İştirak Nafakası: Çocuğun Bakım ve Eğitim Giderlerine Katılma

İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 182/3, boşanmada velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin “çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorunda” olduğunu düzenler. Bu yükümlülüğün kaynağı ana ve babanın çocuğa karşı bakım borcudur (TMK m. 327). Nafaka, çocuğun hakkıdır; velayet sahibi ebeveyn bu nafakayı çocuk adına alır ve çocuğun ihtiyaçları için kullanır.

Kanun metni

İştirak nafakası hangi durumlarda istenir?

Boşanma ve ayrılık kararıyla

En yaygın durum, boşanma veya ayrılık davasında velayetin bir ebeveyne verilmesi ve diğer ebeveynin iştirak nafakası ödemekle yükümlü tutulmasıdır. Hâkim, boşanma kararında çocukla kişisel ilişkiyi ve nafakayı birlikte düzenler. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre iştirak nafakası kamu düzenine ilişkindir ve hâkim talep bulunmasa dahi kendiliğinden iştirak nafakasına hükmetmelidir (aşağıda bu konudaki kararlara yer verilmiştir).

Boşanmadan sonra ayrı dava ile

Boşanma kararında iştirak nafakasına hükmedilmemişse, velayet sahibi ebeveyn sonradan çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329). Velayetin sonradan değiştirilmesi hâlinde de çocuğu yanına alan ebeveyn, diğer ebeveyne karşı nafaka isteyebilir.

Evlilik dışı doğan çocuk için

Evlilik dışında doğan çocuk bakımından soybağı tanıma veya babalık hükmüyle kurulduktan sonra baba, çocuğun bakım giderlerine katılmakla yükümlüdür. Babalık davası ile birlikte nafaka da istenebilir (TMK m. 333). Bu konu Babalık Davası: Kim Açar, Süre, DNA Testi ve Ananın Mali Hakları yazımızda anlatılmıştır.

Evlilik devam ederken

Eşler evli olup fiilen ayrı yaşıyorsa, çocuk için nafaka evlilik birliğinin korunması kapsamında (TMK m. 197) tedbir nafakası olarak istenir. Bu konu Evlilik Birliğinin Korunması Davası (TMK 195-201): Boşanmadan Önce Hâkimden İstenebilecek Önlemler yazımızda ele alınmıştır.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Kanunda sabit bir oran ya da tablo yoktur. Hâkim, TMK m. 330’daki ölçütleri birlikte değerlendirir.

Çocuğun ihtiyaçları

Çocuğun yaşı, sağlık durumu, eğitim düzeyi ve alışık olduğu yaşam standardı belirleyicidir. Okul öncesi bir çocuğun ihtiyaçları ile üniversite sınavına hazırlanan bir gencin giderleri aynı değildir. Özel okul, kurs, servis, sağlık tedavisi, özel eğitim gerektiren durumlar gibi giderler belgelenirse miktara yansır.

Ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücü

Nafaka yükümlüsünün geliri, malvarlığı, kendi barınma gideri ve varsa yeni ailesine karşı yükümlülükleri dikkate alınır. Velayet sahibi ebeveynin geliri de değerlendirilir; çünkü bakım borcu iki ebeveyne de aittir. Velayet sahibi ebeveyn çocuğa fiilen bakarak ve onunla birlikte yaşayarak bu borcunu büyük ölçüde yerine getirir; diğer ebeveyn ise katkısını parayla yapar.

Çocuğun gelirleri

Çocuğun kendi geliri varsa (miras yoluyla edindiği malın kira geliri, yetim aylığı gibi), nafaka belirlenirken bu gelir de göz önünde tutulur.

Mahkeme, tarafların gelirini SGK kayıtları, maaş bordroları, tapu ve araç kayıtları ile kolluk aracılığıyla yaptırdığı sosyal ve ekonomik durum araştırmasıyla tespit eder. Yükümlünün gelirini gizlemesi veya kayıt dışı çalışması durumunda yaşam standardını gösteren deliller (araç, seyahat, harcama düzeni) önem kazanır.

