EYT Şartları: Emeklilikte Yaşa Takılanlar İçin Prim Günü, Sigortalılık Süresi ve Başvuru

“Emeklilikte yaşa takılanlar” kavramı, 1999 yılında 4447 sayılı Kanun ile getirilen asgari emeklilik yaşı nedeniyle prim ve hizmet süresini tamamladığı hâlde emekli olamayan sigortalıları ifade eder. Bu kişilerin durumu 7438 sayılı Kanun ile çözülmüştür. Kanun 3 Mart 2023 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na geçici 95. maddeyi eklemiştir. Bu düzenlemeyle ilk sigortalılık tarihi 8 Eylül 1999’dan önce olanlar bakımından yaşlılık aylığı için yaş şartı aranmamaktadır. Ancak yaş şartının kaldırılması, herkesin hemen emekli olabileceği anlamına gelmez. Sigortalılık süresi ve prim günü şartları, sigortalının statüsüne ve ilk giriş tarihine göre ayrı ayrı yerine getirilmelidir.

Kanun metni

EYT sorunu nasıl ortaya çıktı?

8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun, emeklilik için kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartını getirmiştir. Bu tarihte çalışmakta olan sigortalılar için ise kademeli bir geçiş tablosu öngörülmüştür. Tablo, sigortalının 1999 yılı itibarıyla emekliliğe ne kadar yakın olduğuna göre farklı yaşlar belirlemiştir. Böylece aynı yılda işe başlayan iki kişi bile, hizmet süresine göre farklı yaşlarda emekli olabilecek duruma gelmiştir. Prim gününü ve sigortalılık süresini 2000’li yılların başında dolduran pek çok sigortalı, 40’lı ve 50’li yaşlarda olduğu için emekli olamamış ve “yaşa takılmıştır”.

7438 sayılı Kanun bu kademeli yaş tablosunu ortadan kaldırmamış, yalnızca 8 Eylül 1999 öncesi sigortalılar için yaş unsurunu etkisiz hâle getirmiştir. Bu nedenle mülga 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesindeki, 1479 sayılı Kanun’un ve 5434 sayılı Kanun’un ilgili geçiş hükümlerindeki gün ve süre şartları uygulanmaya devam eder.

EYT kapsamına kimler girer?

EYT’nin temel ölçütü ilk sigortalılık başlangıç tarihidir. Bu tarih, sigortalının herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna ilk kez tabi olduğu gündür. Hangi statüde başlandığı önemli değildir; SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı kapsamında ilk kez sigortalı olunan tarih 8 Eylül 1999’dan önce ise kişi kapsamdadır.

İlk sigortalılık tarihinin belirlenmesinde uygulamada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Askerlik ve doğum borçlanması: Sigortalılık başlangıcından önceki askerlik veya doğum süreleri borçlanılırsa, sigortalılık başlangıcı borçlanılan gün sayısı kadar geriye gider. Böylece 1999 sonrası başlayan bazı sigortalılar EYT kapsamına girebilir. Ancak borçlanma, hiç sigortalılığı olmayan kişiye sigortalılık kazandırmaz; borçlanma için önce bir sigortalılık kaydı bulunmalıdır.
• Yurt dışı hizmetleri: Yurt dışında geçen süreler 3201 sayılı Kanun’a göre borçlanılırsa, yurt dışında ilk işe giriş tarihi sigortalılık başlangıcı olarak dikkate alınabilir. Bu konu Yurt Dışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması: 3201 Sayılı Kanun ve Emeklilik yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.
• Çıraklık ve stajyerlik: Mesleki eğitim kapsamında yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödenen dönemlerin sigortalılık başlangıcı sayılıp sayılmayacağı uzun süre tartışılmıştır. Bu dönemlerin uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmaması nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu bu süreleri kural olarak başlangıç olarak kabul etmemektedir. Her dosyada kayıtların ayrıca incelenmesi gerekir.
• Tarım ve isteğe bağlı sigortalılık: Tarımda kendi adına çalışma veya isteğe bağlı sigortalılık da ilk sigortalılık tarihini belirleyebilir. Bu kayıtların e-Devlet hizmet dökümünde doğru görünüp görünmediği kontrol edilmelidir.

SSK (4/a) sigortalılarında şartlar

Hizmet akdiyle çalışan işçiler bakımından mülga 506 sayılı Kanun’un geçici 81. maddesindeki tablo uygulanır. Kadınlar için 20 yıl, erkekler için 25 yıl sigortalılık süresi ve ilk giriş tarihine göre değişen prim günü aranır.

Prim günü şartı, sigortalının 8 Eylül 1999 tarihinde emekliliğe ne kadar yakın olduğuna göre 5000 ile 5975 gün arasında değişir. O tarihte 20 veya 25 yılı tamamlamasına az süre kalan sigortalı için 5000 gün, en uzun süre kalan sigortalı için 5975 gün aranır. Aradaki kademeler 75’er gün artarak ilerler.

