilmesi, uzun süreli kopukluğun önüne geçer.

Güncel Yargıtay kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin önüne gelen dosyalarda taşınma, tek başına bir sonuç doğuran olgu olarak değil, çocuğun yararını etkileyen koşullardan biri olarak ele alınmaktadır. Aşağıdaki kararlar bu yaklaşımın farklı yönlerini göstermektedir.

Yurt dışına taşınma ve ihmalin ispatı

Velayet sahibi annenin evlenerek eşi ve çocukla birlikte başka bir ülkeye taşınacağı gerekçesiyle babanın açtığı velayetin değiştirilmesi davasında ilk derece mahkemesi, annenin velayet değişikliğini gerektiren bir ihmalinin ispatlanamadığını ve baba ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin yeterli olduğunu belirterek davayı reddetmiş, dosya istinaf ve temyiz aşamalarından geçmiştir. Kararın gerekçesi, taşınma niyetinin tek başına velayetin anneden alınmasına yetmediğini açıkça ortaya koymaktadır.

Velayet kamu düzenine ilişkindir

Velayet kendisine bırakılan annenin yurt dışına gittiği, çocukların ise fiilen babanın ailesi yanında yaşadığı bir dosyada Yargıtay, değişen koşulların yargılamanın her aşamasında hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu yaklaşım, taşınma sonrasında çocuğun fiilen kimin bakımında olduğunun da velayet değerlendirmesinde belirleyici olduğunu gösterir.

Taşınma sonrası kişisel ilişkinin uyarlanması

Annesi vefat eden çocuğun babasıyla önce Ukrayna’ya, savaş nedeniyle de Almanya’ya yerleştiği bir dosyada, dedenin kişisel ilişki talebi kabul edilmiş ve görüşme günleri çocuğun yurt dışında yaşaması gözetilerek dini bayramlar ile temmuz ayında bir haftalık kesintisiz süre olarak belirlenmiştir. Aynı dosyada babanın çocuğu yurt dışına götürmesi, velayetin kaldırılmasını gerektiren bir görev ihmali olarak görülmemiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5976, K. 2023/4059, T. 19.09.2023). Kararda benimsenen çözüm, uzak mesafe hâlinde seyrek ama uzun süreli görüşmenin tercih edildiğini göstermesi bakımından yol göstericidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Taşınmanın diğer ebeveynden gizlenmesi. Yeni adresin ve okulun bildirilmemesi, TMK m. 324’teki kişisel ilişkiyi zedelememe yükümlülüğünün ihlali olarak değerlendirilir ve velayet davasında taşınan ebeveynin aleyhine kullanılır.
• Kişisel ilişki kararını kendiliğinden uygulamamak. Mevcut karar mesafe nedeniyle uygulanamaz hâle gelse bile, yeni düzen mahkemece kurulana kadar eski karar geçerlidir. Görüşmenin tek taraflı olarak kesilmesi yerine yeniden düzenleme davası açılmalıdır.
• Velayetin değiştirilmesini yalnızca mesafeye dayandırmak. Velayeti bulunmayan ebeveynin davasını, çocuğun yeni şehirdeki okul, sağlık ve bakım düzeninde somut bir bozulma olduğunu gösteren delillerle desteklemesi gerekir.
• Ortak velayette tek taraflı karar. Ortak velayet hükmü varsa yerleşim yerine ilişkin önemli kararlar birlikte alınır; tek taraflı taşınma uyuşmazlığı doğrudan mahkemeye taşır.
• Yurt dışı riskinde geç kalmak. Çocuğun yurt dışına çıkarılması ihtimali ciddiyse yurt dışına çıkış yasağı tedbiri çocuk ülkeden çıkmadan istenmelidir; çıkıştan sonra iade süreci aylar sürebilir.

Örnek olay

Boşanma kararıyla dokuz yaşındaki çocuğun velayeti anneye verilmiş, babaya her hafta sonu kişisel ilişki tanınmıştır. Anne, Ankara’dan İzmir’e atanan bir kamu görevlisi olarak çocukla birlikte İzmir’e taşınır. Baba, taşınmanın kendisiyle çocuk arasındaki bağı kopardığını ileri sürerek velayetin değiştirilmesini ister. Sosyal inceleme raporundan çocuğun İzmir’de okula uyum sağladığı, annesine güçlü bağlılık gösterdiği ve babasıyla görüşmeye devam etmek istediği anlaşılır. Anne, sömestr ve yaz tatillerinin yarısını babaya bırakmayı ve yol masraflarına katılmayı teklif eder. Mahkeme, taşınmanın meşru bir sebebe dayandığını ve çocuğun üstün yararının annenin yanında kalmasını gerektirdiğini belirterek velayetin değiştirilmesi talebini reddeder; buna karşılık kişisel ilişkiyi ayda iki hafta sonu, tatillerin yarısı ve haftada iki görüntülü görüşme şeklinde yeniden düzenler.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Velayet sahibinin başka şehre taşınması, Türk hukukunda yasaklanmış bir davranış değildir; ancak bu tercih, çocuğun diğer ebeveynle bağını koruma yükümlülüğünden bağımsız düşünülemez. Mahkemeler taşınmanın sebebine, çocuğun yeni yaşam koşullarına ve velayet sahibinin kişisel ilişkiyi sürdürmeye hazır olup olmadığına bakar. Taşınma öncesinde açık iletişim ve yeni bir kişisel ilişki düzeni önerilmesi, hem velayet sahibini hem de çocuğu uzun ve yıpratıcı bir yargılamadan korur.

İlgili yazılar: Velayet Davası ve Velayetin Değiştirilmesi, Çocukla Kişisel İlişki Kurulması, Sosyal İnceleme Raporu, Ortak Velayet, İştirak Nafakası

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.