Tedbir nafakasından iştirak nafakasına geçiş

Boşanma davası sürerken çocuk için ödenen nafaka, tedbir nafakasıdır (TMK m. 169). Boşanma kararında çocuk için iştirak nafakasına hükmedilir. Yargıtay uygulamasına göre tedbir nafakası boşanma kararı kesinleşinceye kadar devam eder; iştirak nafakası ise kararın kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle karar kesinleşinceye kadar tedbir nafakasının, kesinleşmeden sonra da iştirak nafakasının ödenmesi gerekir. Tedbir nafakası Boşanma Davasında Geçici Önlemler ve Tedbir Nafakası (TMK 169) yazımızda anlatılmıştır.

Nafaka ne zaman sona erer?

TMK m. 328/1’e göre ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Bu nedenle iştirak nafakası, çocuk 18 yaşını doldurduğunda ayrıca bir karara gerek olmadan kendiliğinden sona erer. Çocuk 18 yaşından önce evlenir veya mahkeme kararıyla ergin kılınırsa da nafaka sona erer.

Ergin olan çocuğun eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328/2). Ancak bu nafaka iştirak nafakasının devamı değildir; ergin çocuk kendi adına yeni bir dava açarak ister. Bu dava Ergin Çocuğa Nafaka: Eğitimi Süren 18 Yaş Üstü Çocuk İçin Yardım (TMK 328) yazımızda anlatılmıştır.

Nafaka yükümlüsünün ölümüyle de nafaka borcu sona erer. Velayetin nafaka yükümlüsü ebeveyne geçmesi hâlinde ise nafakanın kaldırılması ve gerekirse diğer ebeveynin nafaka ödemesi istenir.

Gelecek yıllar için artış ve artırım davası

TMK m. 182/4 ve m. 330/3, hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini düzenler. Bu talep dilekçede açıkça yer almalıdır; Yargıtay, talep olmadan yıllık artış belirlenmesini kabul etmemektedir. Uygulamada nafakanın her yıl ÜFE oranında artırılmasına hükmedilir.

Kararda artış oranı belirlenmemişse veya koşullar olağanüstü değişmişse (çocuğun okul değiştirmesi, yükümlünün gelirinin belirgin biçimde artması), TMK m. 331’e göre artırım davası açılabilir. Aynı hüküm, yükümlünün gelirinin azalması veya çocuğun ihtiyaçlarının düşmesi hâlinde nafakanın azaltılmasına da imkân verir. Artırım davası Nafaka Artırım Davası: Şartları, ÜFE Artışı ve Yargılama Süreci yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Yargıtay kararlarında iştirak nafakası

İştirak nafakasına ilişkin Yargıtay içtihadı iki temel ilke üzerine kuruludur: iştirak nafakası kamu düzenine ilişkindir ve çocuğun üstün yararı her aşamada gözetilir. Bu ilkeler, nafakanın talep edilmeden de hükme bağlanmasından yıllık artışın belirlenmesine kadar birçok uygulama sorununu çözmektedir.

Talep olmasa da iştirak nafakasına hükmedilir

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iştirak nafakasının niteliğini ve hâkimin bu konudaki görevini birçok kararında aynı ifadelerle açıklamıştır.

Bu ilkenin pratik sonucu, velayeti kendisine bırakılan ebeveynin dava dilekçesinde nafaka talebini unutması hâlinde de çocuğun nafakasız kalmamasıdır. Yargıtay, yargılama sırasında doğan bir çocuk için talep bulunmadığı gerekçesiyle iştirak nafakasına hükmedilmemesini bozma sebebi saymış; iştirak nafakasının yargılama aşamasında her zaman istenebileceğini ve sonradan istenmesinin iddianın genişletilmesi niteliğinde olmadığını da belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/9117, K. 2025/5261, T. 26.05.2025).

Bununla birlikte bu kuralın bir istisnası vardır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, velayet sahibi ebeveynin iştirak nafakası istemediğini açıkça bildirmesi hâlinde hâkimin, bu durumun çocuğun üstün yararını zedelemeyeceği kanaatine varırsa nafakaya hükmetmeyebileceğini kabul etmiştir.

