Haczedilmezlik Şikâyeti Dilekçesi Örneği

İcra takibinde alacaklı, borçlunun malvarlığına haciz koydurarak alacağını tahsil eder. Ancak kanun, borçlunun ve ailesinin insan onuruna yakışır bir şekilde yaşamını sürdürebilmesi için bazı mal ve hakların haczini yasaklamıştır. Borçlunun oturduğu ve haline uygun evi, ev eşyası, mesleğini sürdürmek için gerekli aletleri, öğrenci bursu ve maaşının belirli bir kısmı bunlardandır. Bu mallara haciz konulmuşsa borçlu, icra mahkemesine haczedilmezlik şikâyetinde bulunarak haczin kaldırılmasını isteyebilir.

Bu yazıda 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 82, 83 ve 83/a çerçevesinde haczedilmezlik şikâyeti dilekçesi örneği, şikâyet süresi ve en sık görülen haczedilmezlik hâlleri açıklanmaktadır. Haczedilemeyen malların ayrıntılı listesi “Haczedilemeyen Mallar“, şikâyet yolunun genel kuralları ise “İcra Mahkemesine Şikâyet” yazılarımızdadır.

Kanun metni

Haczedilemeyen başlıca mal ve haklar

İİK m. 82/1 haczedilemeyen malları sayar. Uygulamada en çok şikâyete konu olanlar şunlardır:

• Meslek eşyası (bent 2): Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli her türlü eşya. Bir terzinin dikiş makinesi, bir ustanın el aletleri bu kapsamdadır.
• Ev eşyası (bent 3): 7445 sayılı Kanunla 2023’te yapılan değişiklikle, para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. Eski metindeki “aynı amaçla kullanılan eşyadan biri” sınırlaması kaldırıldığından, ikinci televizyon veya ikinci buzdolabı da artık haczedilemez.
• Küçük nakliyecinin aracı ve sanatkârın aletleri (bent 4): Sanat ve mesleği için gerekli alet, edevat ve kitaplar ile arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil araçları.
• İki aylık yiyecek ve yakacak (bent 6).
• Vücut bütünlüğüne ilişkin tazminatlar (bent 11): Bedensel zarar nedeniyle zarar görene veya ailesine ödenen tazminatlar.
• Haline münasip ev (bent 12).
• Öğrenci bursları (bent 13).

Bu istisnaların bir kısmı, borcun bizzat o eşyanın bedelinden doğması hâlinde uygulanmaz. Örneğin meslek eşyası, küçük nakliye aracı, hayvan ve ev bakımından borç bu malın satış bedelinden doğmuşsa haczedilmezlik korunmaz (İİK m. 82/2). Taşınmaz üzerinde borçlunun rızasıyla kurulmuş bir ipotek varsa, ipotek alacaklısının rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibinde de haline münasip ev savunması dinlenmez.

Haline münasip ev

Borçlunun ve ailesinin barınmasına yetecek, sosyal durumuna uygun evi haczedilemez. Ancak evin değeri borçlunun haline uygun bir evin değerinden fazlaysa ev haczedilip satılır; satış bedelinden borçlunun haline münasip bir ev alabileceği miktar kendisine bırakılır (İİK m. 82/3). İcra memuru, haczi istenen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir (İİK m. 82 son fıkra).

Şikâyet üzerine icra mahkemesi, bilirkişi aracılığıyla evin değerini, borçlunun ailesinin büyüklüğünü, yaşadığı yerdeki konut koşullarını ve borçlunun sosyal durumunu inceler; haline uygun bir evin değerini belirler. Dilekçede borçlunun ailesindeki kişi sayısı, evin metrekaresi, bölgedeki emsal konut fiyatları ve borçlunun başka bir evinin bulunmadığı belirtilmelidir. Borçlunun başka bir konutu varsa veya şikâyet konusu evde oturmuyorsa bu koruma uygulanmaz. Konuttaki hacizlere ilişkin ayrıntılar için “Ev Haczi Talebi ve Konutta Haciz” yazımıza bakılabilir.

Maaş, ücret ve emekli aylığı

Maaşlar, her türlü ücretler, ilama dayanmayan nafakalar ve emeklilik ödemeleri, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; ancak haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur; öndeki haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesinti yapılmaz (İİK m. 83). Maaşın dörtte birinden fazla kesinti yapılması, haczedilmezlik şikâyetiyle düzeltilebilir. Maaş haczi hakkında “Maaş Haczi” yazımıza bakılabilir.

