18 Yaşından Küçük Çocukları Çalıştırma: Yaş Sınırı, Süreler ve Yasaklar

On sekiz yaşından küçüklerin çalıştırılması, iş hukukunun en sıkı kurallara bağladığı alanlardan biridir. Çocukların bedensel ve zihinsel gelişiminin korunması, eğitime devamlarının sağlanması ve sömürüye karşı korunmaları amacıyla 4857 sayılı İş Kanunu (İş K.) ve Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, yaşa göre farklılaşan ayrıntılı kurallar öngörür. Kim hangi yaşta, hangi işte, günde kaç saat çalışabilir; gece çalışması ve ağır işler mümkün mü; aileden izin gerekir mi? Bu yazıda işverenlerin ve ailelerin bilmesi gereken temel kurallar ele alınmaktadır.

Yaş grupları ve temel kavramlar

Yönetmelik, on sekiz yaşından küçük işçileri iki gruba ayırır:

• Çocuk işçi. On dört yaşını bitirmiş, on beş yaşını bitirmemiş ve zorunlu ilköğretimi tamamlamış kişidir. İstisnai olarak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde on dört yaşından küçükler de çalışabilir.
• Genç işçi. On beş yaşını bitirmiş ancak on sekiz yaşını bitirmemiş kişidir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü çalışma süreleri, yapılabilecek işler ve korunma önlemleri iki grup için farklıdır. On sekiz yaşını dolduran kişi ise iş hukuku bakımından yetişkin işçi sayılır ve genel kurallar uygulanır.

Kanun metni

Hangi işlerde çalıştırılabilirler?

Çocuk işçilerin yapabileceği hafif işler ve genç işçilerin çalıştırılabileceği işler, Yönetmelik eklerinde ayrıntılı listeler hâlinde belirlenmiştir. Hafif işler genellikle büro işleri, satış ve paketleme gibi bedensel güç gerektirmeyen ve sağlık riski taşımayan işlerdir.

On sekiz yaşından küçüklerin çalıştırılması yasak olan işler ise şunlardır:

• Yer altı ve su altı işleri. İş K. m. 72’ye göre maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır.
• Ağır ve tehlikeli işler. Yönetmelikte sayılan ağır ve tehlikeli işlerde çocuk ve genç işçilerin çalıştırılması yasaktır veya sıkı şartlara bağlanmıştır. Genç işçiler ancak mesleki eğitimlerini tamamlamışlarsa ve yönetmelikte izin verilen işlerde çalıştırılabilir.
• Ahlaki gelişimi olumsuz etkileyecek işler. Gece kulüpleri, bar ve benzeri eğlence yerleri, alkollü içki servisi yapılan işler gibi.

İşveren, çocuk veya genç işçiyi işe almadan önce yapacağı işin risk değerlendirmesini yapmak ve bu değerlendirmede yaşa özgü riskleri dikkate almak zorundadır.

Çalışma süreleri

İş K. m. 71 ve Yönetmelik, çocuk ve genç işçilerin çalışma sürelerini şöyle sınırlar:

• Okula gitmeyen ve zorunlu ilköğretimi tamamlamış çocuklar: Günde yedi, haftada otuz beş saatten fazla çalıştırılamaz.
• On beş yaşını tamamlamış ve okula gitmeyen genç işçiler: Bu süre günde sekiz, haftada kırk saate kadar artırılabilir.
• Okula devam eden çocuklar: Çalışma süreleri eğitim süresiyle çakışmayacak şekilde, okul döneminde en fazla günde iki saat ve haftada on saattir.
• Okulların kapalı olduğu dönemler: Okula devam eden çocuklar, okulların kapalı olduğu dönemlerde okula gitmeyen çocuklar için belirlenen sürelerle çalışabilir.

Çocuk ve genç işçiler fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yapamaz. Çalışma süreleri içinde ara dinlenmeleri de yetişkinlere göre daha koruyucu şekilde düzenlenmiştir. Çocuk ve genç işçilere günlük çalışma süreleri arasında en az on dört saat kesintisiz dinlenme süresi verilmesi gerekir. Ara dinlenmesinin genel kuralları için İşçinin Mola Hakkı ve Ara Dinlenme Süresi yazımıza bakılabilir.

Gece çalışması yasağı

İş K. m. 73’e göre sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmaları yasaktır. Yönetmelik bu yasağı genişleterek çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmasını genel olarak yasaklar. Gece, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken 06.00’ya kadar geçen ve en fazla on bir saat süren dönemdir.

