Ödenmeyen Senedin Tahsili: Alacaklının İzleyebileceği Yollar

Ticari hayatta ve kişiler arasındaki borç ilişkilerinde en sık kullanılan ödeme aracı bonodur. Halk arasında “senet” denilen bu belge, vadesi geldiğinde ödenmediğinde alacaklıya güçlü imkânlar tanır. Ancak bu imkânlardan yararlanabilmek için senedin kanuni şartları taşıması, sürelerin kaçırılmaması ve doğru takip yolunun seçilmesi gerekir. Aynı senet için yanlış yolu seçen alacaklı, aylarca süren bir icra mahkemesi uyuşmazlığıyla karşılaşabilir veya zamanaşımı nedeniyle kambiyo hakkını yitirebilir.

Bu yazıda alacaklı bakımından ödenmeyen senedin tahsil yolları sırasıyla ele alınmaktadır. Borçlunun bu takibe nasıl itiraz edeceği ise Senede (Bonoya) Dayalı İcra Takibine İtiraz: Beş Günlük Süre, İmza ve Borca İtiraz yazımızda ayrıca açıklanmıştır.

Kanun metni

Önce senedin kendisi kontrol edilmelidir

Tahsil sürecinin ilk adımı, alacaklının elindeki belgenin hukuken bono sayılıp sayılmadığının belirlenmesidir. Türk Ticaret Kanunu m. 776, bononun zorunlu unsurlarını sayar: “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Vade ve ödeme yeri gibi bazı unsurların eksikliği kanunda yorum kuralıyla tamamlanır; ancak düzenleme tarihi veya imza gibi unsurlar eksikse belge bono niteliğini kaybeder. Bu unsurlar Bononun (Senedin) Şekil Şartları (TTK 776) yazımızda tek tek anlatılmıştır.

Bono niteliğini kaybeden belge, çoğu zaman borç ikrarını gösteren adi bir senet olarak kalır. Bu durumda alacak ortadan kalkmaz, yalnızca kambiyo senetlerine özgü hızlı takip yolu kapanır. Alacaklının bu ayrımı takipten önce yapması gerekir. Çünkü şekil eksikliği bulunan bir senede dayanılarak başlatılan kambiyo takibi, borçlunun şikâyeti üzerine veya icra mahkemesince kendiliğinden iptal edilir (İİK m. 170/a).

Senedin kontrolünde şu sorular sorulmalıdır:

• Senet üzerindeki imza borçluya mı aittir, yoksa borçlu adına başkası mı imzalamıştır? Temsilci imzası varsa yetki belgesi hazır olmalıdır.
• Vade geçmiş midir? Vadesi gelmemiş senetle kambiyo takibi yapılamaz.
• Senedin arkasında ciro veya aval imzası var mıdır? Bu kişiler de sorumlu tutulabilir.
• Senette faiz, protesto veya “gidersiz iade olunacaktır” kaydı bulunmakta mıdır?

Birinci yol: Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip

Kambiyo senetlerine özgü takip, alacaklıya en hızlı sonucu veren yoldur. Takip talebi icra dairesine senedin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğiyle verilir. İcra müdürü senedin kambiyo senedi olup olmadığını ve vadenin gelip gelmediğini inceler; şartlar varsa borçluya örnek 10 ödeme emri gönderir (İİK m. 168).

Bu yolun alacaklı lehine üç önemli özelliği vardır:

1. Ödeme süresi kısadır. Borçlu 10 gün içinde ödemezse haciz istenebilir.
2. İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlunun icra mahkemesine yaptığı borca veya imzaya itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz (İİK m. 169, 170). Takibin durması için icra mahkemesinin ayrıca tedbir kararı vermesi gerekir.
3. İspat yükü borçludadır. İcra mahkemesi, borçlunun borçlu olmadığını, borcun ödendiğini veya ertelendiğini ancak resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat etmesi hâlinde itirazı kabul eder (İİK m. 169/a).

Kambiyo takibinin ayrıntılı işleyişi, ödeme emrinin içeriği ve icra mahkemesindeki inceleme Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK 167-170/b): Bono, Çek ve Poliçe ile Takip yazımızda ele alınmıştır.

