Av. Emrah Karatay
Kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirirken uğradıkları kazalar veya görevlerinden kaynaklanan hastalıklar nedeniyle çalışamaz hâle gelmeleri, sosyal güvenlik hukukunda “vazife malullüğü” olarak adlandırılır. Bu kurum, özel sektördeki iş kazası ve meslek hastalığı sigortasının kamu görevlileri için öngörülmüş karşılığı gibi düşünülebilir. Vazife malulü sayılan kişiye, genel malullük aylığından daha avantajlı koşullarla aylık bağlanır; sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartı aranmaz. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47. maddesi bu konuyu düzenler. 1 Ekim 2008 tarihinden önce kamu görevine başlamış olanlar için ise 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun hükümleri geçiş hükmü aracılığıyla uygulanmaya devam eder. Bu yazıda vazife malullüğünün şartları, kapsamı, aylık hesabı, başvuru süreci ve ret kararlarına karşı başvurulacak yargı yolu açıklanmaktadır.
KISA CEVAP
- Vazife malullüğü, 5510 s. Kanunun 4/1-c bendi kapsamındaki kamu görevlilerinin görevden kaynaklanan kaza veya hastalık sonucu malul olmasıdır (5510 s. Kanun m. 47).
- Görev sırasında, görevin gereği olarak, idarece verilen başka bir görev yapılırken veya idarenin menfaatine bir iş görülürken meydana gelen olaylar kapsama girer.
- Malullüğün Sosyal Güvenlik Kurumu sağlık kurulunca belirlenmesi ve olay ile malullük arasında illiyet bağı bulunması gerekir.
- Vazife malullüğü aylığı için sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartı aranmaz.
- Aylık, prim ödeme gün sayısı 10.800 günden az ise 10.800 gün üzerinden, fazla ise gerçek gün sayısı üzerinden hesaplanır.
- Uyuşmazlık Mahkemesinin 2025 tarihli kararlarına göre 5510 s. Kanun kapsamındaki vazife malullüğü uyuşmazlıkları iş mahkemelerinde görülür.
Kanun metni
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 47 (özet)
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılardan; görevlerinin gereği olarak veya görevleri sırasında ya da görevlerinden doğan bir kaza veya hastalık sonucu, idarece verilen başka görevler sırasında, idarenin menfaatine bir iş yapılırken veya idarenin sağladığı taşıtla işe gidip gelirken malul olanlar vazife malulü sayılır; bunlara sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı aranmaksızın vazife malullüğü aylığı bağlanır.
Yukarıdaki metin, maddenin uygulamaya esas kısımlarının bir özetidir. Maddenin tam metni ve harp malullüğüne ilişkin özel hükümler için Kanunun güncel metnine bakılmalıdır.
Kimler vazife malulü sayılabilir?
Vazife malullüğü hükümleri, 5510 s. Kanunun 4/1-c bendi kapsamındaki sigortalılara uygulanır. Bu grupta devlet memurları, sözleşmeli personelin bir kısmı, hâkim ve savcılar, Türk Silahlı Kuvvetleri ile emniyet mensupları, öğretim elemanları ve diğer kamu görevlileri yer alır. Kamu kurumlarında iş sözleşmesiyle çalışan işçiler ise 4/1-a kapsamındadır; bunlar için vazife malullüğü değil, iş kazası ve meslek hastalığı hükümleri uygulanır.
Kanun, vazife malullüğüne yol açan olayları geniş bir çerçevede tanımlar. Kişinin görev yerinde ve görev süresi içinde uğradığı kazalar en açık örnektir. Bunun yanında görevin gereği olarak yapılan işler, idarenin verdiği geçici veya ek görevler, idarenin menfaatine yapılan işler ve idarenin sağladığı servis aracıyla işe gidip gelirken meydana gelen kazalar da kapsama girer. Görevden kaynaklanan hastalıklar bakımından ise hastalığın görevin niteliğinden veya görev koşullarından doğduğunun gösterilmesi gerekir.
Uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, kamu görevlisinin kendi aracıyla işe gidip gelirken uğradığı kazalardır. Kanunun lafzı idarenin sağladığı taşıtı esas almakla birlikte, yargı kararlarında olayın özelliklerine göre, örneğin idarenin talimatıyla veya görevle doğrudan bağlantılı bir yolculuk sırasında meydana gelen kazaların da kapsamda değerlendirildiği görülmektedir. Bu nedenle her olay, görevle bağlantı yönünden ayrıca incelenmelidir.
Malullüğün tespiti
Vazife malullüğünden söz edebilmek için öncelikle kişinin malul sayılması gerekir. 5510 s. Kanunun 25. maddesi uyarınca malullük, Kurum Sağlık Kurulunca, yetkili hastanelerin sağlık kurulu raporları ve dosyadaki tıbbi belgeler esas alınarak belirlenir. Kamu görevlisi bakımından ölçüt, kişinin görevini yapamayacak ölçüde çalışma gücünü yitirip yitirmediğidir.
Malullüğün tespiti tek başına yeterli değildir. Malullüğe yol açan olayın görevle bağlantılı olduğu, yani olay ile malullük arasında illiyet bağı bulunduğu da ortaya konmalıdır. Bunun için idarenin olay tutanağı, kaza raporu, tanık beyanları, görevlendirme yazısı ve sağlık kayıtları büyük önem taşır. Olayın hemen ardından tutulan tutanakta olayın görevle bağlantısının açıkça yazılması, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.
Aylığın hesaplanması
Vazife malullüğü aylığı, 5510 s. Kanunun 29. maddesindeki aylık bağlama oranı esaslarına göre hesaplanır; ancak prim ödeme gün sayısı bakımından vazife malulü lehine özel bir kural uygulanır. Kişinin itibari hizmet süreleri de eklenerek bulunan toplam prim ödeme gün sayısı 10.800 günden az ise aylık 10.800 gün üzerinden, 10.800 günü aşıyorsa gerçek gün sayısı üzerinden hesaplanır. Böylece kısa süre görev yapmış genç bir kamu görevlisi de, malul olması hâlinde yaklaşık otuz yıllık hizmete karşılık gelen bir esas üzerinden aylık alır.
Genel malullük aylığında ise farklı bir eşik kullanılır ve prim ödeme gün sayısı şartı aranır. Vazife malullüğünün kabul edilmesi bu nedenle aylık tutarını ve aylığa hak kazanma imkânını doğrudan etkiler. Genel malullük şartları için Malulen Emeklilik yazısına bakılabilir.
5434 sayılı Kanuna tabi olanlar
1 Ekim 2008 tarihinden önce Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmiş olan kamu görevlileri bakımından 5510 s. Kanunun geçici 4. maddesi, bu kişilerin aylık haklarının 5434 s. Kanun hükümlerine göre belirlenmesini öngörür. Bu kişilerin vazife malullüğü, 5434 s. Kanunun ilgili hükümlerine göre değerlendirilir. Geçici 18. madde ise 5510 yürürlüğe girdikten sonra ilk kez kamu görevine giren bazı gruplar bakımından 5434’teki vazife ve harp malullüğü hükümlerine atıf yapar. Hangi rejimin uygulanacağı, kişinin ilk kez kamu görevine giriş tarihine ve statüsüne göre belirlenir.
Harp malullüğü ve terörle bağlantılı malullük
Türk Silahlı Kuvvetleri, emniyet ve diğer güvenlik birimlerinde görev yapanların harp veya terörle mücadele sırasında malul olmaları hâlinde, vazife malullüğüne ek olarak harp malullüğüne ilişkin özel hükümler devreye girer. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21. maddesi, terör olayları nedeniyle malul olan kamu görevlilerine harp malullüğü hükümlerinin uygulanmasını öngörür. Bu kişilere bağlanan aylıklar ve tanınan ek haklar, genel vazife malullüğünden daha geniştir.
