Doğal Akıntı ve Yağmur Suyu (TMK 742-743)

Eğimli arazilerde, yamaç yerleşimlerinde ve bitişik nizam yapılaşmada su, komşular arasında en sık uyuşmazlık konularından biridir. Yağmurlu bir günde üst parselden gelen sel suyu alt parseldeki evin bodrumunu basar. Komşu, çatısının oluğunu sınıra doğru çevirir ve su her yağmurda bitişik bahçeye boşalır. Yeni yapılan bir istinat duvarı, eskiden doğal yolunu izleyen suyun önünü keser ve su başka bir parselde birikmeye başlar.

Bu yazıda TMK m. 742 ve 743’teki doğal akıntıya katlanma yükümlülüğü, akışın değiştirilmesi yasağı, fazla suyun boşaltılması, alt malikin mecra isteme hakkı, çatı sularının durumu ve dava yolları anlatılmaktadır.

Kanun metinleri

Doğal akıntıya katlanma yükümlülüğü

TMK m. 742, doğanın düzenini kabul eden bir kuraldır. Su yerçekimiyle yukarıdan aşağıya akar. Alt taraftaki arazinin maliki, üst taraftan doğal olarak gelen yağmur, kar ve tutulmamış kaynak sularına katlanır ve bu nedenle tazminat isteyemez. Kanun bu yükümlülüğü, arazilerin doğal konumundan kaynaklanan bir külfet olarak görür.

Katlanma yükümlülüğünün kapsamına giren sular şunlardır:

• Yağmur suları,
• Kar ve buz erimesiyle oluşan sular,
• Bir yatağa veya tesise bağlanmamış, kendiliğinden çıkan kaynak suları,
• Toprağın doğal yapısı nedeniyle sızan sular.

Bu suların “doğal olarak” akması şarttır. İnsan eliyle toplanmış, yönlendirilmiş, yoğunlaştırılmış veya hızlandırılmış sular, doğal akıntı değildir.

Akışın değiştirilmesi yasağı

TMK m. 742/2, komşulardan hiçbirinin doğal akışı diğerinin zararına değiştiremeyeceğini söyler. Bu yasak hem üst hem alt malik için geçerlidir.

Üst malik açısından: Üst malik, suyu toplayıp tek bir noktadan alt araziye boşaltamaz. Arazisini betonlayarak suyun toprağa sızmasını engellemek ve tüm suyu alt parsele yönlendirmek, sel benzeri yoğun bir akış yaratabilir. Dolgu yaparak arazinin eğimini değiştirmek, suyun eskiden izlemediği bir yöne akmasına yol açabilir. Bu durumlarda alt malik, zarar görüyorsa önleme ve tazminat isteyebilir.

Alt malik açısından: Alt malik de doğal akışı kesecek biçimde duvar, set veya dolgu yaparak suyu üst arazide biriktiremez. Suyun geri tepmesi üst arazide su birikintisine, toprak kaymasına veya yapı hasarına yol açarsa üst malik önleme isteyebilir.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2013/18311, K. 2014/4116 sayılı kararında, davalıların oluklarla yağmur suyunu davacının arazisine akıttığı iddiasıyla açılan davada, uyuşmazlığın TMK m. 742 ve 743 hükümleri gözetilerek çözülmesi gerektiğini belirtmiş ve bu inceleme yapılmadan verilen hükmü bozmuştur.

Çatı suları ve oluklar

Çatıdan akan yağmur suyu, çatı ve oluk sistemiyle toplandığı için doğal akıntı sayılmaz. Bina maliki, çatısından gelen suyu kendi parseli içinde, yağmur suyu kanalizasyonuna veya yola yönlendirmekle yükümlüdür. Oluğun doğrudan komşu parsele, komşunun duvarına veya bahçesine boşaltılması, komşu tarafından katlanılması gereken bir doğal akıntı olarak kabul edilemez.

İmar mevzuatı da yapılarda yağmur suyunun uzaklaştırılmasına ilişkin kurallar içerir ve belediyeler yağmur suyu bağlantılarını denetler. Çatı suyunun komşuya akıtılması hem komşuluk hukukuna aykırılık hem de imar mevzuatı bakımından ayrı bir sorun oluşturabilir. Zarar gören komşu, belediyeye başvurmanın yanında oluğun yönünün değiştirilmesini dava edebilir.

Aynı ilke klima yoğuşma suları, balkon tahliyeleri ve teras giderleri için de geçerlidir. Bu suların komşu taşınmaza sürekli damlaması, TMK m. 737 anlamında taşkınlık olarak da değerlendirilebilir.

