“Arsız” Demek Hakaret mi? Sözün Ceza Hukukundaki Yeri

“Arsız” sözü günlük dilde utanması olmayan, yüzsüz, haddini bilmeyen kişi için kullanılır. Sözün kimi zaman bir çocuğun yaramazlığını anlatmak için şefkatle, kimi zaman da bir yetişkini ağır biçimde küçümsemek için söylendiği görülür. Bu nedenle “arsız” kelimesinin hakaret suçu oluşturup oluşturmadığı sorusuna, sözün söylendiği bağlam incelenmeden tek bir cevap verilemez.

Bu yazıda “arsız” sözünün Türk Ceza Kanunu m. 125 karşısındaki konumu, Yargıtay’ın hakaret ile kaba söz arasındaki sınırı belirlerken kullandığı ölçütler, sözün hakaret sayılma ihtimalinin arttığı durumlar ve şikâyet, önödeme ve tazminat süreçleri açıklanmaktadır. Hakaret suçunun genel çerçevesi için “Hakaret Suçu ve Sosyal Medyada Hakaret (TCK 125)” yazımıza bakılabilir.

Kanun metni

“Arsız” kelimesinin anlamı ve hukuki niteliği

Türkçede “arsız” kelimesi “ar” yani utanma duygusundan yoksun olmayı anlatır. Kelime, utanılacak bir davranışı utanmadan yapan, sınır tanımayan, yüzsüz kişiyi nitelendirir. Halk arasında bitkiler için bile “arsız” denilmesi, kelimenin kendi başına kaba bir küfür olmadığını; bir davranış biçimini tarif eden olumsuz bir sıfat olduğunu gösterir.

Ceza hukuku bakımından “arsız” sözü, somut bir fiil veya olgu isnadı değildir. “Arsız” diyen kişi, muhataba belirli bir davranış yüklemez; onun kişiliği hakkında olumsuz bir değer yargısı açıklar. Bu nedenle tartışma, sözün TCK m. 125/1’deki ikinci seçimlik hareket olan sövme niteliğine ulaşıp ulaşmadığı üzerinde yoğunlaşır.

Sövme, kişinin onur ve şerefine doğrudan saldıran, onu toplum içinde aşağılayan ve küçük düşüren ifadelerdir. Her olumsuz sıfat sövme değildir. “Kaba”, “terbiyesiz”, “saygısız” gibi bir davranış biçimini eleştiren sözler ile kişinin namusunu, şerefini veya insanlık değerini hedef alan sözler aynı ağırlıkta değildir. “Arsız” kelimesi bu iki grubun arasında, bağlama göre bir tarafa yaklaşan bir yerde durur.

Yargıtay’ın hakaret ile kaba söz ayrımındaki ölçütleri

Yargıtay, bir sözün hakaret oluşturup oluşturmadığını değerlendirirken sözü tek başına değil, söylendiği ortam içinde ele alır. Kararlarda tekrarlanan ölçütler şunlardır:

• Sözün anlamı ve ağırlığı: Söz, kişiyi küçük düşürmeye ve toplum içindeki saygınlığını zedelemeye elverişli mi, yoksa yalnızca kırıcı ve kaba mı?
• Söylendiği ortam: Ani bir tartışma, karşılıklı gerginlik veya iş ilişkisindeki bir anlaşmazlık ile planlı ve ısrarlı bir aşağılama aynı değerlendirilmez.
• Taraflar arasındaki ilişki: Akrabalar, komşular veya iş arkadaşları arasında kullanılan sözlerin anlamı, yabancılar arasındaki aynı sözden farklı algılanabilir.
• Sözlerin bütünü: Bir kelime tek başına kaba söz sınırında kalsa da, diğer ifadelerle birlikte değerlendirildiğinde sövme niteliği kazanabilir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, kişiyi küçük düşürme amacı taşımayan ve onur, şeref ve saygınlığı rencide edecek ağırlığa ulaşmayan sözler nedeniyle kurulan mahkûmiyetleri bozmaktadır. Daireye göre bir hareketin tahkir edici olup olmadığı zamana, yere ve duruma göre değişir (Yargıtay 4. CD, E. 2021/28287, K. 2024/6212, T. 08.05.2024). Bir toplantıda profesöre yöneltilen “Ne profesörmüş, çok da bir şeyden anladığı yok” sözü rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı kabul edilmiş ve beraat kararı onanmıştır (Yargıtay 4. CD, E. 2021/4028, K. 2023/16097, T. 15.03.2023).

