Şikâyet Hakkı ve Şikâyetten Vazgeçme (TCK 73): Şikâyet Süresi, Vazgeçmenin Sonuçları ve Uygulamadaki Sorunlar

Ceza hukukunda kural, suç işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savcısının kendiliğinden soruşturma başlatmasıdır. Ancak kanun koyucu, bazı suçlarda kovuşturma yapılıp yapılmamasını suçtan zarar gören kişinin iradesine bırakmıştır. Bu suçlarda soruşturma başlatılabilmesi için yetkili kişinin şikâyette bulunması, soruşturma ve yargılamanın devam edebilmesi için de şikâyetin geri alınmamış olması gerekir. Hakaret, basit yaralama, tehdidin basit hâli, konut dokunulmazlığının ihlalinin bazı şekilleri ve güveni kötüye kullanma bu suçlara örnektir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 73. maddesi şikâyet süresini, şikâyetten vazgeçmeyi ve vazgeçmenin sonuçlarını düzenler. Bu yazıda şikâyet hakkının kullanılması, sürelerin hesaplanması, vazgeçmenin farklı aşamalardaki etkisi ve uygulamada sık karşılaşılan sorunlar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Şikâyetin hukuki niteliği

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, ceza muhakemesinin yürütülebilmesi için gereken bir muhakeme şartıdır. Şikâyet yoksa savcılık soruşturma başlatamaz; başlatılmışsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Kovuşturma aşamasında şikâyetin bulunmadığı veya süresinde yapılmadığı anlaşılırsa mahkeme, CMK m. 223 uyarınca davanın düşmesine karar verir.

Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, suç tanımının yer aldığı maddede açıkça belirtilir. Kanunda “şikâyet üzerine” ibaresi bulunmayan suçlar re’sen soruşturulur. Aynı suçun temel şekli şikâyete bağlıyken nitelikli şekli re’sen soruşturulabilir. Örneğin kasten yaralamanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif hâli şikâyete bağlıyken, silahla işlenmesi gibi nitelikli hâller re’sen soruşturulur. Hangi suçların şikâyete bağlı olduğu Şikâyete Bağlı Suçlar Listesi yazısında ayrıntılı olarak gösterilmiştir.

Şikâyet hakkı kime aittir?

Şikâyet hakkı, suçtan doğrudan zarar gören kişiye aittir. Hakaret suçunda hakarete uğrayan, yaralama suçunda yaralanan, güveni kötüye kullanmada malı zimmete geçirilen kişi şikâyet hakkına sahiptir. Ölmüş bir kişinin hatırasına hakaret suçunda ise ölenin yakınları şikâyette bulunabilir.

Suçtan zarar gören kişi küçük veya kısıtlı ise, kanuni temsilcisinin de şikâyet hakkı bulunur. Bu konuda ayrıntılı bilgi Çocuğun Şikâyet Hakkı ve Vazgeçme yazısında yer almaktadır. Tüzel kişiler de, kendilerine karşı işlenen şikâyete bağlı suçlarda yetkili organları aracılığıyla şikâyette bulunabilir.

Şikâyet süresi

Altı aylık süre

Şikâyet süresi altı aydır. Bu süre, suç tarihinden değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Örneğin internette takma adla yapılan bir hakaretin failinin kimliği aylar sonra tespit edilirse, altı aylık süre bu tespitin öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Ancak öğrenme tarihine bağlı bu süre sınırsız değildir. Şikâyet, her hâlde suçun dava zamanaşımı süresi içinde yapılmalıdır. Dava zamanaşımı dolmuşsa, fail sonradan öğrenilse bile soruşturma yapılamaz.

Hakaret suçunda iki yıllık üst sınır

7531 sayılı Kanunla 2024 yılında TCK m. 73/2’ye eklenen cümleyle, şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresine ayrıca mutlak bir üst sınır getirilmiştir. Buna göre hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Bu düzenleme özellikle yıllar önce sosyal medyada yapılan paylaşımlar nedeniyle uzun süre sonra şikâyette bulunulmasının önüne geçmeyi amaçlar. Sosyal medyadaki hakaret konusunda Hakaret Suçu ve Sosyal Medyada Hakaret yazısına bakılabilir.

Birden fazla şikâyet hakkı sahibi

TCK m. 73/3’e göre şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birinin altı aylık süreyi geçirmesi, diğerlerinin haklarını düşürmez. Örneğin aynı fiille iki kişiye hakaret edilmişse, bunlardan biri süreyi kaçırsa bile diğeri süresi içinde şikâyette bulunabilir.

Şikâyetin yapılması

CMK m. 158 uyarınca şikâyet; Cumhuriyet başsavcılığına, kolluk birimlerine, valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılabilir. Yurt dışında işlenen suçlar bakımından elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir. Şikâyet yazılı olarak dilekçeyle veya sözlü olarak tutanağa geçirilmek suretiyle yapılabilir. UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik imza veya e-Devlet şifresiyle savcılığa dilekçe gönderilmesi de mümkündür. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyetler ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir; şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığı belirlenirken ilk başvuru tarihi esas alınır.