İkinci yol: İhtiyati haciz

Borçlunun mallarını elden çıkarma ihtimali bulunduğunda, takibin sonucunu beklemek alacaklı için risklidir. Bu durumda alacaklı, vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış alacağı için asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesinden ihtiyati haciz kararı isteyebilir (İİK m. 257). Vadesi gelmemiş senet için ise ihtiyati haciz ancak borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması veya mallarını kaçırma hazırlığında olması gibi sınırlı hâllerde mümkündür.

Senet, ihtiyati haciz talebinde alacağın varlığını gösteren güçlü bir belgedir. Mahkeme, alacaklının haksız çıkması ihtimaline karşı teminat ister (İİK m. 259). Teminatın oranını mahkeme belirler; uygulamada senede dayalı taleplerde alacağın belirli bir yüzdesi oranında nakit veya banka teminat mektubu istenmektedir.

İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra iki önemli süre vardır:

• Karar, verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulanması istenmelidir (İİK m. 261).
• Takipten önce haciz uygulanmışsa, alacaklı haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip başlatmak veya dava açmak zorundadır (İİK m. 264). Bu sürelere uyulmazsa ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar.

Uygulamada çoğu alacaklı, ihtiyati haciz kararını aldıktan hemen sonra kambiyo takibini başlatır ve haczi takip dosyası içinde uygular. Böylece borçluya ödeme emri tebliğ edilmeden önce banka hesaplarına, araçlarına ve taşınmazlarına haciz konulmuş olur.

Üçüncü yol: Genel haciz yoluyla ilamsız takip

Senet kambiyo vasfını kaybetmişse veya kambiyo zamanaşımı dolmuşsa alacaklı genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatabilir. Bu yolda borçluya 7 günlük itiraz süresi tanınır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurur. Ancak imzası borçlu tarafından inkâr edilmeyen senet, “imzası ikrar edilmiş borç ikrarını içeren senet” niteliğindedir. Borçlu sebep göstermeden itiraz ederse, alacaklı altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilir (İİK m. 68). Borçlu imzayı inkâr ederse itirazın geçici kaldırılması yoluna gidilir (İİK m. 68/a).

İcra mahkemesinde sonuç alınamazsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. Bu davanın şartları ve icra inkâr tazminatı İtirazın İptali Davası: 1 Yıllık Süre, İcra İnkâr Tazminatı ve Arabuluculuk yazımızda açıklanmıştır.

Dördüncü yol: Alacak davası

Alacaklı icra takibi yapmadan doğrudan alacak davası da açabilir. Senet bu davada yazılı delil olarak kullanılır. Bonoya dayanan alacak davası, kambiyo senetleri TTK’da düzenlendiği için taraflar tacir olmasa da mutlak ticari davadır; bu nedenle davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 4/1-a, 5/A). 7445 sayılı Kanunla 2023’te yapılan değişiklikten sonra itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da bu şarta tabidir. Dava senede değil temel ilişkiye (satış, kira, ödünç, hizmet) dayandırılırsa arabuluculuk şartı o ilişkinin niteliğine göre belirlenir. Bu kural ticari davalar bakımından Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk yazımızda anlatılmıştır. Kambiyo senedine dayalı icra takibi ise arabuluculuk şartına tabi değildir.

Hangi yol seçilmeli?

Seçim, senedin niteliğine, borçlunun mal durumuna ve zamanaşımı süresine göre yapılır:

Zamanaşımı süreleri

Senedin tahsili için en kritik konu sürelerdir. Bonoda düzenleyene karşı zamanaşımı vadeden itibaren üç yıl, cirantalara karşı protesto tarihinden veya “gidersiz iade” kaydı varsa vadeden itibaren bir yıl, cirantaların birbirine karşı başvurusunda altı aydır (TTK m. 749, m. 778 yollamasıyla). Takip başladıktan sonra da her borçlu bakımından takibi ilerleten işlemlerin bu süreler içinde yapılması gerekir. Aksi hâlde borçlu, icra mahkemesinden takibin durdurulmasını isteyebilir. Süreler ve kesilme sebepleri Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı: Bono ve Çek yazımızda ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Kambiyo zamanaşımı dolsa bile temel ilişkiden doğan alacak, kendi zamanaşımı süresi dolmadıkça istenebilir. Kanunda özel süre öngörülmeyen alacaklarda genel süre on yıldır (TBK m. 146). Ancak bu durumda senet artık kambiyo senedi gibi değil, borç ilişkisinin delili olarak işlev görür.

