Komşu Ağacının Dalları ve Kökleri (TMK 740)

Bahçe sınırındaki bir ceviz ağacının dalları komşunun çatısına uzanır, yapraklar oluklarını tıkar. Bir çam ağacının kökleri bitişik evin bahçe duvarını çatlatır, kanalizasyon borusuna girer. Bir incir ağacı komşunun sebze bahçesini gölgede bırakır. Bu tür uyuşmazlıklar komşular arasında yıllarca sürebilir ve çoğu zaman taraflardan biri ağacı izinsiz keserek sorunu büyütür.

Bu yazıda taşan dal ve köklere ilişkin TMK m. 740’ın şartları, istem ve süre kuralı, kendiliğinden kesme hakkının sınırları, meyve toplama hakkı, ağaç dikerken uyulacak mesafeler, mahkemeye başvurma yolu ve izinsiz kesmenin sonuçları anlatılmaktadır.

Kanun metinleri

Hakkın şartları

Dal veya kök sınırı aşmış olmalıdır

TMK m. 740 yalnızca komşu arazisine taşan dal ve kökleri kapsar. Sınırın kendi tarafında kalan ağacın gölgesi, yaprakların rüzgârla savrulması veya ağacın görüntüsü bu hükmün konusu değildir. Bu tür etkiler, katlanma sınırını aşıyorsa TMK m. 737’deki genel taşkınlık yasağı çerçevesinde değerlendirilir.

Taşma zarara yol açmalıdır

Kanun “zarar veren” dal ve köklerden söz eder. Sınırı aşan her dal kesme hakkı doğurmaz. Zarar, somut ve gösterilebilir olmalıdır. Uygulamada şu durumlar zarar olarak kabul edilir:

• Dalların çatıya, oluklara, cepheye veya pencerelere sürtünmesi ya da yapraklarla oluk ve gider tıkanması,
• Köklerin bahçe duvarını, temeli, kaldırımı veya altyapı borularını çatlatması,
• Dalların bahçedeki ekili alanı gölgede bırakarak verimi düşürmesi,
• Sürekli düşen yaprak, reçine veya meyvenin küflenme ve kirliliğe yol açması,
• Dalların elektrik veya iletişim hatlarına değmesi gibi güvenlik tehlikeleri.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bir kararında, TMK m. 740 uyarınca taşan dal ve köklerin kesilebileceğini, ancak asıl önemli olanın komşunun zarar görmesi olduğunu vurgulamış; zararın varlığının tespiti için yalnızca inşaat mühendisi raporuyla yetinilmeyip ziraat mühendisi bilirkişiden de teknik inceleme alınması gerektiğini belirtmiştir.

Önce istemde bulunulmalıdır

Komşu, dal ve kökleri kendisi kesmeden önce ağaç sahibinden bunların kaldırılmasını istemelidir. Kanun istemin şeklini belirlememiştir. Sözlü istem de geçerlidir, ancak ispat açısından istemin noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup veya en azından yazılı mesajla yapılması önerilir. İstemde hangi dal ve köklerin, nereden ve hangi zarar nedeniyle kesilmesinin istendiği açıkça belirtilmelidir.

Uygun süre verilmelidir

İstemde ağaç sahibine dal ve kökleri kaldırması için uygun bir süre verilmelidir. Uygun süre, işin niteliğine ve mevsime göre değişir. Birkaç dalın budanması için kısa bir süre yeterli olabilirken, köklerin temizlenmesi için kazı gerekiyorsa daha uzun süre verilmelidir. Ağaç türüne göre budama mevsimi de dikkate alınabilir. Acil bir tehlike varsa, örneğin kırılmak üzere olan bir dal çatıya düşecekse, süre buna göre kısalır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 05.01.2022 tarihli, E. 2021/2021, K. 2022/151 sayılı kararında, malikin kendi taşınmazına diktiği ağaçların dalları ve kökleri komşu taşınmaza geçip zarar verirse, ikaz üzerine uygun bir süre içinde bu dal ve köklerin kesilmesi gerektiğini, malik bu süre içinde kesmezse komşunun kesme hakkı doğacağını kabul etmiş; buna karşılık ağaçların tamamının kesilmesine hüküm kurulmaması gerektiğini belirtmiştir.

