Nafakasız Boşanma: Yoksulluk Nafakasının Verilmediği Hâller

Boşanmada yoksulluk nafakası kendiliğinden bağlanan bir hak değildir. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 175’e göre nafaka, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla ve diğer tarafın malî gücü oranında verilir. Bu şartlardan biri gerçekleşmezse mahkeme nafaka talebini reddeder. Ayrıca bağlanmış bir nafaka da kanunda sayılan olaylarla sona erer. Bu yazı, boşanmada nafakanın hangi durumlarda hiç verilmediğini ve verilmiş nafakanın hangi durumlarda kesildiğini ele almaktadır. Nafakanın genel şartları Yoksulluk Nafakası (TMK 175): Şartları, Miktarı ve AYM’nin Süresiz Nafaka Kararı yazımızda anlatılmıştır.

Kanun metni

Nafakanın hiç verilmediği durumlar

Nafaka isteyen eşin kusuru daha ağırsa

TMK m. 175, nafaka isteyen tarafın kusurunun “daha ağır olmaması” şartını arar. Mahkeme, boşanmaya yol açan olaylarda eşlerin kusurlarını karşılaştırır. Nafaka isteyen eş tam kusurlu veya diğer eşe göre daha ağır kusurluysa, yoksulluğa düşecek olsa bile nafaka alamaz. Örneğin aldatan, eşine fiziksel şiddet uygulayan veya evi haklı bir sebep olmadan terk eden eşin nafaka talebi, kusur durumu nedeniyle reddedilir.

Eşit kusur hâlinde ise nafaka verilebilir; kanun “daha ağır olmama” ölçütünü kullandığından eşit kusurlu eşin talebi kusur yönünden engellenmez. Kusurun nasıl belirlendiği Boşanmada Kusur Nedir? Kusur Sayılan Davranışlar ve Sonuçları yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz

Kanunun son cümlesi sıkça yanlış anlaşılır: nafaka ödeyecek eşin kusurlu olması gerekmez. Boşanmada hiçbir kusuru bulunmayan eş de, diğer eş yoksulluğa düşecek ve onun kusuru daha ağır değilse nafaka ödemekle yükümlü tutulabilir. “Kusursuz olduğum için nafaka ödemem” savunması bu nedenle tek başına sonuç vermez.

Nafaka isteyen eş yoksulluğa düşmeyecekse

Yoksulluk, kişinin barınma, beslenme, giyim, sağlık, ulaşım gibi zorunlu ihtiyaçlarını kendi imkânlarıyla karşılayamaması demektir. Mahkeme, nafaka isteyen eşin gelirini ve malvarlığını kolluk araştırması, SGK ve tapu kayıtlarıyla tespit eder. Şu durumlarda yoksulluk şartının gerçekleşmediği kabul edilebilir:

• Asgari ücretin belirgin biçimde üzerinde, düzenli ve sigortalı bir gelirle zorunlu giderlerin karşılanabilmesi.
• Emekli aylığı veya kira geliri gibi düzenli bir gelirin bulunması.
• Gelir getiren ya da geçimi sağlayacak değerde malvarlığının bulunması.

Yargıtay, yeterli düzeyde düzenli ve sürekli geliri bulunan eşin yoksulluğa düşmeyeceğini kabul etmekle birlikte, asgari ücret seviyesindeki gelirin kişiyi yoksulluktan kurtarmadığını yerleşik biçimde vurgulamaktadır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/1364, K. 2014/1082, T. 24.12.2014). Bu nedenle asgari ücretle çalışan eşin nafaka talebi, yalnızca çalıştığı veya sigortalı olduğu gerekçesiyle reddedilemez. Bununla birlikte gelirin süreklilik taşımaması (geçici veya mevsimlik işler), çok düşük olması ya da sağlık giderleri karşısında yetersiz kalması somut olayda ayrıca değerlendirilir. Yalnızca çalışabilecek yaşta olmak, fiilen çalışmayan eşin nafaka talebini reddetmek için tek başına yeterli değildir.

Nafaka talep edilmezse

Yoksulluk nafakası talebe bağlıdır. Boşanma davasında nafaka istenmezse hâkim kendiliğinden nafakaya hükmetmez. Bu yönüyle çocuk için iştirak nafakasından ayrılır; çocukla ilgili konularda hâkim kendiliğinden araştırma yapar. Nafaka talebi dava dilekçesinde, cevap dilekçesinde veya karşı davada açıkça belirtilmelidir.

Zamanaşımı dolmuşsa

Boşanma davasında nafaka istenmemişse, boşanmadan sonra ayrı bir dava ile istenebilir. Ancak TMK m. 178’e göre boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu sürenin geçmesinden sonra açılan yoksulluk nafakası davası, karşı tarafın zamanaşımı savunması üzerine reddedilir.

Protokolde feragat edilmişse

Anlaşmalı boşanmada eşler protokolde birbirlerinden yoksulluk nafakası istemeyeceklerini kararlaştırabilir. Hâkimin onayıyla boşanma kararının parçası olan bu feragat, sonradan nafaka istenmesine engel olur. Bu konu Anlaşmalı Boşanmada Nafaka: Protokole Yazılacak Hükümler yazımızda anlatılmıştır.

