“Avel” Demek Hakaret mi? Argo Sözlerin Ceza Hukukundaki Değerlendirmesi

“Avel” kelimesi, özellikle gençler arasında ve sosyal medyada yaygınlaşan argo bir sözdür. Kelime, karşısındakini saf, aptal, kolay kandırılan veya ne yaptığını bilmeyen biri olarak nitelendirmek için kullanılır. Bir sohbet grubunda, oyun sırasında veya bir yorumda “avel” diye anılan kişi, bu sözün hakaret suçu oluşturup oluşturmadığını merak edebilir.

Bu yazıda “avel” kelimesinin anlamı, argo ve kaba sözlerin hakaret suçu karşısındaki konumu, Yargıtay’ın hakaret ile nezaket dışı söz arasındaki ayrımı yaparken kullandığı ölçütler ve şikâyet, önödeme ve tazminat süreçleri ele alınmaktadır. Hakaret suçunun genel çerçevesi “Hakaret Suçu ve Sosyal Medyada Hakaret (TCK 125)” yazımızda açıklanmıştır.

Kanun metni

Avel ne demek?

“Avel” kelimesinin, Arapça kökenli ve şaşı anlamına gelen “ahvel” sözcüğünden halk ağzında dönüştüğü kabul edilir. Günümüz argosunda ise kelimenin göz kusuruyla bir ilgisi kalmamış; olup bitenden habersiz, saf, kolay kandırılan, aptalca davranan kişi için kullanılan bir söze dönüşmüştür. “Avel avel bakmak” ifadesi de şaşkın ve anlamaz biçimde bakmayı anlatır.

Kelimenin bugünkü kullanımında belirleyici olan, karşısındakinin zekâsını veya uyanıklığını küçümsemesidir. Bu yönüyle “avel”, “saf”, “aptal”, “sersem” gibi sözlerle aynı anlam ailesine girer. Kelime bir küfür değildir; kişinin namusuna, ahlakına veya ailesine yönelmez. Ancak muhatabı küçümseyen ve alaya alan bir nitelendirmedir.

Argo bir söz hakaret suçu oluşturur mu?

Bir sözün argo olması, onun hakaret olup olmadığını belirlemez. Önemli olan sözün içeriği ve kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırı niteliği taşıyıp taşımadığıdır. TCK m. 125/1, hakaret suçunu iki hareketle sınırlamıştır: somut bir fiil veya olgu isnadı ya da sövme. “Avel” sözü kişiye bir olay yüklemediğinden ilk hareketin kapsamına girmez. Bu nedenle sorun, sözün sövme niteliğine ulaşıp ulaşmadığıdır. Bu soruya verilecek cevap, kelimenin sözlükteki anlamından çok, kullanıldığı cümleye, ses tonuna, öncesindeki tartışmaya ve sözün kimlere duyurulduğuna göre şekillenir. Aynı kelime iki arkadaş arasında şakalaşma olarak söylenebileceği gibi, bir yabancıyı herkesin önünde küçük düşürmek için de kullanılabilir.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, kişinin zekâsını veya yeteneğini küçümseyen sözler her durumda sövme kabul edilmez. Kişiyi küçük düşürme amacı taşımayan ve onur, şeref ve saygınlığı rencide edecek ağırlığa ulaşmayan sözler “rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı” olarak nitelendirilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, bir hareketin tahkir edici olup olmadığının zamana, yere ve duruma göre değiştiğini vurgulamaktadır (Yargıtay 4. CD, E. 2021/28287, K. 2024/6212, T. 08.05.2024).

Aynı Daire, bir üniversite forumunda gönderilen alaycı bir mesajı da bu ölçüte göre değerlendirmiş ve beraat kararını onamıştır (Yargıtay 4. CD, E. 2023/4732, K. 2023/21420, T. 21.09.2023). Bu karar, muhatabı küçümseyen veya alaya alan ifadelerin her durumda hakaret suçunu oluşturmadığını göstermektedir.

“Avel” sözü hangi durumlarda hakaret sayılabilir?

“Avel” kelimesinin tek başına hakaret oluşturmadığı sonucuna varılması, her olayda aynı sonucun çıkacağı anlamına gelmez. Aşağıdaki durumlarda sözün hakaret sayılma ihtimali artar.

Sözün bir topluluk önünde aşağılama amacıyla kullanılması

Bir kişinin iş yerinde, sınıfta veya bir toplantıda, diğer kişilerin önünde ve onu gülünç duruma düşürmek amacıyla tekrar tekrar “avel” diye anılması, anlık bir sözden farklıdır. Amaç kişiyi küçük düşürmek ve saygınlığını zedelemekse, sözün sövme niteliği kazandığı ileri sürülebilir.

Başka aşağılayıcı ifadelerle birlikte söylenmesi

“Avel” sözü bir küfürle, kişinin ailesini hedef alan bir ifadeyle veya fiziksel bir özelliğini alaya alan sözlerle birlikte kullanılmışsa, mahkeme sözleri bütün olarak değerlendirir. Bu durumda hakaret, en ağır ifadeden ve bütünün etkisinden doğar.

Sosyal medyada yaygın biçimde paylaşılması

Bir kişinin fotoğrafıyla birlikte “avel” yazılarak paylaşılan ve geniş bir kitleye ulaşan içerikler, kişiyi toplum önünde alaya alma niteliği taşıyabilir. Hakaret suçu oluşursa aleniyet nedeniyle ceza artırılır (TCK m. 125/4). Ayrıca kişinin görüntüsünün rızası olmadan kullanılması, kişilik hakkı ihlali bakımından ayrıca değerlendirilir.