Bu yasak, vardiyalı çalışılan işyerlerinde özellikle dikkat edilmesi gereken bir konudur. On sekiz yaşından küçük işçi gece vardiyasına verilemez.

İşe başlamadan önce yapılması gerekenler

Sağlık raporu. Çocuk ve genç işçiler, işe başlamadan önce yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu almalıdır. Bu muayeneler on sekiz yaşını dolduruncaya kadar düzenli aralıklarla tekrarlanır.

Yasal temsilcinin izni. On sekiz yaşından küçükler ergin değildir. Türk Medeni Kanunu m. 16’ya göre ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez. Bu nedenle iş sözleşmesinin geçerliliği için anne ve babanın veya vasinin izni gerekir. İzin yazılı alınmalıdır.

Okula devam durumunun tespiti. Okula devam eden çocuklar bakımından işveren, çalışma saatlerinin okul saatleriyle çakışmadığından emin olmalıdır.

Sanat, kültür ve reklam faaliyetleri. On dört yaşından küçük çocukların bu faaliyetlerde çalıştırılması için yazılı sözleşme yapılması ve her bir faaliyet için çalışma ve iş kurumu il müdürlüğünden ayrı izin alınması gerekir.

Ücret ve yıllık izin

Asgari ücret. Asgari ücret yaş ayrımı yapılmaksızın tek tip olarak belirlenmektedir. On altı yaşından küçükler için ayrı ve daha düşük bir asgari ücret uygulaması uzun süre önce kaldırılmıştır. Bu nedenle çocuk ve genç işçiye de çalıştığı süreye göre asgari ücretten az ücret ödenemez. Kısmi süreli çalışmada ücret, çalışılan süreye göre hesaplanır.

Yıllık izin. İş K. m. 53’e göre on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Yetişkin işçilerde bir ila beş yıl arası kıdemde on dört gün olan yıllık izin, genç işçilerde en az yirmi gündür. Yıllık izin kuralları için Yıllık İzin Hakkı yazımıza bakılabilir.

Sigorta. Çocuk ve genç işçiler de işe başladıkları gün sigortalı sayılır ve işe giriş bildirgesi verilmelidir. Sigortasız çalıştırma, yetişkin işçilerde olduğu gibi idari para cezasına ve hizmet tespit davasına konu olur.

Mesleki eğitim ve staj

Mesleki eğitim merkezlerinde öğrenim gören çırak ve kalfalar ile mesleki ve teknik eğitim okullarında staj yapan öğrenciler, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında ayrı kurallara tabidir. Bu öğrenciler iş sözleşmesiyle değil, mesleki eğitim sözleşmesiyle çalışır. Kendilerine kanunda belirlenen oranlarda ücret ödenir ve iş kazası ile meslek hastalığı sigortası kapsamındadırlar. Ancak mesleki eğitim kapsamında bulunmaları, yaş ve çalışma koşullarına ilişkin koruyucu kuralların ihlal edilebileceği anlamına gelmez.

Kurallara aykırılığın sonuçları

İdari para cezası. İş K. m. 104 uyarınca m. 71, 72 ve 73’teki yasaklara aykırı davranan işveren veya işveren vekiline, çalıştırılan her çocuk veya genç işçi için ayrı ayrı idari para cezası verilir.

İş kazası sorumluluğu. Yasak işlerde çalıştırılan çocuğun iş kazası geçirmesi hâlinde işverenin kusuru ağır olarak değerlendirilir. SGK’nın rücu davası ve maddi-manevi tazminat davalarında işverenin sorumluluğu artar.

Ceza sorumluluğu. Çocukların ağır koşullarda çalıştırılması, iş kazası sonucu yaralanma veya ölüm hâlinde taksirle yaralama ya da taksirle öldürme suçları gündeme gelir. Çocuğun zorla çalıştırılması ise daha ağır suçların konusu olabilir.

Sözleşmenin geçerliliği. Yasağa aykırı olarak kurulan iş sözleşmesi geçersiz olsa bile, çocuğun fiilen çalıştığı süre için ücret ve diğer hakları ödenmelidir. Türk Borçlar Kanunu m. 394/3’e göre geçersizliği sonradan anlaşılan iş sözleşmesi, iş ilişkisi sona erinceye kadar geçerli bir sözleşmenin doğurduğu bütün sonuçları doğurur.