Erkek hangi hâllerde nafaka ödemez?

Yoksulluk nafakası kanunda cinsiyete göre düzenlenmemiştir; kim yoksulluğa düşecekse o ister, kim ödeme gücüne sahipse o öder. Uygulamada nafaka yükümlüsü çoğunlukla erkek olduğundan bu soru sıkça sorulur. Yukarıdaki şartlara göre erkek eş şu durumlarda yoksulluk nafakası ödemez:

• Kadın eşin kusuru daha ağırsa.
• Kadın eş boşanma yüzünden yoksulluğa düşmeyecekse (asgari ücretin belirgin biçimde üzerinde düzenli geliri veya yeterli malvarlığı varsa).
• Kadın eş nafaka talep etmemişse veya talep zamanaşımına uğramışsa.
• Anlaşmalı boşanmada nafakadan feragat edilmişse.

Erkek eşin geliri düşükse bu durum nafakayı tamamen ortadan kaldırmaz; nafaka “malî gücü oranında” belirlendiğinden miktar düşük tutulur. Erkek eşin de nafaka alabileceği durumlar Erkek Nafaka Alabilir mi? Kadın Eşten Nafaka İstenmesi yazımızda anlatılmıştır.

Çocuk için ödenen iştirak nafakası ise bu şartlara bağlı değildir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, kusur durumundan bağımsız olarak çocuğun giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182).

Bağlanmış nafakanın sona erdiği hâller

Kendiliğinden sona erme

TMK m. 176/3’e göre irat biçimindeki nafaka iki durumda ayrıca bir karara gerek olmadan kalkar:

• Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi: Evlenme tarihinden itibaren nafaka borcu sona erer.
• Taraflardan birinin ölümü: Nafaka borcu mirasçılara geçmez; ölüm tarihine kadar birikmiş alacak ise istenebilir.

Mahkeme kararıyla kaldırma

Şu durumlarda nafaka yükümlüsünün dava açması gerekir:

• Fiilen evliymiş gibi yaşama: Nafaka alacaklısı, resmî nikâh kıymadan bir başkasıyla sürekli ve evlilik benzeri bir birliktelik sürdürüyorsa nafaka kaldırılır. Bu durum tanık, kolluk araştırması, adres kayıtları ve sosyal medya paylaşımlarıyla ispatlanabilir.
• Yoksulluğun ortadan kalkması: Alacaklı yeterli gelir sağlayan düzenli bir işe girerse, emekli olursa veya miras yoluyla mal edinirse nafaka kaldırılabilir ya da azaltılabilir. Asgari ücret düzeyinde bir işe girilmesi ise tek başına yoksulluğun ortadan kalktığını göstermez.
• Haysiyetsiz hayat sürme: Alacaklının toplumun genel ahlak anlayışıyla bağdaşmayan bir yaşam sürmesi kaldırma sebebidir.

Kaldırma kararı, dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Bu nedenle sebep ortaya çıktığında davanın gecikmeden açılması gerekir. Dava açılana kadar ödenmesi gereken nafaka için icra takibine devam edilebilir. Kaldırma davası Nafaka Türleri, Nafakanın Artırılması ve Kaldırılması yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Asgari ücretle çalışan eş ve yoksulluk şartı

Uygulamada en sık tartışılan konulardan biri, çalışan eşin nafaka isteyip isteyemeyeceğidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 24.12.2014 tarihli kararında asgari ücret seviyesindeki gelirin kişiyi yoksulluktan kurtarmayacağını kabul etmiş; 2. Hukuk Dairesi de bu ilkeyi o tarihten bu yana istikrarlı biçimde uygulamaktadır. Bölge adliye mahkemelerinin “düzenli geliri var” gerekçesiyle verdiği ret kararları bu nedenle sıkça bozulmaktadır.

Fabrikada asgari ücretle çalışan kadının talebinin düzenli geliri olduğu gerekçesiyle reddedildiği bir dosyada Daire, bu gelirin kadını yoksulluktan kurtarmayacağını belirterek kararı bozmuştur.

Daire 16.06.2026 tarihli kararında da SGK hizmet dökümüne göre sürekli ve düzenli gelir elde edildiği gerekçesiyle verilen ret kararını bozmuş; belirli bir mesleği bulunmayan kadının asgari ücret düzeyindeki gelirinin kendisini yoksulluktan kurtaramayacağını vurgulamıştır.

Eşin işinden kendi isteğiyle ayrılması da talebi kendiliğinden düşürmez. Asgari ücretle çalışırken istifa eden kadının talebini reddeden bölge adliye mahkemesi kararı, istifa etmeseydi dahi elde edeceği asgari ücret düzeyindeki gelirin onu yoksulluktan kurtarmayacağı gerekçesiyle bozulmuştur.