Bu ölçütler “arsız” sözüne uygulandığında şu sonuca varılır: Kelime, muhatabın davranışını olumsuz nitelendiren sert bir ifadedir; ancak tek başına ve ani bir tartışma içinde söylendiğinde, kişiyi toplum gözünde aşağılayan bir sövme ağırlığına her zaman ulaşmaz. Sonuç, somut olayın özelliklerine göre değişir.

“Arsız” sözünün hakaret sayılma ihtimalinin arttığı durumlar

Cinsel veya ahlaki bir imayla kullanılması

“Arsız” kelimesi, özellikle bir kadına yönelik olarak cinsel davranışlarına veya namusuna ilişkin bir ima taşıyacak biçimde kullanıldığında anlamı değişir. Bu kullanımda söz, bir davranış eleştirisi olmaktan çıkar ve kişinin ahlaki değerine doğrudan bir saldırıya dönüşür. Böyle bir bağlamda sözün sövme niteliği kazandığının kabulü güçlük çekmez.

Aşağılayıcı başka ifadelerle birlikte söylenmesi

“Arsız, ahlaksız” veya “arsız karı” gibi ifadelerde kelime, diğer sözlerle birlikte kişinin onuruna yönelen bir bütün oluşturur. Mahkemeler bu durumda sözleri ayrıştırmaz; bütünün etkisini değerlendirir. Tek başına kaba söz sayılabilecek bir kelime, aşağılayıcı bir sıfat zincirinin parçası olduğunda hakaret sonucunu doğurabilir.

Alenen ve ısrarla kullanılması

Bir kişinin iş yerinde, apartman toplantısında veya sosyal medyada sürekli olarak “arsız” diye anılması, ani bir tartışmadaki tek bir sözle aynı etkiyi yaratmaz. Israrlı kullanım, sözün amacının kişiyi küçük düşürmek olduğunu gösterebilir. Hakaret alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m. 125/4).

Kamu görevlisine görevinden dolayı söylenmesi

Bir polis memuruna, öğretmene veya hastane çalışanına görevi nedeniyle “arsız” denmesi hâlinde, söz hakaret oluşturuyorsa cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (TCK m. 125/3-a). Ancak Yargıtay, kamu görevlilerinin görevleri nedeniyle eleştiriye daha fazla katlanması gerektiğini kabul etmekte ve bu sıfatın tek başına sözün niteliğini ağırlaştırmadığını belirtmektedir. Polis memurlarına yöneltilen ve kaba söz olarak değerlendirilen sözler nedeniyle kurulan bir mahkûmiyet hükmü bozulmuştur (Yargıtay 4. CD, E. 2025/1049, K. 2025/3024, T. 18.02.2025).

Uygulamadan örnekler

Örnek 1. Market sırasında öne geçen kişiye “Arsız mısın, sıraya gir” diyen kişi, karşı tarafın davranışını eleştirmektedir. Sözün kısa, anlık ve davranışa yönelik olması, kaba söz değerlendirmesini öne çıkarır.

Örnek 2. Boşanma aşamasındaki eşlerden biri, ortak arkadaş grubuna gönderdiği mesajlarda diğer eşten “o arsız kadın” diye söz eder ve onu başka erkeklerle ilişki kurmakla itham eder. Burada hem bir olgu isnadı hem de ahlaki değeri hedef alan bir nitelendirme vardır; mağdurun gıyabında üç kişiden fazlasına ulaşıldığı için TCK m. 125/1’in son cümlesindeki şart da gerçekleşmiştir. Aile içindeki hakaretin boşanma davasına etkisi “Evlilikte Hakaret ve Küfür” yazımızda anlatılmıştır.