Bu karar, anlaşmalı boşanma protokollerinde sık rastlanan “çocuk için nafaka talep edilmeyecektir” hükmünün değerlendirilmesinde de yol göstericidir. Hâkim böyle bir hükmü kendiliğinden kabul etmek zorunda değildir; velayet sahibi ebeveynin gelir durumu ve çocuğun ihtiyaçları bu hükmü haklı kılıyorsa kabul edebilir. Velayet sahibi ebeveynin durumu sonradan kötüleşirse, çocuk adına yeniden nafaka istenmesi mümkündür.

Yıllık artış yalnızca talep hâlinde belirlenir

Nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğinin belirlenmesi, TMK m. 182/4 ve m. 330/3 uyarınca istem hâlinde mümkündür. Yargıtay, artış talebi bulunmadığı hâlde artışa hükmedilmesini talep aşımı olarak değerlendirmektedir.

Buna karşılık talep varsa artış oranının belirlenmesi zorunludur. Yargıtay, talep bulunduğu hâlde artış oranı hakkında karar verilmemesini bozma sebebi saymaktadır.

Yerleşik uygulamada artış, Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı ÜFE oranı üzerinden belirlenmektedir. Talep ÜFE oranında yapılmışken TÜFE oranında artışa hükmedilmesi de Yargıtay tarafından doğru bulunmamış ve karar düzeltilerek onanmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/2944, K. 2024/220, T. 16.01.2024). Yakın tarihli kararlarda hüküm fıkrasına yazılan ifade, nafakanın boşanma hükmünün kesinleştiği yılı takip eden yıldan başlamak üzere her yıl ÜFE oranında artırılması şeklindedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/1403, K. 2026/7341, T. 29.06.2026).

Bu kararlardan çıkan sonuç açıktır: artış talebi, dava veya cevap dilekçesinde açık ve belirli bir oran gösterilerek yapılmalıdır. Talebin dilekçeler aşamasında yapılması, talep aşımı veya karar verilmemesi tartışmalarının önüne geçer.

Ödeme gücü sınırlı olan ebeveyn

TMK m. 182/3, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun giderlerine “gücü oranında” katılmasını öngörür. Yargıtay da iştirak nafakasının, yükümlünün malî gücü varsa söz konusu olacağını belirtmektedir. Bununla birlikte uygulamada çalışabilecek durumdaki ebeveynin geçici olarak işsiz olması, nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmamakta; mahkemeler ebeveynin kazanma imkânını ve yaşam standardını da değerlendirmektedir. Bu nedenle yükümlü ebeveynin gelirine ilişkin iddialar, SGK kayıtları, banka hareketleri ve sosyal ekonomik durum araştırması gibi delillerle desteklenmelidir.

İştirak nafakası talebinde dilekçe kontrol listesi

Yukarıdaki kararlar dikkate alındığında, iştirak nafakası talep edilirken dilekçede şu hususlara yer verilmesi yararlıdır:

• Çocuk için tedbir nafakası ve kesinleşmeden sonra iştirak nafakası olarak devam etmesi talebinin açıkça yazılması
• Talep edilen aylık miktarın ve bu miktarın çocuğun hangi giderlerini karşıladığının kalem kalem gösterilmesi
• Gelecek yıllar için ÜFE oranında artış talebinin açıkça yer alması
• Yükümlü ebeveynin işi, geliri, malvarlığı ve yaşam standardına ilişkin delillerin bildirilmesi
• Çocuğun özel eğitim, sağlık veya bakım ihtiyaçları varsa bunlara ilişkin belgelerin sunulması
• Birden fazla çocuk varsa her çocuk için ayrı nafaka miktarının istenmesi

Nafaka ile kişisel ilişki arasındaki bağ

İştirak nafakası ile çocukla kişisel ilişki birbirinden bağımsızdır. Velayet sahibi ebeveyn çocuğu göstermiyor diye nafaka ödemesi durdurulamaz; nafaka ödenmiyor diye de çocukla görüşme engellenemez. Kişisel ilişkinin engellenmesine karşı başvurulacak yollar Çocukla Kişisel İlişki Kurulması (Görüş Günleri): Dava, Yatılı Görüş ve Uyulmazsa Ne Olur? yazımızda anlatılmıştır. Nafakanın ödenmemesi ise icra takibi ve tazyik hapsi yoluyla çözülür.