Yargıtay kararı

Sigortasız çalıştırılan çocuk ve genç işçilerin hizmetlerinin sonradan tespit ettirilmesi, uygulamada sık karşılaşılan bir sorundur. Yargıtay, hizmet tespiti davasındaki süre hakkında şu tespiti yapmaktadır:

Bu karar, çocuk yaşta kayıt dışı çalışanlar bakımından özellikle önemlidir. Hizmet tespiti için beş yıllık süre, çalışılan yılın sonundan başlar ve işçinin aynı işyerinde çalışmaya devam etmesi bu süreyi durdurmaz. Örneğin on beş yaşında sigortasız çalışmaya başlayan bir gencin bu dönemi, yıllar sonra emeklilik hesabı yaparken fark etmesi hâlinde dava açma hakkı çoktan düşmüş olabilir. Çocuğunu çalıştıran ailelerin, işe girişin SGK’ya bildirildiğini e-Devlet üzerinden ilk aylarda kontrol etmesi bu nedenle önemlidir.

Yasak işte çalıştırılan çocuk: güncel Yargıtay kararları

Ceza sorumluluğunda bilinçli taksir

Yargıtay ceza daireleri, çalıştırılması yasak olan bir işte çalışan çocuğun ölümüyle sonuçlanan kazalarda işveren ve sorumlular hakkında bilinçli taksir hükümlerini uygulamaktadır. Bilinçli taksirde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m. 22/3).

Daire bu kararda, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılması Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’te genç işçilerin çalıştırılabileceği işler arasında yüksekte çalışma işlerinin bulunmadığını da vurgulamıştır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/1996, K. 2025/6217, T. 09.07.2025 sayılı kararına konu dosyada ise 13 yaşındaki çocuğun inşaatta çalışmasına göz yuman sanıklar hakkında, 18 yaşından küçüklerin her türlü inşaat işinde çalıştırılmasının yasak olduğu gözetilerek bilinçli taksirle öldürmeden mahkûmiyet kurulmuştur. Aynı Daire, E. 2025/2224, K. 2026/462, T. 14.01.2026 sayılı kararına konu dosyada da 15 yaşındaki işçinin inşaat çatısında güvenliksiz çalıştırılması nedeniyle asıl işveren asli, taşeron tali kusurlu kabul edilmiştir.

Tazminat davalarında kusur dağılımı

Hukuk davalarında da çocuk ve genç işçinin yaşı ve yetkinliği, işverenin kusur oranını artırır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/14810, K. 2025/8931, T. 26.05.2025 sayılı kararına konu dosyada, pres konusunda bilgisi ve yetkinliği olmayan, 18 yaşını doldurmamış CNC operatör yardımcısının pres kullanmasına izin veren işveren yüzde 80, işçi yüzde 20 kusurlu bulunmuş; ilk derece mahkemesi maddi ve manevi tazminat taleplerini kabul etmiştir.

İşverenler için kontrol listesi

• İşin, Yönetmelik eklerindeki hafif işler ya da genç işçilere izin verilen işler listesinde yer alıp almadığı işe almadan önce kontrol edilmelidir.
• Yüksekte çalışma ve inşaat işleri on sekiz yaşından küçükler için yasak işler arasındadır. Pres gibi tehlikeli makinelerde çalıştırma da Yönetmelik listelerine göre ayrıca değerlendirilmelidir; “yardımcı” unvanı yasağı kaldırmaz.
• Taşeron çalıştırılan işlerde asıl işveren, taşeronun çocuk işçi çalıştırıp çalıştırmadığını denetlemekle yükümlüdür; denetim eksikliği ceza ve tazminat sorumluluğu doğurur.
• Sağlık raporu, yasal temsilci izni ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimi belgeleri özlük dosyasında saklanmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

On sekiz yaşından küçük birini çalıştırmak isteyen işveren, işin Yönetmelikteki listelere uygun olup olmadığını, çalışma saatlerinin okul saatleriyle çakışmadığını ve sağlık raporu ile yasal temsilci izninin alındığını belgelemelidir. Çocuğu kurallara aykırı biçimde çalıştırılan aile ise iş müfettişliğine şikâyette bulunabilir; çalışılan süreye ait ücret ve sigorta hakları için arabuluculuk ve dava yolları açıktır.

İlgili yazılar: Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası: İşverenin Sorumluluğu ve İşçinin Hakları, İşçi Hakları Nelerdir? İşe Girişten Çıkışa Rehber

Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.