Şikâyet dilekçesinde olayın tarihi, yeri, failin kimliği biliniyorsa açık bilgileri ve deliller gösterilmelidir. Ekran görüntüleri, mesaj kayıtları, sağlık raporları ve tanık bilgileri dilekçeye eklenmelidir. Uygulamada şikâyetin hangi tarihte yapıldığı, süre bakımından tartışma çıkmaması için mutlaka belgelenmelidir. Örnek bir metin için Savcılığa Şikâyet Dilekçesi Örneği yazısına bakılabilir.

Şikâyetten vazgeçme

Soruşturma aşamasında vazgeçme

Soruşturma aşamasında şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde savcılık, kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Vazgeçme, savcılığa veya kolluğa yapılan beyanla gerçekleşir ve tutanağa geçirilir.

Kovuşturma aşamasında vazgeçme

Kovuşturma aşamasında vazgeçme, TCK m. 73/4 uyarınca davayı düşürür. Mahkeme, sanığın vazgeçmeyi kabul edip etmediğini sorar ve kabul hâlinde CMK m. 223 uyarınca düşme kararı verir. Vazgeçme, hüküm kesinleşinceye kadar her aşamada yapılabilir; istinaf ve temyiz aşamasındaki vazgeçme de düşme sonucunu doğurur. Yargıtay uygulamasında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş dosyalarda, denetim süresi içinde yapılan vazgeçmenin de düşme sonucunu doğurduğu kabul edilmektedir.

Hükmün kesinleşmesinden sonra vazgeçme

TCK m. 73/4’ün ikinci kısmı açıktır: Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. Bu nedenle mağdurun, mahkûmiyet kesinleştikten sonra hükümlüyle barışması veya şikâyetinden vazgeçtiğini bildirmesi, cezanın infazını durdurmaz.

Vazgeçmenin özellikleri

Vazgeçme, açık ve kesin olmalıdır; şarta bağlı vazgeçme geçerli değildir. Bir kez yapılan vazgeçme geri alınamaz ve aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz. Mağdurun bir ödeme veya özür karşılığında vazgeçmesi hukuka aykırı değildir; ancak vazgeçme beyanının, ödeme gerçekleştikten sonra yapılması mağdurun menfaatine olur.

Vazgeçmenin diğer şüpheliler ve sanık üzerindeki etkisi

İştirak hâlinde suç

TCK m. 73/5’e göre iştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar. Mağdurun yalnızca bir faili affedip diğerleri hakkında yargılamanın sürmesini istemesi mümkün değildir. Bu kural, şikâyetin bölünemezliği ilkesinin sonucudur.

Sanığın vazgeçmeyi kabul etmemesi

TCK m. 73/6’ya göre kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Sanık, suçsuz olduğunu düşünüyor ve beraat kararıyla aklanmak istiyorsa vazgeçmeyi kabul etmeyebilir. Bu durumda yargılamaya devam edilir ve mahkeme esas hakkında karar verir.

Şahsi haklar ve tazminat davası

TCK m. 73/7, kamu davasının şikâyetten vazgeçme nedeniyle düştüğü ve vazgeçen kişinin şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıkladığı durumda, artık hukuk mahkemesinde dava açılamayacağını belirtir. Bu nedenle şikâyetten vazgeçen mağdurun, tazminat hakkını saklı tutup tutmadığını beyanında açıkça belirtmesi önemlidir. Sadece “şikâyetimden vazgeçiyorum” beyanı, şahsi haklardan vazgeçme anlamına gelmez; ancak tereddüt yaratmamak için tazminat haklarının saklı tutulduğunun yazılması yerinde olur.

Şikâyetten vazgeçme ve uzlaştırma

Şikâyete bağlı suçların önemli bir kısmı aynı zamanda uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaştırmada taraflar bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşır ve edim yerine getirildiğinde soruşturma veya kovuşturma sona erer. Şikâyetten vazgeçme ise tek taraflı bir beyandır ve herhangi bir edim şartına bağlı değildir. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda uzlaştırma süreci tamamlanmadan dava açılamayacağından, uzlaştırma ve vazgeçme seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir. Güncel liste için Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar Listesi yazısına bakılabilir.

Güncel Yargıtay kararları

Sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediği sorulmalıdır

TCK m. 73/6, vazgeçmenin onu kabul etmeyen sanığı etkilemeyeceğini öngörür. Yargıtay bu hükümden, mahkemenin sanığın beyanını almadan ne mahkûmiyet ne de düşme kararı veremeyeceği sonucunu çıkarmaktadır.