Örnek 3. İş yerinde bir yönetici, çalışanını toplantıda diğer çalışanların önünde defalarca “arsız” diye azarlar. Sözün aleniyete yakın bir ortamda ve ısrarla kullanılması, kişiyi küçük düşürme amacına işaret eder. Bu tür davranışlar ayrıca işçinin haklı nedenle fesih hakkını da gündeme getirebilir.

Ceza, şikâyet ve önödeme

Hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m. 125/1). Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışında suçun soruşturulması şikâyete bağlıdır (TCK m. 131/1). Şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır ve bu süre her hâlde fiilden itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/1-2).

Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışındaki hâllerde önödeme uygulanır (TCK m. 75). Önödeme miktarı tebliğden itibaren on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz. Hakaret suçu uzlaştırma kapsamında değildir. Ayrıntılar için “Önödemeye Tabi Suçlar” yazımıza bakılabilir.

Dava açılırsa mahkeme, şartları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Karşılıklı hakaret veya haksız bir fiile tepki olarak işlenen hakarette ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m. 129/1, 129/3). Bu konuda “TCK 129: Haksız Fiile Tepki ve Karşılıklı Hakaret” yazımız yol göstericidir.

Manevi tazminat

“Arsız” sözü ceza hukuku bakımından suç oluşturmasa bile, kişilik hakkını hukuka aykırı biçimde zedelediği durumlarda manevi tazminat istenebilir (TMK m. 24, TBK m. 58). Özellikle ısrarlı, alenî veya ahlaki imalı kullanım tazminat talebini güçlendirir. Tazminat davası ceza davasından bağımsızdır; asliye hukuk mahkemesinde açılır. Zamanaşımı, zarar ve failin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıldır; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 72). Ayrıntılar “Hakaret Nedeniyle Manevi Tazminat” yazımızdadır.

Mağdur ve şüpheli için pratik bilgiler

Şikâyet edecek kişi, sözün tam olarak hangi kelimelerle söylendiğini, nerede, kimlerin yanında ve hangi tartışmanın ardından söylendiğini dilekçesinde açıkça yazmalıdır. Mesaj veya sosyal medya paylaşımı varsa ekran görüntüleri tarih ve saatiyle saklanmalı, mümkünse paylaşımın bağlantısı da kaydedilmelidir. Tanıkların kimlik ve iletişim bilgileri dilekçeye eklenmelidir.

Hakkında şikâyette bulunulan kişi ise ifadesinde sözün söylendiği ortamı, öncesindeki tartışmayı ve varsa karşı tarafın davranışını anlatmalıdır. Sözün bir davranış eleştirisi olarak söylendiği, kişiyi aşağılama amacı taşımadığı ve olayın ani bir gerginlik içinde gerçekleştiği hususları değerlendirmede önem taşır. Savunma için “Hakaret Suçunda Savunma Dilekçesi” yazımıza bakılabilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

“Arsız” kelimesi, utanma duygusundan yoksun olmayı anlatan olumsuz bir nitelendirmedir. Somut bir olay isnadı içermediği için hakaret suçunun oluşup oluşmadığı, sözün sövme ağırlığına ulaşıp ulaşmadığına bağlıdır. Ani bir tartışmada tek başına ve bir davranışa yönelik olarak söylenmesi kaba söz değerlendirmesini öne çıkarırken; cinsel veya ahlaki ima, aşağılayıcı ifadelerle birlikte kullanım, aleniyet ve ısrar hakaret sonucunu güçlendirir. Benzer sözlere ilişkin değerlendirmeler “Hakaret Sayılmayan Sözler” yazımızda bir arada ele alınmıştır.

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.