Kendiliğinden kesme hakkı

Uygun süre geçtiği hâlde ağaç sahibi dal ve kökleri kaldırmazsa, komşu bunları kendisi kesebilir ve kestiği kısımları kendi mülkiyetine geçirebilir. Bu, kanunun tanıdığı istisnai bir kendiliğinden hak kullanımıdır. Hakkın sınırları şunlardır:

• Yalnızca sınırı aşan kısım: Komşu, kendi arazisine taşan dal ve kökleri sınır hizasından keser. Ağaç sahibinin arazisine girerek ağacı kesemez veya sınırın öbür tarafındaki kısma müdahale edemez.
• Ölçülülük: Kesim, ağacı kurutacak veya öldürecek biçimde yapılmamalıdır. Ağacın canlılığını tehdit eden aşırı bir kesim, hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.
• Masraflar: Kesimin masraflarının kime ait olacağı kanunda açıkça düzenlenmemiştir. İstem ve süre şartına uyulmuşsa, komşunun yaptığı makul masrafların ağaç sahibinden istenebileceği savunulmaktadır.

Kesim yapılmadan önce dalların ve köklerin durumunu ve verdikleri zararı gösteren fotoğrafların çekilmesi, mümkünse delil tespiti yaptırılması, ileride “kesim haksızdı” iddiasına karşı en sağlam güvencedir.

Meyve toplama hakkı

Komşu, dalların taşmasına katlanmayı tercih edebilir. Bu durumda, arazisi ekilmiş veya üzerine yapı yapılmışsa, kendi arazisine taşan dallarda yetişen meyveleri toplama hakkına sahip olur (TMK m. 740/2). Bu düzenleme, taşmanın komşuya getirdiği yükü dengelemek amacını taşır. Boş ve ekilmemiş bir araziye taşan dallardaki meyveler ise kural olarak ağaç sahibine aittir.

Ormanlar istisnası

TMK m. 740/3, komşu ormanlar hakkında bu hükümlerin uygulanmayacağını belirtir. Orman sınırındaki taşınmazlara taşan dal ve kökler için orman mevzuatı uygulanır. 6831 sayılı Orman Kanunu, orman alanlarındaki ağaçların kesilmesini izne bağlamıştır. Orman sınırındaki bir araziye taşan dalların kesilmesi için ilgili orman işletme müdürlüğüne başvurulmalıdır.

Ağaç dikme mesafesi

TMK m. 741, komşu taşınmaz maliklerinin bitki dikerken uyacakları kuralların özel kanunlarla belirleneceğini söyler. Türkiye’de sınıra ne kadar mesafede ağaç dikilebileceğini genel olarak düzenleyen ayrı bir kanun bulunmamaktadır. Bazı belediyelerin imar yönetmelikleri ve park bahçe düzenlemeleri, kentsel alanlarda dikim mesafelerine ilişkin kurallar içerebilir. Kırsal alanlarda ise yerel âdet önem kazanır.

Bu nedenle sınıra çok yakın dikilmiş bir ağaç için komşu, TMK m. 740 ile yalnızca taşan dal ve köklerin kesilmesini isteyebilir. Ağacın tamamen sökülmesi, ancak ağacın kendisi TMK m. 737 anlamında katlanılamaz bir taşkınlık yaratıyorsa veya yapıya ciddi bir tehlike oluşturuyorsa, genel komşuluk hükümlerine göre tartışılabilir.

