Kayyım ve Yasal Danışman Atanması (TMK 426-429): Vesayetten Farkları

Türk Medeni Kanunu, kendi işlerini göremeyen kişileri korumak için üç ayrı kurum öngörür: vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlık. Vesayet en kapsamlı olanıdır; kısıtlanan kişinin fiil ehliyeti ortadan kalkar ve vasi onu bütün işlerinde temsil eder. Kayyımlık ise belirli bir işin görülmesi veya belirli bir malvarlığının yönetilmesi için başvurulan sınırlı bir korumadır ve kişinin fiil ehliyetine dokunmaz (TMK m. 458). Yasal danışmanlık ikisinin arasında yer alır: kişi kısıtlanmaz, ancak kanunda sayılan önemli işleri yasal danışmanın görüşü alınmadan yapamaz. Bu yazıda kayyım ve yasal danışman atanmasının şartları, usulü ve uygulamada en sık karşılaşılan durumlar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlık arasındaki fark

Üç kurum da vesayet organlarınca yürütülür ve vesayet makamı her üçünde de sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Aralarındaki farkı belirleyen ölçüt, korunan kişinin fiil ehliyetine ne ölçüde müdahale edildiğidir.

Vesayet: Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, savurganlık, bağımlılık, kötü yönetim, hapis cezası veya kişinin kendi isteği gibi sebeplerle kısıtlanan ergin kişiye ya da velayet altında bulunmayan küçüğe vasi atanır. Kısıtlı, kural olarak vasinin izni olmadan kendisini borç altına sokan işlem yapamaz. Vasi, kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korur (TMK m. 403/1). Vesayet ayrıntılı olarak Vasi Tayini ve Kısıtlama: Yaşlı veya Hasta Yakını İçin Vasi Atanması yazımızda anlatılmıştır.

Kayyımlık: Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır (TMK m. 403/2). Kayyım atanan kişi ehliyetini korur; dilerse aynı işi kendisi de yapabilir. Kayyım yalnızca kendisine verilen görevle sınırlı yetkiye sahiptir. Vasi hakkındaki hükümler, aksi belirtilmedikçe kayyıma da uygulanır (TMK m. 403/3).

Yasal danışmanlık: Kişinin fiil ehliyeti yalnızca kanunda sayılan işler bakımından sınırlanır. Bu işler dışında kişi tamamen serbesttir. Danışman kişiyi temsil etmez; kişi işlemi kendisi yapar, ancak danışmanın görüşünü ve onayını almak zorundadır.

Bu kademelenme, hâkimin kişinin ihtiyacına en uygun ve en hafif önlemi seçmesini sağlar. Kısıtlama için yeterli sebep bulunmayan bir kişiye vasi atanamaz; buna karşılık durumuna göre kayyım veya yasal danışman atanabilir.

Temsil kayyımı (TMK m. 426)

Temsil kayyımı, belirli bir hukuki işlemde ilgiliyi temsil etmek üzere atanır. Kanun üç hâl sayar.

1. Ergin kişinin ivedi bir işini görememesi

Hastanede yoğun bakımda yatan, yurt dışında bulunan veya benzeri bir nedenle ulaşılamayan ergin kişinin acil bir işinin görülmesi gerekebilir. Bu kişi bir vekil de atayamıyorsa, ilgililerin istemi veya mahkemenin kendiliğinden harekete geçmesiyle temsil kayyımı atanır. Örneğin süresi dolmak üzere olan bir dava hakkının kullanılması, kişinin yokluğunda acil bir kira ödemesinin yapılması veya bir tebligatın karşılanması bu kapsamda değerlendirilebilir.

2. Yasal temsilci ile küçük veya kısıtlı arasında menfaat çatışması

Uygulamada en sık karşılaşılan hâl budur. Velayet altındaki çocuğu ana ve babası, kısıtlıyı ise vasisi temsil eder. Ancak temsilcinin kendisi de aynı işte taraf veya menfaat sahibi ise, çocuğun ya da kısıtlının menfaatini tarafsız biçimde koruması beklenemez. Bu durumda o iş için ayrı bir temsil kayyımı atanır.

