İş Kazası Tutanağı Nedir? Nasıl Tutulur?

İş kazası tutanağı, işyerinde meydana gelen bir kazanın hemen ardından kazanın nasıl, nerede, ne zaman ve hangi koşullarda gerçekleştiğini kayda geçiren belgedir. Kanunda “iş kazası tutanağı” adıyla tek tip bir form öngörülmemiştir; ancak işverenin iş kazalarını kayıt altına alma ve inceleme yükümlülüğü, bu belgenin düzenlenmesini zorunlu hâle getirir. Kaza sonrasında ilk düzenlenen belge olduğu için tutanak, SGK’ya yapılacak bildirimden, kolluk ve savcılık soruşturmasından, iş müfettişinin incelemesinden ve en sonunda açılacak tazminat davasından önce gelir. Bu nedenle tutanağın içeriği, kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağını ve kusurun kime ait olduğunu belirlemede önemli bir rol oynar.

Tutanağın hukuki dayanağı

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 13, iş kazasını tanımlar ve hangi hâllerde bir kazanın iş kazası sayılacağını belirler. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevle başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda ve işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazasıdır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 14 ise işverenin kayıt ve bildirim yükümlülüklerini düzenler. Buna göre işveren, bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlarla ilgili raporları düzenler. Ayrıca işyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı hâlde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan ya da işyeri ile iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları da inceler ve raporlar.

İş kazası tutanağı bu inceleme ve raporlama yükümlülüğünün ilk adımıdır. SGK’ya yapılan iş kazası bildirimi ise ayrı bir yükümlülüktür ve süresi kanunla belirlenmiştir. Bildirim süreci için İş Kazası Bildirimi Nedir? Nasıl Yapılır? yazımıza bakılabilir.

Tutanakta yer alması gereken bilgiler

Sağlıklı bir iş kazası tutanağı, kazayı görmemiş bir kişinin bile olayı anlayabileceği açıklıkta olmalıdır. Tutanakta şu bilgilere yer verilmelidir:

1. Kazanın tarihi ve saati. Saat, dakika hassasiyetinde yazılmalıdır. Vardiya bilgisi de eklenmelidir.
2. Kazanın yeri. İşyerinin adresi ve kazanın işyerinin hangi bölümünde, hangi makine veya tezgâhın başında gerçekleştiği.
3. Kazazedenin bilgileri. Ad soyad, T.C. kimlik numarası, görevi, işe giriş tarihi, kaza anında yaptığı iş.
4. Olayın oluş şekli. Kazanın nasıl meydana geldiği, olayların sırası. Bu bölüm yorum içermemeli, gözlenen olguları anlatmalıdır.
5. Kullanılan ekipman ve koruyucu donanım. Kazazedenin kaza anında hangi kişisel koruyucu donanımları kullandığı, makinenin koruyucularının yerinde olup olmadığı.
6. Yaralanmanın niteliği. Vücudun hangi bölgesinin, nasıl yaralandığı. Tıbbi teşhis sağlık kuruluşuna bırakılmalıdır.
7. İlk müdahale. İlk yardımın kim tarafından yapıldığı, ambulansın çağrılıp çağrılmadığı, kazazedenin hangi sağlık kuruluşuna götürüldüğü.
8. Tanıklar. Kazayı gören veya kazadan hemen sonra olay yerine gelen kişilerin ad soyad ve görevleri.
9. İmzalar. Tutanağı düzenleyen kişiler, tanıklar ve mümkünse kazazede. İşyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi varsa onların da tutanağa katılması uygundur.

Tutanağa olay yerinin fotoğrafları, kaza anına ait kamera kayıtlarının saklandığına dair not ve kullanılan ekipmanın teknik bilgileri eklenmelidir.

Tutanak ne zaman ve kim tarafından tutulur?

Tutanak, kazanın hemen ardından, olay yerindeki durum değişmeden düzenlenmelidir. Önce kazazedenin sağlık durumu güvence altına alınır; ilk yardım yapılır ve sağlık kuruluşuna sevk sağlanır. Ardından olay yeri korunur ve tutanak düzenlenir. Olay yerinin kaza sonrasında temizlenmesi, makinenin onarılması veya koruyucuların sonradan takılması, kusur tespitini zorlaştırır ve işverenin aleyhine yorumlanabilir.

Tutanağı genellikle işveren veya işveren vekili, iş güvenliği uzmanı, ustabaşı veya bölüm sorumlusu düzenler. Kazayı gören işçiler tanık olarak tutanağa katılır. Ölümlü veya ağır yaralanmalı kazalarda kolluk kuvvetleri de olay yerine gelerek kendi tutanaklarını düzenler; bu durumda işverenin tutanağı kolluk tutanağıyla birlikte değerlendirilir.

Kazazede tutanağı imzalamak zorunda mı?

