Av. Emrah Karatay
Bir kişi öldüğünde, mirasçıların tapuda intikal, banka hesaplarının çekilmesi, araç devri, SGK aylıkları ve icra dosyaları gibi işlemleri yapabilmesi için kimlerin hangi paylarla mirasçı olduğunu gösteren resmî bir belgeye ihtiyaç vardır. Halk arasında “veraset ilamı” olarak bilinen bu belge, Türk Medeni Kanunu’nda mirasçılık belgesi olarak adlandırılır ve noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır. Çoğu durumda noter yolu daha hızlıdır; ancak yabancılık unsuru, nüfus kayıtlarında çelişki veya vasiyetname bulunması gibi durumlarda mahkemeye başvurmak gerekir.
Bu sayfada sulh hukuk mahkemesine verilecek mirasçılık belgesi talep dilekçesinin nasıl hazırlanacağı ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Mirasçılık belgesinin alınma yolları “Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır?“, hatalı belgenin düzeltilmesi ise “Mirasçılık Belgesinin İptali Davası” yazılarımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- Mirasçılık belgesi, yasal mirasçıların başvurusu üzerine sulh hukuk mahkemesince veya noterlikçe verilir (TMK m. 598/1).
- Mahkemeden belge alınması çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-c-6); görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
- Talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 384).
- Yabancılık unsuru taşıyan veya nüfus kayıtlarında çelişki bulunan durumlarda noter belge veremez; mahkemeye başvurulmalıdır.
- Mirasçılardan biri tek başına tüm mirasçılar için belge isteyebilir; diğer mirasçıların rızası aranmaz.
- Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; belge kesin hüküm oluşturmaz (TMK m. 598/3).
Kanun metni
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 598/1 ve 598/3
“Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.” (…) “Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.”
Başvurudan önce
Noter mi, mahkeme mi?
Mirasçılık belgesi için önce noter yolunun kullanılıp kullanılamayacağı değerlendirilmelidir. Noter, MERNİS kayıtları üzerinden mirasçıları belirler ve belgeyi aynı gün düzenleyebilir. Ancak Noterlik Kanunu ve Mirasçılık Belgesi Verilmesi ve Terk Eden Eşin Ortak Konuta Davet Edilmesi İşlemlerinin Noterler Tarafından Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca şu durumlarda noter belge veremez ve sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekir:
- Mirasbırakanın veya mirasçılardan birinin yabancı olması ya da yabancı ülke nüfus kayıtlarının incelenmesinin gerekmesi.
- Nüfus kayıtlarında çelişki, eksiklik veya hata bulunması.
- Evlat edinme ilişkisinin bulunması ve evlatlığın mirasçılığının değerlendirilmesi gereken hâller.
- Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu (vasiyetname veya miras sözleşmesi) bulunması ve atanmış mirasçılık belgesi istenmesi.
- Gaiplik veya ölüm karinesi gibi yargılama gerektiren durumlar.
- Mirasbırakanın 1926 öncesi dönemde ölmüş olması gibi eski hukukun uygulanmasını gerektiren hâller.
Gerekli belgeler
Mahkemeye verilecek dilekçeye şu belgeler eklenmelidir:
- Talepte bulunanın kimlik fotokopisi.
- Mirasbırakanın ölüm tarihini gösteren nüfus kaydı (e-Devlet’ten alınabilir).
- Mirasbırakanın ve mirasçıların ayrıntılı nüfus kayıt örnekleri; mahkeme bu kayıtları ayrıca nüfus müdürlüğünden getirtir.
- Yabancı mirasçılar için doğum ve ölüm belgeleri, apostil şerhleri ve onaylı tercümeler.
- Vasiyetname varsa açılma tutanağı ve vasiyetnamenin onaylı örneği.
Harç ve masraflar
Mahkeme yoluyla mirasçılık belgesi alınması maktu harca tabidir. Ayrıca tebligat ve nüfus kayıtlarının getirtilmesi için gider avansı yatırılır. Mirasçılık belgesi için ölümden itibaren belirli bir süre öngörülmemiştir; ancak tapu intikali ve veraset ve intikal vergisi beyannamesi süreleri dikkate alınmalıdır. Vergi yükümlülükleri “Veraset ve İntikal Vergisi” yazımızda açıklanmıştır.