Bu ilke, nafaka yükümlüsünün durumunu da ilgilendirir. Asgari ücretin biraz üzerinde bir gelir, somut olayda kira, sağlık ve çocuk giderleri karşısında yine yetersiz kalabilir; mahkeme gelirin miktarını tarafların sosyal ve ekonomik durumuyla birlikte değerlendirir. Buna karşılık asgari ücretin belirgin biçimde üzerinde, sürekli bir gelire veya geçimi sağlayacak malvarlığına sahip eşin yoksulluk şartını karşılaması güçtür. Nafakanın kaldırılması davalarında da aynı ölçü uygulanır: alacaklının asgari ücretle bir işe girmesi, nafakanın kaldırılması için tek başına yeterli değildir; koşullara göre azaltma gündeme gelebilir.

Yoksulluk nafakasının kaldırılması veya artırılması kararları, 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Bu nedenle kaldırma sebebinin ortaya çıktığı tarihte dava açılmaması, aradaki dönem için nafakanın ödenmesi sonucunu doğurur.

Tedbir nafakası ile yoksulluk nafakası farkı

Boşanma davası sürerken ödenen tedbir nafakası, yoksulluk nafakasından farklı kurallara tabidir. Tedbir nafakası, evlilik birliği devam ettiği için eşlerin birbirine karşı geçim yükümlülüğünden doğar (TMK m. 169, 185-186). Bu nedenle dava sürerken tedbir nafakasına hükmedilirken kusur araştırması yapılmaz; ileride ağır kusurlu bulunacak eş de dava süresince tedbir nafakası alabilir. Tedbir nafakası boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Kusur değerlendirmesi ise yalnızca boşanmadan sonra ödenecek yoksulluk nafakası için yapılır. Tedbir nafakası Boşanma Davasında Geçici Önlemler ve Tedbir Nafakası (TMK 169) yazımızda anlatılmıştır.

İspat ve deliller

Nafaka isteyen eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşeceğini ispat etmekle yükümlüdür. Mahkeme tarafların ekonomik durumunu kolluk aracılığıyla araştırır; ancak bu araştırma çoğu zaman yüzeysel kalabilir. Bu nedenle tarafların şu delilleri dosyaya sunması önemlidir:

• SGK hizmet dökümü ve varsa son aylara ait maaş bordroları.
• Tapu, araç ve banka hesap kayıtları.
• Kira sözleşmesi, sağlık raporları ve düzenli ilaç giderleri.
• Karşı tarafın kayıt dışı gelirini veya yaşam standardını gösteren belgeler ve tanıklar.

Nafaka yükümlüsü konumundaki eş ise karşı tarafın düzenli gelirini, malvarlığını veya ağır kusurunu ispat ederek talebin reddini sağlayabilir. Kusura ilişkin deliller boşanma davasının tamamı için önemlidir; çünkü aynı kusur değerlendirmesi maddi ve manevi tazminat taleplerini de etkiler (TMK m. 174).

AYM’nin süresiz nafaka kararı

Anayasa Mahkemesi 4/6/2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. İptal 30/6/2027’de yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar nafakanın süresiz bağlanmasına ilişkin kural uygulanmaya devam eder. Yasama organının bu tarihe kadar nafakaya süre sınırı getiren bir düzenleme yapması beklenmektedir. Ancak böyle bir düzenleme, nafakanın hiç verilmediği hâlleri değil, verilen nafakanın ne kadar süreceğini etkileyecektir. Kararın etkileri AYM’nin Süresiz Nafaka Kararından Sonra Yoksulluk Nafakası yazımızda ele alınmıştır.

Örnek olay

L ile N, on yıllık evliliklerinin ardından çekişmeli boşanma davasıyla boşanır. Mahkeme, N’nin evlilik içinde başka bir kişiyle ilişki yaşadığını ve L’ye karşı küçük düşürücü davranışlarda bulunduğunu, L’nin ise yalnızca eşine karşı ilgisiz davrandığını tespit ederek N’yi ağır kusurlu bulur. Çalışmayan N’nin yoksulluk nafakası talebi, kusurunun daha ağır olması nedeniyle reddedilir.

Başka bir dosyada, eşit kusurlu bulunan ve boşanmadan sonra çalışmayacak olan P lehine yoksulluk nafakasına hükmedilir. Üç yıl sonra P’nin bir kamu kurumunda kadrolu olarak işe başladığı anlaşılır. Eski eş R, nafakanın kaldırılması için dava açar; mahkeme P’nin düzenli gelirinin zorunlu ihtiyaçlarını karşıladığını tespit ederek nafakayı dava tarihinden itibaren kaldırır.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Nafaka talep edecek eş, boşanmadan sonra yoksulluğa düşeceğini ve kusurunun daha ağır olmadığını gösteren delilleri baştan hazırlamalıdır. Nafaka ödeyecek eş ise karşı tarafın gelirini, malvarlığını ve kusurunu gösteren delilleri sunmalıdır. Bağlanmış bir nafakanın kalkmasını gerektiren bir olay ortaya çıktığında, kaldırma davası gecikmeden açılmalıdır; çünkü karar geriye dönük etki doğurmaz.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 174-178, 182, 184; AYM 4/6/2026, E.2025/156, K.2026/131..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.