Bu nedenle kesin gün sayısı, kişinin SGK hizmet dökümüne bakılarak hesaplanmalıdır. Ayrıca 506 sayılı Kanun’a göre 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün ile yaşa bağlı kısmi emeklilik imkânı da bulunmakla birlikte, bu seçenekte yaş şartı EYT düzenlemesi dışında kalır ve yaş tablosu uygulanmaya devam eder.

Bağ-Kur (4/b) ve memurlarda (4/c) şartlar

Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar bakımından 1479 sayılı Kanun’un geçiş hükümleri uygulanır. Bağ-Kur’da tam hizmet yılı esası vardır ve kadın için 20, erkek için 25 tam yıl aranır. Bu sürelerin gün karşılığı kadınlarda 7200, erkeklerde 9000 gündür. 1999 tarihinde hizmeti eksik olanlar için bu gün sayısı kademeli olarak belirlenir. Bağ-Kur sigortalılarında prim borcunun bulunmaması da aylık bağlanmasının şartıdır. Prim borcu olan sigortalı, borcunu ödemeden veya yapılandırmadan aylık alamaz.

Kamu görevlileri bakımından 5434 sayılı Kanun’un geçiş hükümleri uygulanır. Memurlarda sigortalılık süresi değil, fiilî hizmet süresi esastır. Kadın memurlar 20, erkek memurlar 25 tam hizmet yılını doldurduklarında yaş şartı aranmaksızın emekli olabilir.

Birden fazla statüde çalışanlar: son yedi yıl kuralı

Hem SSK hem Bağ-Kur hem de Emekli Sandığı kapsamında hizmeti bulunanlarda hangi statüden aylık bağlanacağı 5510 sayılı Kanun m. 53’e göre belirlenir. Son yedi yıllık fiilî hizmet süresinde fazla çalışılan statü esas alınır. Süreler eşitse son statüye göre aylık bağlanır. Bu kural EYT’de de geçerlidir. Örneğin uzun süre işçi olarak çalıştıktan sonra son yıllarda Bağ-Kur’lu olan kişi, Bağ-Kur’un daha yüksek gün şartına tabi olabilir. Bu durumda Bağ-Kur kaydının kapatılarak 4/a kapsamında çalışılması, son yedi yıl dengesini değiştirmek için tercih edilen bir yoldur. Ancak bu yol, kişinin hizmet dökümüne göre önceden hesaplanmalıdır.

Başvuru nasıl yapılır?

Yaşlılık aylığı için e-Devlet üzerinden veya SGK il müdürlüğü ve sosyal güvenlik merkezlerine yazılı tahsis talebinde bulunulur. Başvuruda dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

1. Hizmet dökümü kontrolü: Başvurudan önce e-Devlet’ten hizmet dökümü alınmalı, eksik veya hatalı bildirilen dönemler tespit edilmelidir.
2. İşten ayrılma: 4/a sigortalısının aylık alabilmesi için çalıştığı işten ayrılması gerekir. Aylık, tahsis talep tarihini izleyen aybaşından itibaren bağlanır.
3. Bağ-Kur kaydı: 4/b sigortalısında prim borcu bulunmamalıdır. Emekli olduktan sonra ticari faaliyet devam ederse sosyal güvenlik destek primi ödenir.
4. Kıdem tazminatı yazısı: Kıdem tazminatı almak isteyen işçi, SGK’dan “kıdem tazminatına esas yazı” alarak işverene sunar.

Emekli olduktan sonra çalışmaya devam etmek mümkündür. Emekli olarak çalışan işçiden sosyal güvenlik destek primi kesilir. 7438 sayılı Kanun, EYT ile emekli olup aynı işyerinde çalışmaya devam edenleri işe alan işverenler için belirli süreli prim desteği de öngörmüştür.

EYT ve kıdem tazminatı

1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte olan 14. maddesine göre işçi, yaşlılık aylığı almak amacıyla işten ayrılırsa kıdem tazminatına hak kazanır. EYT kapsamındaki işçi de emeklilik şartlarını tamamladığını gösteren SGK yazısıyla işten ayrılırsa, işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak kaydıyla kıdem tazminatı isteyebilir. Ayrıca yaş dışındaki şartları tamamlamış olan 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim şartını taşıyan işçiler de aynı hükme göre kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilir. Bu konudaki usul Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı: SGK Yazısı ve Prim Şartları yazımızda açıklanmıştır. Kıdem tazminatının hesaplanması ise Kıdem Tazminatı: Şartları, Hesaplanması ve 2026 Tavanı yazımızda ele alınmıştır.