Mahkemeye başvurma

Komşu kendiliğinden kesme hakkını kullanmak yerine mahkemeden de yardım isteyebilir. Özellikle şu durumlarda dava yolu tercih edilebilir:

• Köklerin temizlenmesi için ağaç sahibinin arazisinde kazı yapılması gerekiyorsa,
• Taşmanın verdiği zarar için tazminat isteniyorsa,
• Ağaç sahibi istemi reddediyor ve kesim sırasında çatışma riski bulunuyorsa,
• Ağaç tarihî veya korunan bir ağaçsa ve kesim için izin gerekiyorsa.

Davada genellikle “dal ve köklerin kesilmesi ile müdahalenin önlenmesi” ve gerekirse “zararın tazmini” istenir. Mahkeme keşif yapar, ziraat ve inşaat bilirkişisinden rapor alır, zararın varlığını ve kesilmesi gereken kısımları belirler. Hüküm, ağacın tamamını değil, zarara yol açan ve sınırı aşan kısımları kapsar.

Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B). Arabuluculuk görüşmesi, budamanın nasıl ve ne zaman yapılacağı konusunda pratik bir anlaşmaya varmak için uygun bir ortam sunar.

İzinsiz kesmenin sonuçları

İstem ve süre şartına uymadan, sınırın ötesine geçerek veya ağacın tamamını keserek yapılan müdahale hukuka aykırıdır. Ağaç sahibi, ağacın değeri, meyve kaybı ve peyzaj zararı için tazminat isteyebilir. Ağacın değeri, ağacın yaşı, türü ve verim durumu gözetilerek bilirkişi tarafından hesaplanır. Yaşlı bir meyve ağacının kesilmesi yüksek bir tazminata yol açabilir.

Başkasının ağacını izinsiz kesmek, şartları varsa 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘ndaki mala zarar verme suçunu da oluşturabilir. Kentsel alanlarda korunan ağaçlar ve anıt ağaçlar için ayrıca özel mevzuat ve idari yaptırımlar söz konusu olabilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Ağaç uyuşmazlıklarında en sık görülen hata, komşuya uygun bir süre verilmeden dalların kesilmesidir. Kanun kendiliğinden kesme hakkını, komşunun şikâyet üzerine uygun bir süre içinde dalları ve kökleri gidermemesine bağlar. Bu nedenle önce yazılı bir bildirim yapılmalı, bildirimde hangi dalların veya köklerin hangi zarara yol açtığı belirtilmeli ve makul bir süre tanınmalıdır. Noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü mektupla yapılan bildirim, ileride ispat kolaylığı sağlar.

İkinci hata, kesme hakkının ağacın tamamını kapsadığının düşünülmesidir. Hak, yalnızca sınırı aşan ve zarar veren dallar ile köklerle sınırlıdır. Ağacın gövdesine zarar veren, onu kurutan veya sınırın gerisindeki kısımları da kesen bir müdahale, haksız fiil sorumluluğu doğurabilir. Kesim işinin ağacın sağlığını koruyacak biçimde, mümkünse bir peyzaj uzmanı tarafından yapılması bu riski azaltır.

Üçüncü hata, ağacın korunan bir tür veya anıt ağaç olabileceğinin göz ardı edilmesidir. Belediyelerin ağaç kesimine ilişkin düzenlemeleri ve doğal varlıkları koruma mevzuatı ayrıca uygulanabilir. Kesimden önce bu yönün araştırılması gerekir.

Uygulamadan örnek olaylar

Örnek 1: Komşunun ceviz ağacının dalları evin çatısına uzanmış, sonbaharda oluklar tıkanmış ve çatıdan su sızmıştır. Ev sahibi, noter ihtarnamesiyle dalların bir ay içinde budanmasını ister. Süre geçince dalları sınır hizasından budatır ve fotoğrafla belgeler. Bu kesim TMK m. 740’a uygundur.