Kimlerden istenebilir?

Bonoyu imzalayan herkes senedin ödenmesinden müteselsilen sorumludur. Alacaklı düzenleyen, cirantalar ve avalistlerden birine, birkaçına veya hepsine birlikte başvurabilir; birine başvurmuş olması diğerlerine başvurma hakkını ortadan kaldırmaz. Uygulamada en güvenli yol, bütün imza sahiplerinin aynı takipte borçlu olarak gösterilmesidir. Böylece zamanaşımı her biri bakımından aynı tarihte kesilir.

Senette kefil olarak imza atan kişinin durumu ayrıca incelenmelidir. Senet üzerine “kefil” sıfatıyla atılan imza, kambiyo hukukunda kural olarak aval sayılır ve avalist düzenleyen gibi sorumlu olur. Adi kefalet ise Türk Borçlar Kanunu’ndaki şekil şartlarına tabidir; bu şartlar Kefalet Sözleşmesi Geçerlilik Şartları: El Yazısı, Azami Miktar ve Eş Rızası yazımızda anlatılmıştır.

Takip sonrasında tahsil

Ödeme emri kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun banka hesaplarına, maaşına, araçlarına ve taşınmazlarına haciz konulmasını isteyebilir. Haczedilen mallar için satış talebi süreleri içinde verilmelidir. Maaş haczinde kesilebilecek oran ve sıralama Maaş Haczi: Maaşın Ne Kadarı Kesilir? Nafaka, Sıra ve Emekli Maaşı yazımızda açıklanmıştır. Borçlunun haczi kabil malı bulunmazsa, alacaklıya borç ödemeden aciz belgesi verilir ve bu belge yeni bir takip için güçlü bir dayanak oluşturur.

Borçlu icra dairesinde ödeme taahhüdünde bulunur ve bu taahhüdü makbul bir sebep olmadan ihlal ederse, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi uygulanabilir. Bu konu Ödeme Taahhüdünü İhlal Suçu (İİK 340): Tazyik Hapsi, Şartlar ve Şikâyet Süresi yazımızda ele alınmıştır.

Güncel yargı kararları

Şekil eksikliği ve re’sen iptal

Kambiyo takibinde icra mahkemesi, senedin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığını kendiliğinden inceler. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu kuralı açıkça vurgulamaktadır.

Düzenleme tarihi yazılmamış bonoya dayanan takibin iptali onanmıştır (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/10116, K. 2023/2882, T. 27.04.2023). “06.99.2024” gibi takvimde bulunmayan bir düzenleme tarihi de geçerli bir tarih sayılmamış ve takip iptal edilmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/9820, K. 2026/2317, T. 07.04.2026). Düzenleme yeri unsurunu içermeyen senede dayanan takibin re’sen iptali de istinaf ve temyiz aşamalarından geçmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/7492, K. 2025/7217, T. 06.11.2025). Düzenleme yeri yazılmamış bonoda düzenleyenin adının yanında bir yer yazılıysa senet orada düzenlenmiş sayılır (TTK m. 777); bu yorum kuralı da işlemiyorsa senet kambiyo vasfını kaybeder.

Buna karşılık yazımı tam okunamasa da şüpheye yer bırakmayacak biçimde bir idari birimi gösteren düzenleme yeri yeterli görülmüştür (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/9650, K. 2023/2271, T. 03.04.2023). Aynı kararda kambiyo senetlerinin açık senet olarak verilebileceği ve sonradan doldurulabileceği, borçlunun asıl düzenleme tarihinin farklı olduğu iddiasını İİK m. 169/a’daki belgelerle ispat etmesi gerektiği de belirtilmiştir.

Bonoya dayalı davada arabuluculuk

Bonoya dayanan uyuşmazlıklar, taraflar arasında ticari ilişki bulunmasa da mutlak ticari dava sayılmaktadır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, taraflar arasında ticari ilişki olmadığı itirazını reddederek bonodan kaynaklanan menfi tespit davasının arabuluculuk dava şartı yokluğundan reddini onamıştır.