Hayır. Kazazede işçinin tutanağı imzalama yükümlülüğü yoktur. Ağır yaralanan işçinin zaten imza atacak durumda olmaması da sık görülür. İşçi, kendisine sonradan imzalatılmak istenen tutanağı dikkatle okumalı ve gerçeği yansıtmayan ifadeler varsa imzalamamalıdır.

Uygulamada en çok karşılaşılan sorun, tutanağa “işçi dikkatsizlik sonucu kendi hatasıyla yaralanmıştır”, “kişisel koruyucu donanımı kullanmamıştır” veya “talimatlara aykırı davranmıştır” gibi ifadelerin yazılmasıdır. Bu ifadeler, ileride açılacak tazminat davasında işçinin kusur oranının yüksek belirlenmesine yol açabilir. İşçinin bu tür bir tutanağı imzalaması, ifadelerin doğruluğunu kabul ettiği şeklinde yorumlanma riskini taşır.

İşçi tutanağı imzalayacaksa, katılmadığı kısımlar için tutanağa “bu ifadelere katılmıyorum” şeklinde şerh düşebilir veya olayı kendi anlatımıyla ayrıca yazıp imzalayabilir. İşçinin kendi beyanını içeren bir dilekçeyi işverene teslim etmesi ve bir örneğini saklaması da önerilir.

Tutanağın delil değeri

İşverenin düzenlediği tutanak, iş kazası tazminat davasında ve SGK sürecinde önemli bir delildir; ancak kesin delil değildir. Mahkeme tutanağı diğer delillerle birlikte değerlendirir. Bu deliller şunlardır:

• Kolluk tutanakları ve ifade tutanakları. Kazanın hemen ardından kolluk tarafından alınan ifadeler, tarafsız bir tespit niteliği taşır.
• SGK müfettiş raporu. SGK, iş kazası bildiriminden sonra kazanın iş kazası olup olmadığını ve işverenin kusurunu araştırmak için müfettiş görevlendirebilir.
• Ceza soruşturması ve kovuşturmasındaki bilirkişi raporları. Taksirle yaralama veya öldürme soruşturmasında alınan iş güvenliği bilirkişi raporları.
• Tanık beyanları. Tutanağa imza atan tanıkların mahkemede dinlenmesi, tutanağın içeriğini doğrulayabilir veya çürütebilir.
• Kamera kayıtları ve fotoğraflar.
• İş sağlığı ve güvenliği belgeleri. Risk değerlendirmesi, işçiye verilen eğitimler, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları.

İş kazası tazminat davalarında kusur oranı, genellikle iş güvenliği alanında uzman bilirkişi heyetinden alınan raporla belirlenir. Bilirkişiler tutanağı da inceler; ancak tutanaktaki ifadeleri olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir. İşverenin iş güvenliği önlemlerini alıp almadığı, işçiye eğitim verip vermediği ve koruyucu donanımı sağlayıp sağlamadığı ayrıca araştırılır. Tutanakta “işçi koruyucu donanım kullanmadı” yazması, işverenin bu donanımı sağladığını ve kullanımını denetlediğini ispatlamaz. 6331 sayılı Kanun m. 4 uyarınca işveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür ve bu yükümlülük denetim yükümlülüğünü de kapsar.

Sonradan düzenlenen veya değiştirilen tutanaklar

Bazen tutanak kazadan günler sonra, olayı görmemiş kişilerce düzenlenir veya ilk tutanak sonradan değiştirilir. Bu durumda tutanağın güvenilirliği zayıflar. Mahkeme, tutanağın düzenlenme tarihini, imza atan kişilerin kazayı gerçekten görüp görmediğini ve tutanakla diğer deliller arasındaki çelişkileri dikkate alır.

İşçi, kendisine imzalatılmak istenen tutanağın kazadan sonra hazırlandığını veya gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsa, bu durumu yazılı olarak bildirmeli, kazayı gören iş arkadaşlarının bilgilerini kaydetmelidir.

Tutanağın SGK sürecine etkisi

İşveren SGK’ya iş kazası bildirimi yaparken kazanın oluş şeklini de bildirir. Bu bildirimde tutanaktaki bilgiler kullanılır. SGK, bildirime ve gerekirse müfettiş incelemesine dayanarak kazanın iş kazası olup olmadığına karar verir. İş kazası sayılan olaylarda sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde ise hak sahiplerine gelir bağlanır.

SGK’nın kazayı iş kazası saymaması hâlinde sigortalı veya hak sahipleri iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açabilir. Bu davada da tutanak delil olarak değerlendirilir. Mahkeme tutanağın yanında SGK müfettiş raporunu, hastane kayıtlarını, varsa kamera görüntülerini ve tanık beyanlarını birlikte inceler. Kazadan sonra kazazedenin ilk başvurduğu sağlık kuruluşundaki kayıtlar, kazanın zamanı ve yeri bakımından tutanaktan bağımsız bir delil niteliği taşır.

