Yargıtay, Anayasa’nın 154. maddesine göre adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. 2016’da bölge adliye mahkemelerinin faaliyete geçmesiyle Yargıtay’ın işlevi değişmiştir. Bugün Yargıtay, kural olarak olayları yeniden incelemez; kararların hukuka uygunluğunu denetler ve ülke genelinde içtihat birliğini sağlar. Bu yazıda Yargıtay’ın temel görevleri ve kararların hangi aşamalardan geçtiği açıklanmaktadır. Dairelerin iş bölümü ise Yargıtay Daireleri İş Bölümü yazımızın konusudur.
KISA CEVAP
- Yargıtay, bölge adliye mahkemelerinin temyizi kabil kararlarını ve kanunda öngörülen bazı ilk derece kararlarını son merci olarak inceler.
- Temyiz incelemesi hukuki denetimdir; Yargıtay kural olarak delilleri yeniden değerlendirmez.
- Yargıtay, kanunun yanlış uygulanması, dava şartlarına aykırılık, delillerin haksız reddi veya karara etki eden yargılama hatası hâllerinde kararı bozar.
- İlk derece veya bölge adliye mahkemesi bozmaya direnirse, uyuşmazlığı önce ilgili daire, daire direnmeyi yerinde görmezse Hukuk veya Ceza Genel Kurulu çözer.
- Daireler arasındaki içtihat aykırılıkları içtihadı birleştirme yoluyla giderilir.
- İçtihadı birleştirme kararları benzer konularda Yargıtay genel kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar.
Kanun metni
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 371/1 ve 373/5
Madde 371- (1) Yargıtay, aşağıda belirtilen sebeplerden dolayı gerekçe göstererek temyiz olunan kararı kısmen veya tamamen bozar: a) Hukukun veya taraflar arasındaki sözleşmenin yanlış uygulanmış olması. b) Dava şartlarına aykırılık bulunması. c) Taraflardan birinin davasını ispat için dayandığı delillerin kanuni bir sebep olmaksızın kabul edilmemesi. ç) Karara etki eden yargılama hatası veya eksiklikleri bulunması. […] Madde 373- (5) İlk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi kararında direnirse, bu kararın temyiz edilmesi durumunda inceleme, kararına direnilen dairece yapılır. Direnme kararı öncelikle incelenir. Daire, direnme kararını yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderir.
Yargıtay’ın yapısı
Yargıtay’ın örgütü 2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nda düzenlenmiştir. Başlıca kurullar şunlardır:
Daireler: Hukuk ve ceza daireleri, kendilerine iş bölümüyle verilen dosyalarda temyiz incelemesi yapar.
Hukuk Genel Kurulu ve Ceza Genel Kurulu: Direnme kararlarını inceler ve kanunda öngörülen diğer işlere bakar.
Hukuk ve Ceza Daireleri Başkanlar Kurulları: Daireler arasındaki görev ve iş bölümü uyuşmazlıklarını çözer.
Büyük Genel Kurul ve içtihadı birleştirme kurulları: Büyük Genel Kurul, Yargıtay’ın en geniş kuruludur. İçtihadı birleştirme kararları, uyuşmazlığın niteliğine göre Büyük Genel Kurul veya hukuk ya da ceza alanındaki içtihadı birleştirme genel kurullarınca verilir.
Temyiz incelemesi
Hukuk davalarında bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m. 361/1). Kanunda belirtilen parasal sınırın altında kalan davalar ile bazı dava türleri temyiz edilemez (HMK m. 362). Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Yargıtay incelemesini kural olarak dosya üzerinden yapar. Kararı onar, düzelterek onar veya bozar. Bozma kararıyla dosya ilk derece mahkemesine ya da bölge adliye mahkemesine gönderilir.
Direnme süreci
Bozma kararı üzerine mahkeme iki yoldan birini seçer: bozmaya uyar veya önceki kararında direnir. Bozmaya uyulursa, bozmada belirtilen yönler taraf lehine usulî kazanılmış hak doğurur. Direnme hâlinde dosya önce bozmayı yapan daireye gelir. Daire direnmeyi yerinde görürse kendi kararını düzeltir; görmezse dosya Hukuk Genel Kuruluna gider. Ceza davalarında da benzer bir usul vardır ve uyuşmazlığı Ceza Genel Kurulu çözer (CMK m. 307).
Genel Kurul kararından sonra dosyanın hangi merci tarafından inceleneceği de önemlidir:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 07.02.2018 tarihli, E. 2018/86, K. 2018/190 sayılı kararı
Mahkemece yeni hükme yönelik temyiz istemlerinin Özel Dairesince incelenmesi gerekir.
Bu olayda Hukuk Genel Kurulu, mahkemenin direnme kararını bozmuş; mahkeme de bozmaya uyarak yeni bir karar vermiştir. Yeni karar temyiz edilip dosya tekrar Genel Kurula gönderildiğinde, Genel Kurul yapılacak bir işlem bulunmadığını belirterek dosyayı ilgili özel daireye göndermiştir. Karar, Genel Kurulun yalnızca direnme uyuşmazlığını çözdüğünü, bozmaya uyma sonrasındaki yeni hükmün olağan temyiz incelemesinin ise daireye ait olduğunu göstermektedir.
İçtihadı birleştirme
Yargıtay daireleri arasında veya bir dairenin kendi kararları arasında aynı hukuki sorunda farklı kararlar verilmişse, içtihadı birleştirme yoluna gidilir. İçtihadı birleştirme kararları, benzer hukuki konularda Yargıtay genel kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar (2797 m. 45/5). Bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır. Bağlayıcılık kural olarak kararın sonuç kısmına ilişkindir; gerekçe ise yorumda yol gösterir.
Sıkça sorulan sorular
Yargıtay tanıkları yeniden dinler mi?
Kural olarak hayır. Yargıtay hukuki denetim yapar. Delil değerlendirmesindeki hata ancak hukuka aykırılık oluşturuyorsa bozma nedeni olabilir.
Yargıtay kararına karşı başka bir başvuru yolu var mı?
Hukuk davalarında karar düzeltme yolu, bölge adliye mahkemelerinin faaliyete geçmesinden sonra verilen kararlar için kaldırılmıştır. Koşulları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
Direnme kararı verilmesi davayı uzatır mı?
Evet. Direnme hâlinde dosya önce daireye, gerekirse Genel Kurula gider. Bu süreç dosyanın sonuçlanmasını önemli ölçüde geciktirebilir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının görevi nedir?
Ceza davalarında temyiz incelemesinden önce tebliğname düzenler, kanun yararına bozma gibi olağanüstü yollara başvurur ve Yargıtay nezdinde kamu davasını temsil eder.
Temyiz öncesinde
Bölge adliye mahkemesi kararının temyiz sınırını aşıp aşmadığı ve dava türünün temyize açık olup olmadığı kontrol edilmelidir. Temyiz dilekçesinde hukuka aykırılık nedenleri HMK m. 371’deki sebeplere bağlanarak açıkça gösterilmelidir.
Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.