Yardım Nafakası (TMK 364): Hısımlar Arasında Nafaka Yükümlülüğü

Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek bir kişinin, kan hısımlarından geçimi için düzenli bir para ödenmesini istemesidir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 364’e göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu (anne, baba, büyükanne, büyükbaba) ve altsoyu (çocuk, torun) ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin yükümlülüğü ise ancak refah içinde bulunmalarına bağlıdır. Yardım nafakası, boşanmadan doğan yoksulluk nafakasından ve çocuk için ödenen iştirak nafakasından ayrı bir kurumdur; kaynağını evlilikten değil, kan bağından alır.

Kanun metni

Yardım nafakasını diğer nafakalardan ayıran özellikler

Türk hukukunda nafakanın dayanağı ve şartları türüne göre değişir:

• Tedbir nafakası (TMK m. 169, 197): Boşanma davası sürerken veya eşler fiilen ayrı yaşarken eşe ve çocuğa ödenir.
• Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşen eşe, boşanmadan sonra ödenir.
• İştirak nafakası (TMK m. 182, 327-330): Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun giderlerine katılmasıdır.
• Yardım nafakası (TMK m. 364-365): Yoksulluğa düşecek kan hısımına ödenir.

TMK m. 364/3, eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümlerin saklı olduğunu belirtir. Bu nedenle küçük çocuğun bakımı yardım nafakasıyla değil, ana ve babanın bakım borcu (TMK m. 327) ve iştirak nafakasıyla karşılanır. Evli eşler arasındaki geçim yükümlülüğü de evlilik birliğinin giderlerine katılma kuralına (TMK m. 186/3) tabidir. Yardım nafakası, bu özel kuralların uygulanmadığı hâllerde devreye girer. Nafaka türlerinin karşılaştırması Nafaka Türleri, Nafakanın Artırılması ve Kaldırılması yazımızda yer almaktadır.

Kimler kimden nafaka isteyebilir?

Üstsoy ve altsoy

Yaşlı, hasta veya geliri olmayan anne ve baba, ergin çocuklarından yardım nafakası isteyebilir. Aynı şekilde yoksulluğa düşmüş ergin bir çocuk, anne ve babasından; torun, büyükanne ve büyükbabasından; büyükanne ve büyükbaba da torunlarından nafaka isteyebilir. Üstsoy ve altsoy bakımından yükümlünün refah içinde olması aranmaz; ancak nafaka, yükümlünün kendi geçimini tehlikeye sokmayacak ölçüde belirlenir.

Kardeşler

Kardeşler de birbirlerinden yardım nafakası isteyebilir; ancak kanun bu durumda ek bir şart arar: nafaka yükümlüsü kardeşin refah içinde bulunması. Refah, kişinin kendi ve ailesinin geçimini rahatça sağladıktan sonra hâlâ önemli bir malî gücünün bulunmasıdır. Geçimini ancak sağlayabilen bir kardeş, yoksul kardeşine nafaka ödemekle yükümlü tutulamaz.

Kayın hısımları ve evlatlık

Kayınvalide, kayınpeder, gelin ve damat arasında yardım nafakası yükümlülüğü yoktur; kanun yalnızca kan hısımlarını saymıştır. Evlat edinmede ise ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer ve evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m. 314). Bu nedenle öğretide evlat edinen ile evlatlık arasında da yardım nafakası yükümlülüğünün doğduğu kabul edilmektedir. Evlat edinmenin sonuçları Evlat Edinme Şartları: Yaş, Bir Yıl Bakım, Rıza ve Mahkeme Süreci yazımızda anlatılmıştır.

Yardım nafakasının şartları

Yoksulluğa düşme

Davacının, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olması gerekir. Yoksulluk, kişinin barınma, beslenme, giyim, sağlık ve benzeri zorunlu ihtiyaçlarını kendi geliri ve malvarlığıyla karşılayamaması anlamına gelir. Mahkeme, davacının çalışma gücünü, yaşını, sağlık durumunu, emekli aylığı veya sosyal yardım gibi gelirlerini birlikte değerlendirir. Çalışabilecek durumda olduğu hâlde çalışmayan kişinin yoksulluğu, nafaka talebinin kabulünde dikkate alınmayabilir.

Yükümlünün malî gücü

TMK m. 365/2, davanın “davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden” ibaret olduğunu söyler. Yükümlünün geliri, kendi ailesine karşı yükümlülükleri, borçları ve yaşam koşulları dikkate alınır. Nafaka, davacıyı zengin kılmak için değil, zorunlu geçimini sağlamak için verilir.

Mirasçılık sırası

TMK m. 365/1’e göre nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır. Bu kural, nafaka yükümlülüğünün öncelikle en yakın hısımlara düştüğünü ifade eder. Örneğin yoksul bir anne, öncelikle çocuklarından nafaka ister; çocuklarının malî gücü yetersizse veya çocuğu yoksa daha uzak hısımlara başvurur. Aynı derecede birden fazla yükümlü varsa (birden çok çocuk gibi), nafaka her birinin malî gücüne göre paylaştırılır. Yasal mirasçılık sırası Yasal Mirasçılar ve Miras Payları: Zümre Sistemi, Eşin Payı ve Hesaplama Örnekleri yazımızda anlatılmıştır.