Tipik örnekler şunlardır:

• Miras paylaşımı: Baba ölmüş, mirasçılar eş ve küçük çocuklar ise, anne hem kendi adına hem çocuklar adına mirasçıdır. Paylaşma sözleşmesinde annenin payının artması çocukların payını azaltır. Bu nedenle paylaşmada her çocuk için ayrı bir kayyım atanması gerekir. Tapuda ve noterde paylaşma işlemlerinde kayyım kararı istenir. Ayrıca vesayet altındaki kişi için mirasın paylaştırılması sözleşmesi vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK m. 462/9).
• Ortaklığın giderilmesi davası: Anne ile küçük çocuk aynı taşınmazın paydaşı ise ve dava açılacaksa, çocuğu davada kayyım temsil eder. Dava hakkında bilgi Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası: Aynen Taksim, Satış, Arabuluculuk ve Harç yazımızda yer almaktadır.
• Şirket payları: Küçüğe miras yoluyla geçen şirket payları üzerinde, aynı şirkette ortak olan ana veya babanın oy kullanması menfaat çatışması doğurabilir. Yargıtay, bu durumda kayyım isteminin reddini bozma sebebi saymıştır.
• Ana babayla çocuk arasındaki işlemler: Çocuk ile ana veya baba arasında ya da ana babanın menfaatine çocuk ile üçüncü kişi arasında yapılan bir işlemle çocuğun borç altına girmesi, bir kayyımın katılmasına ve hâkimin onayına bağlıdır (TMK m. 345).
• Soybağının reddi: Çocuğun açacağı soybağının reddi davasında, çocuğa atanan kayyım atama kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde davayı açar (TMK m. 291). Konu Soybağının Reddi Davası: Kim Açar, Süre, DNA Testi ve Sonuçları yazımızda anlatılmıştır.

3. Yasal temsilcinin görevini yapmasına engel bulunması

Vasi uzun süreli bir hastalık geçiriyor, yurt dışında bulunuyor veya hakkında bir soruşturma nedeniyle görev yapamıyorsa, işlerin aksamaması için geçici olarak kayyım atanabilir.

Yönetim kayyımı (TMK m. 427-428)

Yönetim kayyımı, belirli bir işi değil, bir malvarlığının yönetimini üstlenir. Vesayet makamı, yönetimi kimseye ait olmayan mallar için gereken önlemleri alır ve özellikle şu hâllerde yönetim kayyımı atar:

• Bir kimse uzun süreden beri bulunamıyor ve oturduğu yer de bilinmiyorsa,
• Vesayet için yeterli sebep bulunmamakla birlikte bir kişi malvarlığını kendi başına yönetemiyor veya bunun için temsilci atayamıyorsa,
• Bir terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse veya ceninin menfaatleri gerektiriyorsa,
• Bir tüzel kişi gerekli organlardan yoksun kalmış ve yönetimi başka yoldan sağlanamıyorsa,
• Halktan bir hayır işi veya genel yarar amacıyla toplanan paranın yönetilme veya harcanma yolu sağlanamamışsa.

Ayrıca isteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri bulunan ergin kişiye, kendi isteği üzerine kayyım atanabilir (TMK m. 428). Yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini yönetemediğini düşünen kişi, kısıtlanmak yerine yalnızca mallarının yönetimi için kayyım atanmasını isteyebilir. Bu yol, ehliyetini korumak isteyen yaşlılar için kısıtlamaya göre daha hafif bir seçenektir. Hapis cezası nedeniyle ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi de isteği üzerine kısıtlanabilir veya kendisine kayyım atanabilir; konu Hükümlüye Vasi Tayini: TMK 407 ve 2024 Değişikliği yazımızda ele alınmıştır.

Yönetim kayyımı yalnızca malvarlığının yönetimi ve korunması için gerekli işleri yapabilir. Bunun dışındaki işler için temsil olunanın özel yetki vermesi, o da mümkün değilse vesayet makamının izni gerekir (TMK m. 460).

Yasal danışman atanması (TMK m. 429)

Yasal danışman, kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin kişiye atanır. Kanun, danışmanın görüşünün alınması gereken işleri sınırlı olarak sayar:

1. Dava açma ve sulh olma,
2. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir ayni hak kurulması,
3. Kıymetli evrakın alımı, satımı ve rehnedilmesi,
4. Olağan yönetim sınırları dışında kalan yapı işleri,
5. Ödünç verme ve alma,
6. Ana parayı alma,
7. Bağışlama,
8. Kambiyo taahhüdü altına girme,
9. Kefil olma.

Bu işler dışındaki her işlemi kişi tek başına yapabilir. Kanun ayrıca, aynı koşullar altında kişinin malvarlığını yönetme yetkisinin, gelirlerinde dilediği gibi tasarruf hakkı saklı kalmak üzere kaldırılabileceğini öngörür (TMK m. 429/2). Uygulamada bu iki önlemin birlikte uygulandığı hâle “birleşik yasal danışmanlık” denir.