Görevli ve yetkili mahkeme
Mirasçılık belgesi verilmesi çekişmesiz yargı işi olduğundan görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 383). Yetkili mahkeme, talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m. 384). Bu nedenle mirasçı, mirasbırakanın son yerleşim yerine gitmeden kendi oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilir. Mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davalarında ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi ile mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 11/3).
Mirasçılık belgesi talebinde karşı taraf gösterilmez. Mahkeme dosya üzerinden veya duruşma açarak karar verir. Mirasçılardan biri talepte bulunduğunda, belge tüm yasal mirasçıları ve paylarını gösterecek şekilde düzenlenir.
Mirasçılık belgesi talep dilekçesi örneği
… SULH HUKUK MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
TALEP EDEN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres (varsa)
MURİS: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, ölüm tarihi …/…/…, son yerleşim yeri …
KONU: Murisin yasal mirasçılarını ve paylarını gösterir mirasçılık belgesi verilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Talep edenin … olan muris …, …/…/… tarihinde … ilinde vefat etmiştir. Muris … ili, … ilçesi, … mahallesi, cilt no …, hane no …’da nüfusa kayıtlıdır.
2. Murisin geride eşi … ile çocukları …, … ve … kalmıştır. Murisin önceden vefat eden çocuğu …’nın altsoyu olarak torunları … ve … da mirasçıdır.
3. Murisin mirasçılarından … … Devleti vatandaşıdır (veya: murisin nüfus kayıtlarında … yönünden çelişki bulunmaktadır). Bu nedenle noterlikçe mirasçılık belgesi düzenlenememiş olup talep mahkemeye yöneltilmiştir.
4. Talep eden, murisin yasal mirasçılarından biri olup murisin tapu, banka ve diğer kayıtları üzerinde işlem yapabilmek için mirasçılık belgesine ihtiyaç duymaktadır.
5. Murisin bilinen bir vasiyetnamesi veya miras sözleşmesi bulunmamaktadır. (Varsa: Murisin … Sulh Hukuk Mahkemesinin … Esas sayılı dosyasında açılan vasiyetnamesi bulunmaktadır.)
6. HMK m. 382/2-c-6 ve TMK m. 598 uyarınca murisin yasal mirasçılarını ve paylarını gösterir mirasçılık belgesi verilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı TMK m. 495-501, 598; HMK m. 382-388; 5718 sayılı MÖHUK m. 20 (yabancılık unsuru varsa); ilgili mevzuat.
DELİLLER: Murisin ve mirasçıların nüfus kayıtları (mahkemece nüfus müdürlüğünden celbi), ölüm belgesi, yabancı nüfus belgeleri ve tercümeleri, vasiyetname açılma tutanağı (varsa), tanık ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; …/…/… tarihinde vefat eden muris …’nın yasal mirasçılarını ve miras paylarını gösterir mirasçılık belgesi verilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Talep Eden (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Kimlik fotokopisi, nüfus kayıt örnekleri, ölüm belgesi, yabancı belgeler ve tercümeleri, vekâletname (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Mirasçıların durumu ve noterden belge alınamama sebebi somut olaya göre yazılmalıdır.
Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar
Mirasçıların eksiksiz gösterilmesi
Talep eden kişi yalnızca kendisini değil, bildiği tüm mirasçıları göstermelidir. Önceden ölmüş mirasçının altsoyu, evlilik dışı doğup soybağı kurulan çocuklar ve evlatlıklar unutulmamalıdır. Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtse de, kayıtlarda görünmeyen mirasçılar (örneğin yurt dışında doğup Türk kayıtlarına işlenmemiş çocuklar) ancak talep edenin bildirmesiyle ortaya çıkar.
Paylar hakkında
Dilekçede payların ayrıca hesaplanması zorunlu değildir; mahkeme payları kendiliğinden belirler. Ancak sağ kalan eşin payının hangi zümreyle birlikte mirasçı olmasına göre değiştiğini bilmek, belgenin doğruluğunu kontrol etmek bakımından yararlıdır. Altsoyla birlikte eşin payı dörtte bir, ana ve baba zümresiyle birlikte yarı, büyükanne ve büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçtür (TMK m. 499).
Mirasın reddi
Mirasçılardan biri mirası reddetmişse, ret kaydı mirasçılık belgesinde gösterilir veya red eden kişi mirasçı olarak gösterilmez. Mirası reddetmeyi düşünen mirasçılar için süre ölümün öğrenilmesinden itibaren üç aydır; bu konuda “Mirasın Reddi Dilekçe Örneği” sayfamız incelenebilir.
Atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı için belge
Mirasbırakan vasiyetname ile mirasçı atamış veya belirli bir mal vasiyet etmişse, TMK m. 598/2 uyarınca lehine tasarrufta bulunulan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Bu belge, ölüme bağlı tasarrufun yasal mirasçılara ve diğer vasiyet alacaklılarına bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmemesi şartına bağlıdır. İtiraz hâlinde belge verilmez ve atanmış mirasçı hakkını dava yoluyla ileri sürer. Vasiyetnamenin açılması ve bildirilmesi süreci “Vasiyetnamenin Açılması” yazımızda anlatılmıştır. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı, belge verilmiş olsa bile saklıdır (TMK m. 598/4).
Yabancılık unsuru ve uygulanacak hukuk
Mirasbırakan yabancı ise MÖHUK m. 20 uyarınca miras, ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle yabancı mirasbırakanın Türkiye’deki taşınmazı için verilecek mirasçılık belgesinde mirasçılar ve paylar Türk hukukuna göre belirlenir. Türk vatandaşı mirasbırakanın yurt dışında yaşayan veya yabancı uyruklu mirasçıları varsa, bu kişilerin doğum, evlilik ve ölüm belgeleri apostilli ve tercümeli olarak sunulmalıdır. Mahkeme gerekirse dış temsilcilikler aracılığıyla kayıt getirtir. Bu konu “Yurt Dışındaki Miras ve Yabancı Uyruklu Mirasçılar” yazımızda ayrıca ele alınmıştır.
Belge alındıktan sonra
Mirasçılık belgesi, kesinleşme şerhi aranmaksızın kullanılabilir. Tapu müdürlüğünde intikal, bankalarda hesap kapatma ve araç devri işlemlerinde belgenin aslı veya onaylı örneği istenir. Belgede hata varsa veya yeni bir mirasçı ortaya çıkarsa, mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi için hasımlı dava açılır. Bu dava herhangi bir süreye bağlı değildir.
Sık yapılan hatalar
- Noter yolu mümkünken uzun süren mahkeme yoluna başvurmak.
- Yabancı mirasçı varken notere gitmek ve zaman kaybetmek.
- Önceden ölen mirasçının altsoyunu bildirmemek.
- Yabancı belgeleri apostil ve tercüme olmadan sunmak.
- Vasiyetname varken bunu bildirmemek.
Sıkça sorulan sorular
Mirasçılık belgesi için tüm mirasçıların başvurması gerekir mi?
Hayır. Mirasçılardan biri tek başına başvurabilir; belge tüm mirasçıları gösterecek şekilde düzenlenir.
Mahkeme yoluyla mirasçılık belgesi ne kadar sürede alınır?
Nüfus kayıtlarının gelmesine bağlı olarak genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında sonuçlanır; yabancılık unsuru süreyi uzatır.
Mirasçılık belgesine karşı itiraz edilebilir mi?
Belge kesin hüküm oluşturmaz. Hatalı olduğunu düşünen ilgili, her zaman mirasçılık belgesinin iptali davası açabilir.
Mirasçılık belgesi için ölüm belgesi yurt dışından alınmışsa ne yapılır?
Ölüm yurt dışında gerçekleşmiş ve Türk nüfus kaydına işlenmemişse, önce ölüm olayının konsolosluk veya nüfus müdürlüğü aracılığıyla kayda geçirilmesi gerekir. Kayıt yapılmadan mahkeme mirasçılık belgesi verirken yabancı ölüm belgesinin apostilli ve tercümeli örneğini ister.
Belgede pay oranları neden kesir olarak yazılır?
Mahkeme ve noterler payları, terekenin tamamını gösteren ortak paydalı kesirlerle gösterir; böylece tapu ve bankalarda paylaştırma kolaylaşır.
Sonraki adım
Önce noter yolunun kullanılıp kullanılamayacağı kontrol edilmeli, noterden belge alınamıyorsa nüfus kayıtları ve gerekli yabancı belgeler hazırlanarak talep yukarıdaki örnek esas alınarak talep edenin oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine sunulmalıdır.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495-501, 598; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11, 382-388; 1512 sayılı Noterlik Kanunu.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.