Fazla suyun boşaltılması

TMK m. 743, üst arazide biriken fazla suyun, örneğin drenaj yoluyla boşaltılmasını düzenler. Bir arazinin suyu öteden beri alt araziye doğal biçimde akıyorsa, alt malik üst arazinin fazla suyunun boşaltılması sırasında gelen suları da kabul etmek zorundadır ve tazminat isteyemez. Kanun burada tarımsal drenajın ve arazinin kullanılabilir hâle getirilmesinin önünü açar.

Ancak alt malik bu sulardan zarar görüyorsa, gideri üst malike ait olmak üzere kendi arazisinde bir mecra yapılarak suyun akıtılmasını isteyebilir. Böylece su, alt arazinin kullanımını bozmadan belirli bir kanaldan geçirilir.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2009/11010, K. 2009/12316 sayılı kararında, TMK m. 743/1-2’ye dayanarak alt taraftaki arazi malikinin üst araziden fazla suyun boşaltılmasıyla gelen suları kabul etmek zorunda olduğunu, zarar görüyorsa giderleri üst malike ait olmak üzere kendi arazisinden bir mecra yapılmasını isteyebileceğini belirtmiş ve uyuşmazlığın bu hükümlere göre çözülmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Bataklıkların kurutulmasına ilişkin özel mevzuat saklıdır (TMK m. 743/3). Büyük ölçekli kurutma ve drenaj işleri genellikle kamu idarelerinin yürüttüğü projelerle yapılır.

Su tutma hakkının sınırı

TMK m. 742/3, üstteki arazi malikinin alt taraftaki taşınmaza gerekli olan suyu ancak kendi taşınmazı için zorunlu olduğu ölçüde tutabileceğini söyler. Üst malik, alt arazinin sulamada kullandığı doğal akıntıyı kendi ihtiyacının ötesinde bir göletle veya setle tamamen kesemez. Bu kural, alt arazinin sudan yoksun bırakılmasını önler. Kaynak sularının kullanımı ise ayrıca TMK m. 756 ve devamında düzenlenmiştir.

Dava yolları

Doğal akıntıyı zararına değiştiren komşuya karşı zarar gören malik şu istemlerde bulunabilir:

• Önleme ve eski hâle getirme: Oluğun yönünün değiştirilmesi, suyu toplayan kanalın kaldırılması, akışı kesen duvarda su geçiş deliği açılması veya dolgunun düzeltilmesi (TMK m. 730).
• Mecra yapılması: TMK m. 743/2’deki şartlar varsa, gideri üst malike ait olmak üzere alt arazide mecra yapılması.
• Tazminat: Su baskını nedeniyle bodrum, temel, eşya, ekin veya bahçede doğan zararın giderilmesi.
• İhtiyati tedbir: Yağışlı mevsim yaklaşırken veya tekrarlayan zarar riskinde, geçici önlemlerin alınması.

Davada mahkeme keşif yapar ve inşaat, ziraat veya harita mühendisi bilirkişiden rapor alır. Bilirkişi arazilerin eğimini, suyun eski ve yeni akış yollarını, akışı değiştiren müdahaleyi ve zararın kaynağını belirler. Bu nedenle değişiklikten önceki durumu gösteren fotoğraflar, uydu görüntüleri ve tanık beyanları önemlidir.

Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B). Arabuluculukta oluk yönünün değiştirilmesi veya ortak bir drenaj kanalı yapılması gibi pratik çözümler kararlaştırılabilir. Anlaşma olmazsa dava kural olarak asliye hukuk mahkemesinde açılır. Tazminat istemleri, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Güncel Yargıtay kararlarında doğal akıntı uyuşmazlıkları

Doğal mecraya beton dökülmesi

Üstteki arazi maliki, kadimden beri doğal yatağında akan suyun yolunu alt taraftaki komşunun zararına kapatamaz. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, doğal mecrasındaki suyun beton dökülerek engellendiği bir olayda davanın reddini bozmuş, el atmanın önlenmesine ve betonun kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Zarar doğmadan da dava açılabilir

Doğal akışın değiştirilmesi, ilk sağanakta telafisi güç bir zarara yol açabilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, bu nedenle henüz yağmur yağmamış ve zarar doğmamış olsa bile el atmanın önlenmesi ve eski hâle getirme davasının kabul edilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Katlanma yükümlülüğünün sınırı ve hükmün infaza elverişliliği

Alt arazi malikinin katlanma yükümlülüğü sınırsız değildir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, bu yükümlülüğün bir tarafın zararına olacak biçimde yorumlanamayacağını belirtmiş ve mahkemenin jeoloji mühendisinin de katıldığı keşifle alınacak önlemleri somut olarak belirlemesini istemiştir.