Hakkaniyet indirimi

TMK m. 365/3’e göre nafakanın yükümlülerin bir veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim, onların nafaka yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir. Bu hüküm özellikle nafaka isteyen kişinin, yükümlüye karşı ağır bir haksızlık yapmış olduğu hâllerde uygulanır. Çocuğunu yıllarca terk etmiş, ona hiçbir bakım sağlamamış bir babanın sonradan bu çocuktan nafaka istemesi, hakkaniyet değerlendirmesine konu olabilir.

Kurumların açtığı davalar

TMK m. 365/4’e göre dava, nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir. Ayrıca TMK m. 366, korunmaya muhtaç kişilerin bakımının bununla yükümlü kurumlar tarafından sağlanacağını ve bu kurumların yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebileceğini düzenler. Huzurevinde kalan yaşlı bir kişinin bakım giderleri için kurumun çocuklara başvurması bu kapsamdadır.

Görevli ve yetkili mahkeme

Yardım nafakası davası aile hukukundan doğduğu için aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m. 4). Yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 365/6). Dava basit yargılama usulüne tabidir (HMK m. 316/1-ç); dava dilekçesine cevap süresi iki haftadır.

Mahkeme, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu kolluk aracılığıyla araştırır; SGK kayıtları, tapu ve araç kayıtları, banka hesapları ve gerekirse tanık beyanları toplanır. Davacının sağlık durumu çalışma gücünü etkiliyorsa sağlık raporu sunulması önemlidir.

Nafakanın miktarı ve ödenmesi

Nafaka genellikle aylık irat biçiminde belirlenir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m. 365/5). Bu hüküm sayesinde nafakanın her yıl ÜFE veya başka bir endeks oranında artırılmasına karar verilebilir. Koşullar sonradan değişirse, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması için yeni bir dava açılır. Artırım davası Nafaka Artırım Davası: Şartları, ÜFE Artışı ve Yargılama Süreci yazımızda anlatılmıştır.

Nafaka hangi tarihten itibaren ödenir?

Yardım nafakası, kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm altına alınır. Davadan önceki dönemde yapılan harcamalar için geriye dönük nafaka istenemez. Bu nedenle ihtiyaç doğduğunda dava açılmasının geciktirilmemesi, davacının hak kaybını önler. Dava sürerken davacının acil ihtiyacı varsa, mahkemeden dava süresince geçici önlem alınması, yani karar verilinceye kadar geçici bir nafaka bağlanması istenebilir.

Yükümlünün ölümüyle nafaka borcu sona erer; borç, yükümlünün mirasçılarına geçmez. Ancak ölüm tarihine kadar birikmiş ve ödenmemiş nafaka alacakları terekeden istenebilir. Nafaka alacaklısının yoksulluğu ortadan kalkarsa, örneğin düzenli bir işe girerse veya miras yoluyla mal edinirse, yükümlü nafakanın kaldırılması için dava açabilir.

Ödenmezse ne olur?

Yardım nafakasına ilişkin karar ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Nafaka alacağı, maaş haczinde öncelikli alacaklar arasındadır. Nafakaya ilişkin kararlara uymayan borçlu hakkında İİK m. 344 uyarınca tazyik hapsi istenebilir. Ödenmeyen nafakanın takibi Nafaka Alacağı İçin İcra Takibi: Birikmiş Nafaka, Maaş Haczi ve Zamanaşımı yazımızda açıklanmıştır.

Yardım nafakası yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi bakımından ayrıca ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir. TCK m. 233, aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim veya destek yükümlülüklerini yerine getirmeyerek aile üyelerini zor durumda bırakanları cezalandırır. Bu suç Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali (TCK 233): 2026 Değişikliği ve Yeni Cezalar yazımızda ele alınmıştır.

Yaşlı anne ve babaya bakım

Uygulamada yardım nafakası davalarının önemli bir kısmı, geliri yetersiz yaşlı anne ve babanın çocuklarına karşı açtığı davalardır. Emekli aylığı kira ve ilaç giderlerini karşılamayan bir anne, maddi durumu iyi olan çocuklarından her birinin gücüne göre katkı isteyebilir. Mahkeme, her çocuğun gelirini ayrı ayrı araştırır ve nafakayı aralarında paylaştırır. Çocuklardan birinin ebeveyni fiilen evinde barındırması ve bakması, malî katkı yerine geçebilecek bir yardım olarak değerlendirilebilir.

Yargıtay kararlarında yardım nafakası

Yardım nafakasına ilişkin içtihadın önemli bir kısmı, o dönemde bu davaların temyiz incelemesini yapan Yargıtay 3. Hukuk Dairesi tarafından oluşturulmuştur. Güncel kararlar ise 2. Hukuk Dairesi tarafından verilmektedir. Kararlarda öne çıkan ilkeler aşağıda özetlenmiştir.