Örnek 2: Komşunun çam ağacının kökleri bahçe duvarını çatlatmıştır. Köklerin temizlenmesi için ağacın bulunduğu arazide kazı gerekmektedir. Duvar sahibi arabuluculuktan sonra dava açar. Mahkeme, bilirkişi raporu doğrultusunda köklerin sınıra yakın kısmının kesilmesine ve duvar onarım bedelinin ödenmesine karar verir.

Örnek 3: Komşu, istemde bulunmadan ve sınırı aşarak meyve ağacını dibinden keser. Ağaç sahibi, ağacın değeri ve meyve kaybı için tazminat davası açar ve şikâyette bulunur.

Güncel Yargıtay kararları

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, komşuluk hukukundan doğan ağaç uyuşmazlıklarında son yıllarda istikrarlı bir çizgi izlemektedir. Bu kararlar, davanın hangi şartlarla açılabileceğini ve hükmün nasıl kurulması gerektiğini göstermektedir.

Zararın doğmuş olması ve zarar tehlikesi

Elatmanın önlenmesi davası kural olarak doğmuş bir zarar gerektirir. Ancak yakın gelecekte zararın doğması pek muhtemel ya da kesinse, zararın gerçekleşmesi beklenmeden dava açılabilir. Davalı ağaç sahibinin kusurlu olup olmaması sonucu etkilemez; eylem ile zarar arasında illiyet bağı yeterlidir.

Bu dosyada sınırdaki ağaçların gölgesi fındık bahçesinin verimini düşürmüş, davacı ağaçların budanmasını ve taşan dalların kesilmesini istemişti. Karar, gölge zararının da komşuluk hukuku içinde ele alındığını ve ziraat bilirkişisi raporunun belirleyici olduğunu göstermektedir.

Budama önce gelir, kökten kesme son çaredir

Yazıda anılan 05.01.2022 tarihli E. 2021/2021, K. 2022/151 sayılı kararda Daire, gölge yoluyla katlanma sınırını aşan zarar bakımından kademeli bir yol çizmiştir: zarar dalların budanması veya seyreltilmesiyle giderilebiliyorsa bu önlemlere, giderilemiyorsa ağaçların kökten kesilmesine veya sökülmesine karar verilir. Bu nedenle dava dilekçesinde talepler kademeli kurulmalı, önce budama, olmazsa kesme istenmelidir.

Hüküm infaza elverişli olmalıdır

Ceviz ağaçları ve asmalar nedeniyle açılan bu davada Daire, ağaçların bir kısmının kesilmesine, bir kısmının sökülmesine karar verilmesini isabetsiz bulmamış; ancak hüküm fıkrasında hangi ağacın hangi parselde bulunduğunun ve ne yapılacağının gösterilmemesini bozma sebebi saymıştır. Aynı kararda, 1.000 TL değer üzerinden açılan davada dava değerini aşan maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi de Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 13/2. maddesine aykırı bulunmuştur.

Uygulamada bu kararlardan çıkan ders şudur: keşifte fen bilirkişisinden ağaçların konumunu gösteren krokili rapor, ziraat bilirkişisinden zararın türü ve giderilme yöntemi hakkında görüş alınmalı, talep sonucu ağaç ağaç ve parsel parsel yazılmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Zarar görenin izleyeceği yol

Taşan dal ve köklerden zarar gören kişi, zararı fotoğraf ve gerekirse bilirkişi tespitiyle belgelemeli, ağaç sahibine yazılı istemde bulunarak açık bir süre vermelidir. Süre geçince yalnızca sınırı aşan kısımları, ağacı kurutmayacak biçimde kesebilir. Kazı gerekiyorsa veya tazminat isteniyorsa önce arabulucuya, ardından mahkemeye başvurulmalıdır.

İlgili yazılar: Komşu İnşaatından Doğan Zarar (TMK 730 ve 738), Sınır Duvarı, Çit ve Sınır Uyuşmazlıkları, Doğal Akıntı ve Yağmur Suyu (TMK 742-743), Komşuluk Hukukunda Taşkın Kullanma (TMK 737)

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, 6831 sayılı Orman Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.