Yargıtay kararı

Tutanağın içeriği en çok kusur tartışmasında önem kazanır. Yargıtay, iş kazası tazminat davalarında kusur oranının belirlenmesinin önemini şöyle vurgulamaktadır:

Kararda belirtildiği gibi işçinin kendi kusuru oranında maddi tazminattan indirim yapılır ve kusur durumu manevi tazminatın miktarını da etkiler. Kaza anında düzenlenen tutanakta işçinin kusurlu gösterilmesi, bu nedenle doğrudan tazminat tutarına yansıyabilir. Ancak kusur oranı tutanağa bakılarak değil, iş güvenliği uzmanı bilirkişilerden alınan raporla ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek kesin olarak tespit edilmelidir. Tutanakla bilirkişi raporu arasında çelişki bulunduğunda mahkemenin bu çelişkiyi gidermesi gerekir. İşçinin tutanağa düşeceği şerh ve kendi anlatımı, bu değerlendirmede işçinin bakış açısının da dosyaya girmesini sağlar.

Tutanağın yokluğu ve ispat: güncel Yargıtay kararları

Tutanak ve hastane kaydı en güçlü delillerdir

İş kazası her türlü delille ispat edilebilir. Ancak uygulamada mahkemeler, kazanın hemen ardından düzenlenen belgelere ayrı bir ağırlık tanır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararında aktarılan ilk derece gerekçesinde bu yaklaşım açıkça yer almaktadır:

Aynı dosyada işçi, kazadan yaklaşık dört ay sonra ve işten ayrıldıktan sonra SGK’ya başvurmuş, tutanak ya da hastane kaydı sunamamış, yalnızca beyanlarına itibar edilmeyen iki tanık dinletebilmiştir. Dava ispatlanamadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.

Görgü tanığı, tutanak ve bildirim yoksa

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/14308, K. 2024/1250, T. 14.02.2024 sayılı dosyada bölge adliye mahkemesi, işçinin ayak bileğindeki ağrıyı tanıkların doğruladığını kabul etmiş; ancak yaralanmanın iş sırasında düşen beton parçasından kaynaklandığını gören bir tanık bulunmadığını, işyerinde tutanak tutulmadığını ve Kuruma iş kazası bildirimi yapılmadığını belirterek tespit istemini reddetmiştir. İşçinin kazadan sonraki günlerde çalışmaya devam etmesi ve Kuruma geç başvurması da aleyhe değerlendirilmiştir.

SGK incelemesinde aranan belgeler

Kurum, iş kazası iddiasını incelerken işverenin bildirimini, kolluk tutanağını, kazazedenin ifadesini ve ilk başvurulan sağlık kuruluşunun adli raporunu araştırır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/3248, K. 2024/4748, T. 30.04.2024 sayılı kararda aktarılan SGK istinaf dilekçesi, bu belgelerin bulunmadığı ve yalnızca tanık beyanına dayanılan dosyalarda Kurumun hangi savunmayı yaptığını göstermektedir. Tutanağın kaza günü düzenlenmesi, bu savunmanın önünü baştan keser.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Kazanın “küçük” görülerek tutanak tutulmaması. Sonradan ağırlaşan yaralanmalarda, kaza gününe ait kayıt bulunmadığı için illiyet bağı kurulamaz.
• Kazazedenin hastanede kazanın yerini ve nedenini açıkça söylememesi. Acil servis kaydındaki “evde düştü” ya da belirsiz anamnez, işyerindeki tutanakla çelişki doğurur.
• SGK’ya ve mahkemeye geç başvurulması. Aradan geçen süre uzadıkça tanık beyanları zayıflar ve kayıtlara ulaşmak güçleşir.
• Tutanağa yalnızca işveren temsilcilerinin imza atması. Kazayı gören çalışanların ad ve imzalarının alınması, tutanağın inandırıcılığını artırır.
• Olay yeri fotoğrafları ve kamera kayıtlarının saklanmaması. Bu kayıtlar, tutanaktaki anlatımı destekleyen en somut delillerdir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

İş kazası geçiren işçi veya yakınları, tutanağın bir örneğini istemeli, kazayı gören tanıkların bilgilerini kaydetmeli ve tedavi belgelerini saklamalıdır. Gerçeği yansıtmayan bir tutanakla karşılaşıldığında olay işçinin kendi anlatımıyla yazılı hâle getirilmelidir. Tazminat hakları ve zamanaşımı için İş Kazası Tazminatı: Maddi ve Manevi Tazminat, Kusur Raporu ve Zamanaşımı yazımıza bakılabilir.

İlgili yazılar: Meslek Hastalığı: SGK Tespiti, İş Göremezlik Geliri ve İşverenden Tazminat, İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk: Başvuru, Süreler ve Tutanak

Mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.