Başvuru süreci
Vazife malullüğü süreci genellikle kamu görevlisinin çalıştığı kurum aracılığıyla yürütülür. Kurum, olayı belgeleyen tutanak ve raporlarla birlikte malullük talebini Sosyal Güvenlik Kurumuna iletir. Kamu Görevlilerinin Maluliyet İşlemleri Hakkında Tebliğ, başvurunun hangi belgelerle yapılacağını ve sağlık kurulu raporlarının nasıl düzenleneceğini ayrıntılı olarak düzenler. Kişi, görevden ayrıldıktan sonra da malullük talebinde bulunabilir; ancak olayın görevle bağlantısını gösteren belgelerin sonradan toplanması güçleşebileceğinden, başvurunun mümkün olduğunca erken yapılması önerilir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, Kurum Sağlık Kurulunun kararına göre malullük derecesini ve vazife malullüğünün koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendirir. Talebin kabulü hâlinde vazife malullüğü aylığı bağlanır; reddi hâlinde ret kararı ilgiliye bildirilir.
Ret kararına karşı yargı yolu
Vazife malullüğü uyuşmazlıklarında hangi yargı yerinin görevli olduğu uzun süre tartışma konusu olmuştur. Uyuşmazlık Mahkemesi, 5434 sayılı Kanuna tabi hizmeti bulunmayan ve 5510 s. Kanun kapsamında olan kişilerin vazife malullüğü uyuşmazlıklarının, Kanunun 101. maddesi uyarınca adli yargıda, yani iş mahkemelerinde görülmesi gerektiğine istikrarlı biçimde karar vermektedir (Uyuşmazlık Mahkemesi, 04.03.2024 tarihli, E. 2024/1, K. 2024/66; 05.05.2025 tarihli, E. 2025/175, K. 2025/314; 24.11.2025 tarihli, E. 2025/550, K. 2025/659 sayılı kararları). Bununla birlikte ilk derece mahkemelerinin görevsizlik kararları nedeniyle dosyaların Uyuşmazlık Mahkemesine gittiği görülmektedir; örneğin 2025/314 sayılı kararda iş mahkemesinin görevsizlik kararı kaldırılmıştır. 01.10.2008 öncesinde Emekli Sandığına tabi olarak göreve başlayanlar bakımından ise görevli yargı yeri ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava sürecinde mahkeme, genellikle Adli Tıp Kurumundan veya üniversite hastanelerinden malullük ve illiyet bağına ilişkin rapor alır. Sağlık kurulu raporları arasında çelişki bulunması hâlinde, bu çelişkinin giderilmesi için ek rapor alınması gerekir. Olayın görevle bağlantısı ise tanık beyanları, idari kayıtlar ve görevlendirme belgeleriyle ispat edilir.
Ayrıca kamu görevlisinin, malullüğe yol açan olayda idarenin hizmet kusuru bulunması hâlinde, uğradığı zararın tazmini için idare aleyhine tam yargı davası açma imkânı da vardır. Bu konu Tam Yargı Davası yazısında ele alınmıştır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin gerekçesi
Uyuşmazlık Mahkemesi, askerlik görevi sırasında hastalığa yakalanan ve 5510 s. Kanun yürürlüğe girdikten sonra hizmete başlayan bir kişinin vazife malullüğü talebine ilişkin dosyada görevli yargı yerini şöyle belirlemiştir:
Uyuşmazlık Mahkemesi, 24.11.2025 tarihli, E. 2025/550, K. 2025/659 sayılı kararı
Bu durumda, yukarıda yer verilen Kanun hükümleri ve Anayasa Mahkemesi kararı nazara alındığında, davacının 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmeden önce 5434 sayılı Kanun’a tabi hizmetinin bulunmadığı, olayın 27/09/2013 tarihinde yani 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonra vuku bulduğu, uyuşmazlığın davacıya, askerlik görevini yaparken Hepatit B teşhisi konulmasından dolayı 5510 sayılı Kanun’un 47. maddesi kapsamında vazife malulü aylığı bağlanıp bağlanamayacağına ilişkin olduğu görülmekle, 5510 sayılı Kanun’un 101. maddesindeki düzenleme karşısında, bu kanunun uygulanmasından kaynaklanan davanın görüm ve çözümünde adli yargının görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Kararda belirleyici olan iki ölçüt, kişinin 5434 sayılı Kanuna tabi önceki bir hizmetinin bulunmaması ve olayın 5510 s. Kanunun yürürlüğünden sonra meydana gelmesidir. Benzer şekilde, askerlik sırasında hayatını kaybeden bir kişinin anne veya babası sıfatıyla açılan ve vazife malullüğü iddiasına dayanan aylık talebinde de, ölenin 5510 s. Kanuna tabi olduğu ve 5434 sayılı Kanuna tabi hizmetinin bulunmadığı gerekçesiyle adli yargı görevli bulunmuştur (Uyuşmazlık Mahkemesi, 08.07.2024 tarihli, E. 2024/252, K. 2024/280 sayılı kararı). Dava açılmadan önce kişinin hizmet dökümü bu iki ölçüt yönünden incelenmeli ve dava buna göre iş mahkemesinde ya da idare mahkemesinde açılmalıdır.