Ödenmeyen nafaka için yapılacaklar

İştirak nafakasına ilişkin karar ilamlı icra takibine konabilir; birikmiş nafaka için takip yapılabileceği gibi gelecek aylar için maaşa haciz de konabilir. Nafaka alacağı, maaş haczinde diğer alacaklardan önce gelir. Nafaka kararına uymayan borçlu hakkında İİK m. 344 uyarınca alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi verilebilir. Bunun yanında TCK m. 233/1, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmemeyi şikâyete bağlı bir suç olarak düzenler. Bu yollar “Nafaka Alacağı İçin İcra Takibi” ve Nafaka Ödememe Cezası (İİK 344): Tazyik Hapsi Şartları ve Şikâyet Süresi yazılarımızda anlatılmıştır.

Nafaka ile anlaşma yapılabilir mi?

Anlaşmalı boşanmada eşler, iştirak nafakasının miktarını ve ödeme biçimini protokolde kararlaştırabilir. Ancak boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Hâkim, çocuğun yararına aykırı gördüğü düşük bir nafaka miktarını veya “nafaka talep edilmeyecektir” şeklindeki bir hükmü olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir; protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir (TMK m. 166/3). Çocuğun nafaka hakkından velayet sahibi ebeveynin vazgeçmesi, çocuğu bağlamaz; koşullar uygun hâle geldiğinde çocuk adına yeniden nafaka davası açılabilir. Anlaşmalı boşanmada nafaka hükümlerinin nasıl yazılacağı Anlaşmalı Boşanmada Nafaka: Protokole Yazılacak Hükümler yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Yurt dışında yaşayan ebeveyn

Nafaka yükümlüsü yurt dışında yaşıyorsa da Türk mahkemesinde, çocuğun yerleşim yerinde dava açılabilir. Kararın yükümlünün bulunduğu ülkede icrası için o ülkenin tanıma ve tenfiz kuralları ile Türkiye’nin taraf olduğu nafaka alacaklarının yurt dışında tahsiline ilişkin uluslararası sözleşmeler devreye girer. Bu süreçte Adalet Bakanlığı aracı kurum olarak başvuruları ilgili ülkeye iletir.

Yetkili mahkeme ve usul

Boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177); genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesine de başvurulabilir. Alacaklı çocuk olduğundan, çocuğun velayet sahibi ebeveynle birlikte yaşadığı yer mahkemesi yetkilidir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Nafaka davaları basit yargılama usulüne tabidir (HMK m. 316/1-ç). Nafaka kararlarında istinaf yoluna başvurulması icrayı durdurmaz ve icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m. 350/1).

Örnek olay

E ile F, 2024 yılında çekişmeli boşanma davası sonucunda boşanır; 6 yaşındaki çocuklarının velayeti anneye verilir. Dava sırasında çocuk için aylık 4.000 TL tedbir nafakası ödenmektedir. Mahkeme, babanın kamu kurumundaki maaşını, annenin yarı zamanlı çalıştığını ve çocuğun okul giderlerini değerlendirerek kararın kesinleşmesinden itibaren aylık 6.000 TL iştirak nafakasına ve bu nafakanın her yıl ÜFE oranında artırılmasına hükmeder. Karar 2025 yılında kesinleşir.

Kararın kesinleşmesine kadar tedbir nafakası, kesinleşmeden sonra iştirak nafakası işler. Çocuk 2037 yılında 18 yaşını doldurduğunda nafaka kendiliğinden sona erer. Çocuk üniversiteye devam ederse, babasına karşı kendi adına eğitim nafakası davası açabilir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

İştirak nafakası talep edilirken çocuğun aylık giderleri kalem kalem belgelenmeli, yükümlü ebeveynin gelirine ilişkin bilinen bilgiler dilekçede somut olarak gösterilmelidir. Dilekçede gelecek yıllar için artış oranı belirlenmesi ayrıca istenmelidir. Nafaka ödenmezse beklemeden icra takibine geçilmesi, birikmiş alacağın büyümesini önler.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 177, 182-183, 197, 327-333; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 316, 350; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 233.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.