Bu kararlar, dava dilekçesinde yalnızca “müdahalenin önlenmesi” istenmesinin yetmeyeceğini, hangi yapının kaldırılacağının veya hangi önlemin alınacağının keşifle belirlenip hükümde açıkça gösterilmesinin talep edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Kamu kaynaklı su baskınları

Su baskını, belediyenin yetersiz yağmur suyu altyapısından, yol çalışmasından veya dere ıslahının yapılmamasından kaynaklanıyorsa sorumluluk idareye aittir. Bu durumda idareye başvurulur ve idarenin hizmet kusuru nedeniyle idari yargıda tam yargı davası açılır. Komşu ile idarenin sorumluluğu birlikte söz konusuysa, zararın kaynağı bilirkişi raporuyla ayrıştırılmalıdır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Su uyuşmazlıklarında en sık görülen hata, zararın oluştuğu anın belgelenmemesidir. Sel veya yoğun yağıştan sonra su çekilir, toprak kurur ve birkaç hafta sonra yapılan keşifte suyun hangi yönden geldiği artık anlaşılamaz. Bu nedenle su baskını sırasında veya hemen sonrasında fotoğraf ve video çekilmeli, mümkünse sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti istenmelidir.

İkinci hata, üst parsel malikinin yaptığı her değişikliğin hukuka aykırı sayılacağı düşüncesidir. Kanun, doğal akışın aşağıdaki taşınmazın aleyhine değiştirilmesini yasaklar; yağmur suyunun olağan biçimde akmasına ise alt parsel katlanmak zorundadır. Hangi durumun söz konusu olduğu, arazinin eğimi, yapılan dolgu veya beton zeminin etkisi ve suyun miktarındaki artış bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Üçüncü hata, alt parsel malikinin kendi başına set veya duvar yaparak suyu geri çevirmesidir. Bu müdahale, üst parselde yeni bir zarara yol açarsa, alt parsel maliki bu kez kendisi sorumlu duruma düşebilir. Uyuşmazlığın arabuluculuk veya dava yoluyla çözülmesi daha güvenli bir yoldur.

Uygulamadan örnek olaylar

Örnek 1: Üst parseldeki komşu, bahçesinin tamamını betonlatır ve yağmur sularını tek bir giderle alt parseldeki bahçe duvarının dibine boşaltır. Her yağışta alt parseldeki evin bodrumunu su basar. Alt malik, arabuluculuktan sonra açtığı davada suyun kendi parsel içinde veya kanalizasyona yönlendirilmesini ve bodrum hasarının tazminini ister.

Örnek 2: Tarım arazisi sahibi, arazisindeki fazla suyu drenaj kanalıyla boşaltır. Su öteden beri alt araziye doğal olarak akmaktadır. Alt malik tazminat isteyemez; ancak zarar görüyorsa, gideri üst malike ait olmak üzere kendi arazisinde bir kanal yapılmasını isteyebilir.

Örnek 3: Alt parsel maliki, sınıra yüksek bir beton duvar örer. Eskiden alt parsele akan yağmur suyu üst parselde birikmeye başlar ve üst parseldeki evin temeline zarar verir. Üst malik, duvarda su geçiş açıklıkları yapılmasını ve zararın giderilmesini isteyebilir.

Sıkça sorulan sorular

Zarar görenin izleyeceği yol

Su sorunu yaşayan malik, suyun nereden ve hangi müdahale sonucu geldiğini fotoğraf ve videoyla belgelemeli, zarar doğmuşsa delil tespiti istemeli, komşuya yazılı olarak bildirimde bulunmalıdır. Çatı ve imar kaynaklı sorunlarda belediyeye de başvurulmalıdır. Sorun çözülmezse arabulucuya, ardından asliye hukuk mahkemesine başvurularak önleme, mecra ve tazminat istenmelidir.

İlgili yazılar: Kaynak Suyu, Kuyular ve Zorunlu Su Hakkı, Komşu İnşaatından Doğan Zarar (TMK 730 ve 738), Mecra Hakkı (TMK 744), Yapı Malikinin Sorumluluğu (TBK 69)

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.