Örnek olay
Bir ilçe belediyesinde zabıta memuru olarak görev yapan A, denetim sırasında bir işyerinde çıkan arbede sırasında düşerek omurgasından yaralanır. Olay, aynı gün zabıta amirliğince tutanağa bağlanır. Tedavi süreci sonunda A’nın görevini yapamayacak ölçüde çalışma gücünü kaybettiği sağlık kurulu raporuyla belirlenir.
A, 2015 yılında göreve başladığından 5510 s. Kanunun 47. maddesi kapsamındadır. Toplam prim ödeme gün sayısı 10.800 günün oldukça altında olmasına rağmen, aylığı 10.800 gün üzerinden hesaplanır. Sosyal Güvenlik Kurumu olayın görevle bağlantısını kabul etmeyip yalnızca genel malullük değerlendirmesi yaparsa, A bu karara karşı dava açarak olay tutanağı ve tanık beyanlarıyla vazife malullüğünün tespitini isteyebilir.
Sıkça sorulan sorular
Vazife malullüğü için kaç yıl çalışmış olmak gerekir?
Herhangi bir sigortalılık süresi veya prim ödeme gün sayısı şartı aranmaz. Göreve yeni başlamış bir kamu görevlisi de vazife malulü sayılabilir.
Vazife malullüğü aylığı nasıl hesaplanır?
Toplam prim ödeme gün sayısı 10.800 günden az ise 10.800 gün, fazla ise gerçek gün sayısı esas alınarak 5510 s. Kanunun 29. maddesine göre hesaplanır.
Kamu kurumunda çalışan işçi vazife malulü olabilir mi?
Hayır. Kamu kurumlarında iş sözleşmesiyle çalışanlar 4/1-a kapsamındadır; bunlar için iş kazası ve meslek hastalığı hükümleri uygulanır.
Görev sırasında ortaya çıkan her hastalık vazife malullüğü sayılır mı?
Hayır. Hastalığın görevin niteliğinden veya görev koşullarından kaynaklandığının, yani illiyet bağının tıbbi ve idari belgelerle ortaya konması gerekir.
Ret kararına karşı hangi mahkemede dava açılır?
Uyuşmazlık Mahkemesinin 2025 tarihli kararlarına göre 5510 s. Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. Uygulamadaki farklılıklar nedeniyle somut olayda kişinin tabi olduğu rejim ayrıca değerlendirilmelidir.
Değerlendirme
Vazife malullüğü, görevini yaparken sağlığını kaybeden kamu görevlileri için güçlü bir sosyal güvenlik koruması sağlar. Prim şartının aranmaması ve aylığın 10.800 gün esasıyla hesaplanması, genel malullüğe göre önemli avantajlar sunar. Ancak bu korumadan yararlanılabilmesi, olayın görevle bağlantısının ve malullüğün doğru biçimde belgelenmesine bağlıdır. Olay anında tutanak düzenlenmesi, sağlık kayıtlarının düzenli tutulması ve ret kararlarına karşı süresinde yargı yoluna başvurulması, hak kaybının önlenmesi için belirleyicidir.
İlgili yazılar: Malulen Emeklilik, Tam Yargı Davası, İş Kazası Tazminatı, Meslek Hastalığı Tespiti ve Tazminat, Memur Disiplin Cezasına İtiraz
Mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.