Yasal danışmanlık, özellikle hafif düzeyde bunama başlangıcı bulunan, dolandırıcılık riskine açık veya çevresinin etkisiyle mallarını elden çıkarma tehlikesi taşıyan yaşlılar için uygun bir koruma aracıdır. Danışmanın görüşü alınmadan yapılan listedeki işlemler, kural olarak korunan kişiyi bağlamaz.

Usul: Kim ister, nereye başvurulur?

Kayyım ve yasal danışman atanmasında vasinin atanmasına ilişkin usul kuralları uygulanır (TMK m. 431). Başvuru, ilgili kişinin kendisi, yakınları, menfaat sahipleri veya kamu görevlileri tarafından yapılabilir. Temsil kayyımı mahkemece kendiliğinden de atanabilir.

Görevli mahkeme: Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). 4787 sayılı Kanun m. 4, Türk Medeni Kanunu’nun ikinci kitabının vesayeti düzenleyen üçüncü kısmını aile mahkemesinin görev alanı dışında bırakmıştır. Bu nedenle kayyım ve yasal danışman talepleri aile mahkemesine değil, sulh hukuk mahkemesine yapılır. Sulh hukuk mahkemesinin diğer görevleri Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevleri (HMK 4): Kira, Ortaklığın Giderilmesi ve Zilyetlik yazımızda anlatılmıştır.

Yetkili mahkeme: Temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kişinin yerleşim yerindeki vesayet makamınca atanır. Yönetim kayyımı ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kişinin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamınca atanır (TMK m. 430).

Dinleme ve rapor: Yasal danışman atanması kişinin fiil ehliyetini sınırladığı için, ilgili kişi dinlenmeden karar verilmemelidir. Sebep akıl hastalığı veya akıl zayıflığı ise resmî sağlık kurulu raporu alınır (TMK m. 409, 431). Temsil kayyımı atanmasında ise çoğu zaman belgeler yeterlidir; örneğin miras paylaşımı için mirasçılık belgesi ve tapu kayıtları sunulur.

İlan: Kayyım veya yasal danışman atanmasına ilişkin karar, ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan edilir (TMK m. 431/2).

Kayyımın seçimi: Mahkeme, menfaat çatışması bulunmayan bir yakını, örneğin dayı, teyze veya amca gibi bir akrabayı kayyım olarak atayabilir. Uygun kişi yoksa bir avukat atanabilir. Kayyımın görev süresi ve ücreti vesayet makamınca belirlenir (TMK m. 458/2). Belirli bir iş için atanan kayyım, vesayet makamının talimatına aynen uymak zorundadır (TMK m. 459).

Kayyımlık nasıl sona erer?

Temsil kayyımlığı, kayyımın görevlendirildiği işin bitirilmesiyle kendiliğinden sona erer. Örneğin miras paylaşımı tamamlandığında kayyımın görevi de biter. Yönetim kayyımlığı, atanmayı gerektiren sebebin ortadan kalkması veya kayyımın görevden alınmasıyla sona erer. Yasal danışmanlık ise vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararıyla sona erer (TMK m. 477). Atama ilan edilmişse, sona erme de ilan olunur (TMK m. 478).

Kayyım veya yasal danışman görevini kötüye kullanır ya da ihmal ederse, ilgililer vesayet makamına şikâyette bulunabilir. Görevini yerine getirirken zarar veren kayyım, vasi gibi sorumludur.

Güncel Yargıtay kararları

Kayyım ve yasal danışman atanmasına ilişkin uyuşmazlıklar Yargıtayın farklı dairelerinin önüne gelir: Menfaat çatışması çoğu zaman miras veya tazminat davası içinde, yasal danışmanlık ise kısıtlama davalarında tartışılır. Aşağıdaki kararlar bu iki alandaki güncel yaklaşımı göstermektedir.

Soyut tehlike temsil kayyımı için yeterlidir

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, trafik kazasında yaralanan küçük adına babanın açtığı tazminat davasında babanın aynı zamanda kazaya karışan aracın sürücüsü olduğunu tespit etmiş ve babanın küçüğü temsil edemeyeceğini belirtmiştir. Dairenin 2026 tarihli kararında da aynı ilke tekrarlanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2026/3498, K. 2026/4904, T. 29.04.2026). Bu kararlar, menfaat çatışmasının somut bir zarar doğmuş olmasını gerektirmediğini açıkça ortaya koyar.