Kamu görevlisine görevinden dolayı söylenmesi

Görevini yapan bir kamu görevlisine “avel” denmesi, sözün niteliğini kendiliğinden ağırlaştırmaz. Yargıtay, kamu görevlilerinin görevleri sırasındaki işlemleri nedeniyle eleştiriye daha fazla katlanması gerektiğini kabul etmektedir. Polis memurlarına yöneltilen ve kaba söz niteliğinde görülen sözler nedeniyle kurulan mahkûmiyet hükmü bozulmuştur (Yargıtay 4. CD, E. 2025/1049, K. 2025/3024, T. 18.02.2025). Söz hakaret oluşturuyorsa, kamu görevlisine görevinden dolayı işlendiği için cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (TCK m. 125/3-a) ve soruşturma şikâyete bağlı değildir.

Uygulamadan örnekler

Örnek 1. Çevrim içi bir oyun sırasında takım arkadaşına sesli sohbette “avel misin, neden saldırmadın” diyen kişi, oyun içindeki bir davranışı eleştirmektedir. Anlık, oyun bağlamında ve davranışa yönelik bu söz, kural olarak kaba söz sınırında değerlendirilir.

Örnek 2. Bir öğrenci, sınıf arkadaşının fotoğrafını okulun öğrenci grubunda “sınıfın aveli” başlığıyla paylaşır ve bu paylaşım haftalarca devam eder. Burada sözün amacı arkadaşını topluluk önünde alaya almaktır; ısrar ve aleniyet hakaret değerlendirmesini öne çıkarır. Fail on sekiz yaşından küçükse çocuklara özgü hükümler uygulanır.

Örnek 3. Bir müşteri, kendisine yanlış bilgi verdiğini düşündüğü çağrı merkezi çalışanına “avel avel konuşma” der. Söz, çalışanın konuşmasını eleştirmektedir; kişinin onurunu hedef alan bir sövme içermez.

Ceza ve yargılama süreci

Hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışında soruşturma şikâyete bağlıdır (TCK m. 131/1). Şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/1-2). Bu üst sınır 7531 sayılı Kanun’la getirilmiştir; ayrıntılar “9. Yargı Paketi: Hakaret ve Uzlaştırma” yazımızdadır.

Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenenler dışındaki hakaret hâllerinde önödeme uygulanır (TCK m. 75). Savcılık şüpheliye önödeme teklif eder; miktar tebliğden itibaren on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz. Önödeme mahkûmiyet değildir ve adli sicil kaydı oluşturmaz. Hesaplama için “Önödemeye Tabi Suçlar” yazımıza bakılabilir.

Savcılık sözün suç oluşturmadığı kanaatine varırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir. Şikâyetçi bu karara tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). Dava açılmış ve sözün suç oluşturmadığı anlaşılmışsa beraat kararı verilir.

Karşılıklı sözler

Sosyal medya tartışmalarında “avel” sözü çoğu zaman karşılıklı atışmaların bir parçasıdır. Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi hâlinde, olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m. 129/3). Bu hükmün uygulanması için her iki tarafın sözlerinin de hakaret niteliği taşıması gerekir. Ayrıntılar “TCK 129: Haksız Fiile Tepki ve Karşılıklı Hakaret” yazımızdadır.

Manevi tazminat

Bir sözün suç oluşturmaması, kişilik hakkına saldırı oluşturmadığı anlamına gelmez. Özellikle sosyal medyada kişinin fotoğrafıyla birlikte yapılan ve onu sürekli alaya alan paylaşımlar, TMK m. 24 ve TBK m. 58 kapsamında manevi tazminat talebine konu olabilir. Tazminat davası asliye hukuk mahkemesinde açılır; davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir (TMK m. 25). Ayrıntılar “Hakaret Nedeniyle Manevi Tazminat” yazımızdadır.

Deliller ve dikkat edilecek hususlar

Sosyal medya veya mesajlaşma uygulamalarında yapılan paylaşımlarda delil, zamanla silinebilir. Bu nedenle şikâyet edecek kişinin paylaşımın ekran görüntüsünü, bağlantısını, paylaşım tarihini ve paylaşımı yapan hesabın bilgilerini saklaması önemlidir. Grup sohbetlerinde mesajı gören kişilerin tanık olarak gösterilmesi, aleniyet ve üç kişiyle ihtilat şartlarının ispatında yardımcı olur.

Hakkında şikâyet bulunan kişi, sözün söylendiği bağlamı, tarafların arkadaşlık veya şakalaşma ilişkisini ve sözün bir davranışa yönelik eleştiri olduğunu açıklamalıdır. Paylaşımın kendisine ait olmadığı iddiasında, hesabın kime ait olduğunun ve paylaşımın kim tarafından yapıldığının kesin delillerle ispatlanması gerekir. Yargıtay, paylaşımın sanık tarafından yapıldığına dair kesin ve inandırıcı delil bulunmayan dosyalarda beraat kararlarını onamaktadır (Yargıtay 4. CD, E. 2024/8492, K. 2026/9586, T. 18.05.2026).

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

“Avel” sözü, muhatabın zekâsını veya uyanıklığını küçümseyen argo bir nitelendirmedir. Somut bir olay isnadı içermez ve küfür niteliğinde değildir. Bu nedenle tek başına ve anlık bir tartışma ya da şakalaşma içinde söylendiğinde, Yargıtay’ın kaba söz ölçütüne göre çoğu durumda hakaret suçunu oluşturmaz. Buna karşılık sözün bir topluluk önünde ısrarla, kişiyi alaya alma amacıyla veya başka aşağılayıcı ifadelerle birlikte kullanılması hakaret sonucunu doğurabilir. Benzer sözlere ilişkin değerlendirmeler için “Hakaret Sayılmayan Sözler” yazımıza bakılabilir.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.