Bu dosyada katılan, güveni kötüye kullanma suçundan yargılama sürerken şikâyetinden vazgeçmiş, ancak mahkeme yargılamaya devam ederek mahkûmiyet hükmü kurmuştu. Daire bu hükmü bozmuştur. Aynı yönde Yargıtay 4. Ceza Dairesi (E. 2020/21852, K. 2022/4339, T. 10.02.2022) hakaret suçunda hükümden önce yapılan vazgeçmeye rağmen kurulan mahkûmiyeti; Yargıtay 2. Ceza Dairesi (E. 2020/25321, K. 2022/3680, T. 03.03.2022) ise karardan sonra, kesinleşmeden önce verilen vazgeçme dilekçesini değerlendirerek sanığın beyanının alınmasını gerekli görmüştür. Son karar, istinaf veya temyiz aşamasında yapılan vazgeçmenin de sonuç doğurduğunu gösterir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi de (E. 2021/5626, K. 2021/4854, T. 23.03.2021) mahkemenin nitelikli yaralama iddiasını kabul etmeyip eylemi basit kasten yaralama olarak nitelendirdiği bir dosyada, mağdurun soruşturma aşamasındaki “şikâyetçi değilim” beyanı nedeniyle sanığın vazgeçmeye ilişkin beyanının alınması gerektiğini belirtmiştir. Suç vasfı yargılama sırasında şikâyete bağlı bir suça dönüşürse, önceki vazgeçme beyanı yeniden önem kazanır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından sonra vazgeçme

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen dosyada, sanık denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlediği için hüküm açıklanmak üzere ele alındığında mağdur şikâyetinden vazgeçmişse ne olacağı tartışılmıştır. Yargıtay’ın güncel uygulaması, bu aşamada da düşme kararı verilmesi gerektiği yönündedir.

Bu dosyada katılan, hükmün açıklanmasından önceki bir duruşmada şikâyetinden vazgeçmiş ve sanık vazgeçmeyi kabul etmediğini bildirmemişti. Daire, hükmün açıklanması yerine davanın düşürülmesi gerektiğine karar vermiştir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2023 tarihli bir kanun yararına bozma kararında da (E. 2023/12298, K. 2023/21859, T. 03.10.2023) denetim süresinde suç işlenmesi üzerine yeniden ele alınan dosyada, şikâyetten vazgeçme ve sanığın kabulü karşısında hakaret ve basit tehdit suçlarından düşme kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Daha önceki bazı kararlarda önceki hükmün aynen açıklanmasıyla yetinilmesi gerektiği görüşü de yer almıştır (Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/32043, K. 2022/5593, T. 22.02.2022); ancak son kararlar düşme yönündedir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Şikâyet tarihinin belgelenmemesi. Altı aylık süre tartışmasında şikâyet dilekçesinin havale tarihi veya tutanak tarihi belirleyicidir.
• Hakaret suçunda iki yıllık üst sınırın gözden kaçırılması. Fail sonradan öğrenilse bile fiilin üzerinden iki yıl geçmişse şikâyet hakkı sona ermiştir (TCK m. 73/2, 7531 sayılı Kanun).
• Vazgeçme beyanında şahsi hakların durumunun belirtilmemesi. Tazminat hakkı saklı tutulacaksa bu açıkça yazılmalıdır (TCK m. 73/7).
• Fiilin yalnızca bir faili için vazgeçilebileceğinin sanılması. İştirak hâlindeki suçta bir sanık hakkındaki vazgeçme hepsini kapsar (TCK m. 73/5).
• Kovuşturma aşamasındaki vazgeçmenin mahkemeye bildirilmemesi. Vazgeçme dilekçesi dosyaya sunulmazsa mahkeme mahkûmiyet hükmü kurabilir ve hata ancak kanun yolunda düzeltilir.
• Hüküm kesinleştikten sonra vazgeçmenin infazı durduracağının düşünülmesi. TCK m. 73/4 uyarınca kesinleşmeden sonraki vazgeçme infaza engel değildir.

Örnek olay

D, bir alışveriş merkezinde tartıştığı E’nin kendisini itmesi sonucu basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralanır. D, olaydan dört ay sonra savcılığa şikâyette bulunur ve E hakkında kamu davası açılır. Yargılama sırasında E, D’nin tedavi masraflarını karşılar ve özür diler. D duruşmada şikâyetinden vazgeçtiğini, ancak manevi tazminat hakkını saklı tuttuğunu bildirir. E vazgeçmeyi kabul eder.

Mahkeme, TCK m. 73/4 ve CMK m. 223 uyarınca davanın düşmesine karar verir. D, şahsi haklarından vazgeçmediğini açıkça belirttiği için ayrıca hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açabilir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Şikâyet hakkı, suçtan zarar görene ceza yargılamasının başlatılması ve sürdürülmesi üzerinde önemli bir söz hakkı tanır. Altı aylık sürenin öğrenme tarihinden başlaması, hakaret suçundaki iki yıllık mutlak sınır, vazgeçmenin bölünemezliği ve sanığın kabul hakkı, uygulamada dikkatle gözetilmesi gereken kurallardır. Vazgeçme kararı verilmeden önce, bu kararın şahsi haklar üzerindeki etkisinin ve uzlaştırma seçeneğinin değerlendirilmesi, mağdurun haklarını korumak bakımından büyük önem taşır.

İlgili yazılar: Şikâyete Bağlı Suçlar Listesi, Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar Listesi, Çocuğun Şikâyet Hakkı ve Vazgeçme, Dava ve Ceza Zamanaşımı, Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.