Mirasın reddinde anne ile çocuğun birlikte davacı olması

Anne kendi adına asaleten, küçük çocuğu adına velayeten mirasın hükmen reddi davası açtığında, aynı davada annenin ve çocuğun menfaatleri çatışabilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bu durumda küçüğe davacılar dışında bir kayyım atanmasını, davanın kayyım tarafından sürdürülmesini ve yargılama sırasında ergin olan çocuğun muvafakatinin alınmasını aramıştır.

Aynı Daire benzer bir dosyada, temsil kayyımı atanmadan verilen hükmü bozmuştur (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/16914, K. 2020/7027, T. 09.11.2020). Bu nedenle annenin hem kendi hem çocukları adına mirası reddetmek istediği durumlarda, dava açılmadan önce sulh hukuk mahkemesinden temsil kayyımı istenmesi zaman kaybını önler.

Yasal danışmanlıkta her kısıtlama sebebi ayrı incelenir

Yasal danışman atanması kısıtlama sebeplerine bağlı bir kurumdur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK m. 405 (akıl hastalığı veya akıl zayıflığı), m. 406 (savurganlık, bağımlılık, kötü yaşam tarzı, kötü yönetim) ve m. 408 (kişinin kendi isteği) kapsamındaki sebeplerin her birinin yasal danışmanlık bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Uygulamada kısıtlama davası açılıp vesayet için yeterli sebep bulunamadığında mahkemeler yasal danışman atamaya yönelebilmektedir. Bir dosyada Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulunun raporu doğrultusunda vasi atanması talebi reddedilmiş, kişinin fiil ehliyeti TMK m. 429 uyarınca sınırlandırılarak yasal danışman atanmıştır (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/2164, K. 2024/3643, T. 25.03.2024). Buna karşılık Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan oğlun yasal danışman olarak atanmasına karar verilmesini hüküm vermeye yeterli görmemiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/6053, K. 2021/8805, T. 25.11.2021).

Vesayet hukukunda 2026 değişikliği

16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun TMK m. 440 ve 444’ü değiştirmiştir. Vesayet altındaki kişinin taşınır ve taşınmazlarının satışı, vesayet makamının talimatı uyarınca Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılacaktır. Bu hükümler doğrudan vesayet altındaki kişilere ilişkindir; kayyım atanan kişi ehliyetini koruduğundan kendi malını bu usule bağlı olmadan satabilir. Vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlık arasında seçim yapılırken bu fark da dikkate alınmalıdır. Ayrıntılar “Satışa İzin Davası” yazımızda anlatılmıştır.

Örnek olay

Murat Bey trafik kazasında ölmüş; geride eşi Ayşe Hanım ile 9 ve 12 yaşlarında iki çocuğu kalmıştır. Terekede bir daire ve bir arsa bulunmaktadır. Ayşe Hanım, daireyi kendi adına, arsayı ise çocuklar adına tescil ettirecek bir paylaşma sözleşmesi yapmak istemiş, ancak tapu müdürlüğü çocuklar için kayyım kararı istemiştir.

Ayşe Hanım, çocukların yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurmuştur. Mahkeme, annenin paylaşmada çocuklarla menfaat çatışması içinde olduğunu kabul ederek her çocuk için çocukların dayısını temsil kayyımı olarak atamıştır. Kayyım, bilirkişi raporuyla iki taşınmazın değerini karşılaştırmış ve arsanın değerinin çocukların yasal miras paylarına denk düştüğünü tespit etmiştir. Sözleşme vesayet makamının iznine sunulmuş, mahkeme paylaşmayı onaylamıştır. Tapudaki işlem tamamlanınca kayyımlık kendiliğinden sona ermiştir. Paylaşma çocukların aleyhine olsaydı, kayyım sözleşmeye onay vermeyecek ve mahkeme izin talebini reddedecekti.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Kayyım veya yasal danışman talebinde önce hangi kurumun yeterli olacağı belirlenmelidir. Belirli bir iş için temsil kayyımı, mallarının yönetimi için yönetim kayyımı, önemli işlerde koruma için yasal danışman, tam koruma için ise vesayet uygundur. Başvuru, ilgilinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine; mirasçılık belgesi, tapu kayıtları, nüfus kaydı ve gerekiyorsa sağlık raporuyla birlikte yapılır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 291, 345, 396-397, 403, 407-409, 426-431, 458-460, 462, 477-478; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.