Refah şartı yalnızca kardeşler için aranır

TMK m. 364/2’deki refah içinde bulunma şartı, üstsoy ve altsoy bakımından uygulanmaz. Torunun babaanneden nafaka istediği bir davada Yargıtay bu ayrımı açıkça vurgulamıştır.

Bu nedenle anne, baba, büyükanne veya büyükbabaya karşı açılan davada davalının varlıklı olduğunu ispat etmek gerekmez; davalının malî gücü yalnızca nafakanın miktarını belirlemede rol oynar. Kardeşe karşı açılan davada ise refah şartı ayrıca ispatlanmalıdır.

İsteyenin kusuru ve zayıflamış aile bağları

Nafaka isteyen kişinin kendi kusuruyla yoksulluğa düşmüş olması veya taraflar arasındaki ilişkinin bozulmuş olması, yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bu ilke, TMK m. 365/3’teki hakkaniyet indirimiyle birlikte değerlendirilmelidir. İlişkinin soğumuş olması tek başına yeterli değildir; ancak nafaka isteyenin yükümlüye karşı ağır bir haksızlık yapmış olması gibi durumlarda hâkim, nafakayı azaltabilir veya kaldırabilir. Bu savunmayı ileri süren davalı, somut olayları delilleriyle ortaya koymalıdır.

Diğer yükümlülerin gelir durumu da araştırılır

Birden fazla hısımın yükümlü olabileceği hâllerde mahkeme yalnızca davalıyı değil, aynı derecedeki diğer yükümlülerin malî durumunu da incelemelidir. Yargıtay bu araştırmanın yapılmasını zorunlu görmektedir.

Nafakanın miktarı ve hakkaniyet

Yargıtay, hükmedilen nafakanın davacının zorunlu ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak kaldığı durumlarda kararı miktar yönünden bozmaktadır. Güncel bir kararda, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna, günün ekonomik koşullarına göre takdir edilen yardım nafakasının az olduğu belirtilmiştir.

Bu karar, nafaka miktarının belirlenmesinde enflasyon ve paranın alım gücündeki değişimin de dikkate alındığını göstermektedir. Davacı, kira, ilaç, fatura ve diğer zorunlu giderlerini belgeleriyle ortaya koyarsa mahkemenin gerçekçi bir miktar belirlemesi kolaylaşır.

Dava dilekçesinde dikkat edilecek noktalar

• Davacının aylık gelirleri (emekli aylığı, sosyal yardım, kira geliri) ve zorunlu giderleri ayrı ayrı gösterilmelidir.
• Sağlık sorunları çalışma gücünü etkiliyorsa sağlık kurulu raporu veya hastane kayıtları eklenmelidir.
• Aynı derecede birden fazla yükümlü varsa hepsinin adı ve bilinen gelir kaynakları bildirilmelidir.
• Kardeşe karşı açılan davada kardeşin refah içinde olduğunu gösteren taşınmaz, araç, şirket ortaklığı gibi bilgiler sunulmalıdır.
• Nafakanın her yıl belirli bir endeks oranında artırılması isteniyorsa bu talep dilekçede açıkça yer almalıdır.
• Dava süresince acil ihtiyaç varsa geçici nafaka için ihtiyati tedbir talep edilmelidir.

Örnek olay

72 yaşındaki A, küçük bir emekli aylığıyla kirada yaşamakta, kronik hastalığı nedeniyle düzenli ilaç kullanmaktadır. Üç çocuğundan B mühendis, C serbest meslek sahibi, D ise asgari ücretle çalışmakta ve iki çocuğuna bakmaktadır. A, yerleşim yerindeki aile mahkemesinde üç çocuğuna karşı yardım nafakası davası açar.

Mahkeme, kolluk araştırması ve SGK kayıtlarıyla A’nın aylığının zorunlu giderlerini karşılamadığını tespit eder. B ve C’nin malî gücünün nafaka ödemeye elverişli olduğunu, D’nin ise kendi ailesinin geçimini ancak sağlayabildiğini belirler. B ve C’nin her birinin A’ya aylık belirli bir tutar ödemesine ve bu tutarın her yıl ÜFE oranında artırılmasına karar verir; D hakkındaki talebi reddeder.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Yardım nafakası istemeden önce davacının gelir ve giderleri belgelenmeli, yükümlü hısımların malî durumu hakkında bilinen bilgiler (işyeri, taşınmaz, araç) bir araya getirilmelidir. Birden fazla hısım aynı derecede yükümlüyse dava hepsine karşı açılabilir; mahkeme nafakayı güçlerine göre paylaştırır. Kardeşe karşı açılacak davada kardeşin refah içinde olduğunu gösteren somut deliller sunulmalıdır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 175, 182, 186, 197, 314, 327-328, 364-366; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 316-317; 4787 sayılı Kanun m. 4; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 233..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.