Bonoya dayalı ilamsız takibe itiraz üzerine açılan itirazın iptali davası da aynı gerekçeyle arabuluculuk şartına tabi tutulmuştur (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/341 K. 2021/595 T. 07.05.2021). Arabuluculuk şartı sonradan tamamlanamadığından, alacaklının icra takibinden sonra dava yoluna geçmeden önce arabulucuya başvurması gerekir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibinin kendisi ise bir dava olmadığından arabuluculuk şartına bağlı değildir.

Alacaklı için süreler özeti

• İhtiyati haciz kararının infazını isteme: karar tarihinden itibaren 10 gün (İİK m. 261).
• Takipten önce uygulanan ihtiyati hacizde takip başlatma veya dava açma: haczin uygulanmasından, gıyapta uygulanmışsa tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün (İİK m. 264/1).
• Genel haciz yolunda ihtiyati hacizden sonra borçlu itiraz ederse itirazın kaldırılmasını isteme veya dava açma: itirazın tebliğinden itibaren 7 gün (İİK m. 264/2).
• Genel haciz yolunda itirazın kesin kaldırılması: itirazın tebliğinden itibaren 6 ay (İİK m. 68).
• İtirazın iptali davası: itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl (İİK m. 67).
• Düzenleyene karşı kambiyo zamanaşımı: vadeden itibaren 3 yıl (TTK m. 749, 778).

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Takip talebinden önce senedin düzenleme tarihi, düzenleme yeri ve imzasını kontrol etmemek. Eksiklik icra mahkemesince kendiliğinden gözetilir ve takip bütünüyle iptal edilir.
• İhtiyati haciz kararını aldıktan sonra on günlük infaz süresini kaçırmak. Karar kendiliğinden kalkar ve teminat masrafı boşa gider.
• Bonoya dayalı alacak davasını, taraflar tacir olmadığı için arabuluculuğa tabi değil sanarak doğrudan açmak. Dava usulden reddedilir.
• Cirantaları takibe dahil etmeyip bir yıllık zamanaşımını kaçırmak. Cirantalara karşı süre, düzenleyene karşı süreden çok daha kısadır.
• Kambiyo zamanaşımı dolduktan sonra yine kambiyo takibi başlatmak. Bu durumda genel haciz yolu veya temel ilişkiye dayalı dava tercih edilmelidir.

Örnek olay

Mobilya üreticisi bir şirket, bir mağazaya teslim ettiği ürünler karşılığında üç ayrı bono almıştır. Bonolardan ilki 15 Mart 2026 vadeli olup ödenmemiştir. Mağaza sahibinin iş yerini kapatmaya hazırlandığını ve araçlarını satışa çıkardığını öğrenen şirket, Nisan 2026’da asliye ticaret mahkemesinden bononun bedeli için ihtiyati haciz kararı almış ve teminat olarak banka teminat mektubu sunmuştur. Karardan iki gün sonra kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılmış, ihtiyati haciz takip dosyasında uygulanarak borçlunun iki aracına ve banka hesabına haciz konulmuştur.

Borçlu, ödeme emrine karşı beş gün içinde icra mahkemesine başvurarak malların ayıplı olduğunu ve borcun bulunmadığını ileri sürmüştür. İcra mahkemesi, ayıp iddiasının resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanamadığını belirterek itirazı reddetmiştir. Borçlu ayrıca menfi tespit davası açmış, ancak bu dava takibi durdurmamıştır. Diğer iki bononun vadesi geldiğinde şirket aynı yolu izlemiştir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Ödenmeyen senet için öncelikle senedin şekil şartları, vade, imza sahipleri ve zamanaşımı süresi kontrol edilmelidir. Borçlunun mal varlığı hakkında bilgi toplanmalı ve mal kaçırma ihtimali varsa ihtiyati haciz değerlendirilmelidir. Takip, senedin aslı ve onaylı örnekleriyle yetkili icra dairesinde başlatılmalıdır.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 53, 68, 68/a, 167-170/b, 257-264; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A, 749, 776-778; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.