Emekli aylıkları bakımından 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93 özel bir koruma getirir: Sosyal Güvenlik Kurumunca bağlanan gelir ve aylıklar, nafaka borçları ve Kurum alacakları dışında haczedilemez. Borçlunun haczine açıkça muvafakat etmesi bu korumayı kaldırabilir. Yargıtay uygulamasında kredi sözleşmesi imzalanırken önceden verilen muvafakatin geçerli sayılmadığı, muvafakatin haciz sırasında veya hacizden sonra verilmesi gerektiği kabul edilmektedir; bu sonuç İİK m. 83/a’daki önceden feragat yasağıyla da uyumludur. Emekli aylığına konulan haczin kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle şikâyetin süreye bağlı olmadığı görüşü de yaygındır; yine de yedi gün içinde başvurmak en güvenli yoldur.

Banka hesabındaki paralar

Haczedilmezlik, paranın kaynağına göre de ileri sürülebilir. Emekli aylığının yattığı hesaba, maaşın tamamına veya öğrenci bursunun yatırıldığı hesaba konulan hacizlerde, hesaptaki paranın haczedilemez bir kaynaktan geldiği hesap ekstresiyle gösterilir. Hesapta farklı kaynaklardan gelen paralar varsa, yalnızca haczedilemez kaynaktan gelen kısım için şikâyet kabul edilir. Banka hacizlerinin kaldırılmasıyla ilgili ayrıntılar için “Banka Haczi Kaldırma ve E-Haciz” yazımıza bakılabilir.

Şikâyet süresi ve merci

Haczedilmezlik şikâyeti, icra dairesinin yaptığı haciz işleminin kanuna aykırı olduğu iddiasına dayandığından İİK m. 16 kapsamında icra mahkemesine yapılır. Şikâyet süresi, haciz işleminin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür. Haciz borçlunun huzurunda yapılmışsa süre haciz tarihinden; yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının tebliğinden veya haczin başka yoldan öğrenildiği tarihten başlar. Maaş haczinde ilk kesintinin yapıldığı bordro tarihi veya haciz müzekkeresinin öğrenildiği tarih esas alınabilir.

Şikâyet, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır. Haciz talimat yoluyla başka bir yerde yapılmışsa, talimat icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine de başvurulabilir. İcra mahkemesi şikâyeti basit yargılama usulüyle, gerekirse duruşma yapmadan inceler (İİK m. 18).

Haczedilmezlik şikâyeti dilekçesi örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, aynı takipte birden fazla haczedilmezlik hâlinin bulunduğu bir durum için hazırlanmıştır. Borçlunun durumuna uymayan maddeler çıkarılmalı, haczedilen her mal tutanaktaki sıra numarasıyla gösterilmelidir.

Haczedilmezlikten feragat

İİK m. 82 ve 83’teki mal ve hakların haczedilebileceğine ilişkin önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (İİK m. 83/a). Kredi sözleşmelerine konulan “maaşımın tamamının haczine muvafakat ediyorum” türünden kayıtlar bu nedenle borçluyu bağlamaz. Buna karşılık borçlunun haciz sırasında veya hacizden sonra açıkça verdiği muvafakat, kural olarak geçerli kabul edilir. Haciz sırasında borçluya “itirazınız var mı?” diye sorulduğunda verilen cevap tutanağa geçirildiğinden, bu aşamada dikkatli olunmalı ve haczedilmezlik itirazı tutanağa yazdırılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Şikâyeti icra dairesine dilekçe vererek yapmak; şikâyet icra mahkemesine yapılır.
• Haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi günlük süreyi kaçırmak.
• Haczedilen malları tutanaktaki sıra numaralarıyla göstermemek.
• Haline münasip ev şikâyetinde aile büyüklüğünü ve başka konut bulunmadığını belgelememek.
• Haciz sırasında haczedilmezlik itirazını tutanağa geçirtmemek ve muvafakat vermek.
• Borcun malın kendi bedelinden doğduğu durumlarda haczedilmezlik ileri sürmek.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Haciz yapılan borçlu, haciz tutanağını veya haciz müzekkeresini aldığı tarihi not ederek yedi günlük sürenin son gününü hesaplamalı ve haczedilen her malın haczedilmezlik kapsamına girip girmediğini değerlendirmelidir. Ardından aile durumu, meslek ve gelir belgeleri eklenerek yukarıdaki örneğe göre dilekçe icra mahkemesine verilmelidir.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 16, 18, 82, 83, 83/a; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.