Emeklilik nedeniyle işten ayrılan işçinin ihbar süresine uyması gerekmez; ancak işverene yazılı bildirimde bulunması ve SGK yazısını sunması uygulamada ispat kolaylığı sağlar. İşverenin kıdem tazminatını ödememesi hâlinde önce arabulucuya başvurulur, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır.

Güncel Yargıtay kararları

EYT düzenlemesinden sonra açılan davaların önemli bir kısmı, ilk sigortalılık tarihinin yurt dışı hizmetleri veya geç bildirilen çalışmalar nedeniyle 8 Eylül 1999’dan önceye çekilip çekilemeyeceğine ilişkindir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin kararları bu konuda yol göstericidir.

Bu dosyada Türkiye’deki ilk bildirimi 2016’da yapılan, ancak Avusturya’da 1997’de sigortalı olan ve bu süreleri 3201 sayılı Kanuna göre borçlanan kadın sigortalının durumu incelenmiştir. Sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan bir ülkedeki ilk sigortalılık tarihinin Türkiye’deki başlangıç tarihi sayılması hâlinde sigortalı EYT kapsamına girmektedir. Yurt dışında çalışmış olanların, Kurumun başlangıç tarihi tespitini bu açıdan denetletmesi önemlidir.

Daire bu kararda, 1998 başlangıçlı yurt dışı hizmetini borçlanan sigortalının 2020’deki tahsis talebinin yaş şartı gerekçesiyle reddine ilişkin davayı eksik incelemeye dayalı bulmuştur. Kararda ayrıca geçici 95. maddenin geriye dönük ödeme yasağına dikkat çekilmiştir: 3 Mart 2023’ten önce yaş şartı nedeniyle reddedilen talepler için o tarihten önceki aylıklar istenemez; aylık ancak yürürlükten sonraki talep üzerine bağlanır.

Başlangıç tarihi ve geriye dönük ödeme bakımından dikkat edilecekler

• “8 Eylül 1999 ve öncesi” ifadesine güvenilerek 8 Eylül 1999’da işe girenlerin de kapsamda sanılması. Kurum bu tarihte başlayan sigortalıları yeni gruba dahil eder; başlangıç tarihi bu tarihe denk geliyorsa kayıt ayrıca incelenmelidir.
• Yaş şartı nedeniyle eskiden reddedilen talebin yeniden yapılmaması. Geçici 95. madde geriye yürümediğinden aylık, ancak yeni tahsis talebini izleyen aybaşından bağlanır; eski ret tarihinden itibaren aylık istenemez.
• Yurt dışı hizmetlerinin borçlanılmadan EYT hesabı yapılması. Sözleşmeli ülkedeki ilk sigortalılık tarihinin Türkiye’deki başlangıç sayılabilmesi için sürelerin 3201 sayılı Kanuna göre borçlanılması ve Kuruma bildirilmesi gerekir.
• Kıdem tazminatına esas yazı alınmadan işten ayrılınması. Yazı olmadan yapılan ayrılış istifa sayılabilir ve kıdem tazminatı reddedilebilir.

Sık yapılan hatalar

• Başvurudan önce işten çıkış yapmamak: 4/a sigortalısının işten ayrılmadan yaptığı tahsis talebi reddedilir. Ret yazısı üzerine yeniden başvuru gerekir ve aylık başlangıcı gecikir.
• Eksik prim günü: Kısmi süreli çalışma, ücretsiz izin ve eksik gün bildirimleri prim gününü azaltır. Eksik günler isteğe bağlı sigorta veya borçlanma ile tamamlanabilir.
• Hizmet tespiti yapılmamış dönemler: Sigortasız geçirilen çalışma dönemleri kendiliğinden prim gününe eklenmez. Bu sürelerin sayılması için hizmet tespit davası gerekir; dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Ayrıntılar Hizmet Tespit Davası: Sigortasız Çalışma, Beş Yıllık Süre ve Deliller yazımızdadır.
• Statü karışıklığı: Son yedi yıl kuralı göz ardı edildiğinde kişi, beklediğinden daha yüksek gün şartına tabi olabilir.

SGK’nın ret kararına itiraz

Yaşlılık aylığı talebi reddedilirse sigortalı önce SGK’ya itiraz eder. İtirazın da reddedilmesi hâlinde Kurum işlemine karşı iş mahkemesinde dava açılabilir. Bu davalarda Kurumun hesapladığı sigortalılık başlangıcı, prim günü ve statü tespiti denetlenir. Mahkeme, SGK kayıtlarını ve gerekirse bilirkişi hesabını esas alır. Dava sonunda sigortalının talep tarihinde aylığa hak kazandığı anlaşılırsa, ödenmeyen aylıklar yasal faiziyle birlikte istenebilir.

Örnek olay

Ayşe Hanım ilk kez 1 Mart 1996 tarihinde bir tekstil fabrikasında sigortalı olarak çalışmaya başlamıştır. 2026 yılında 30 yıllık sigortalılık süresine ve 6100 prim gününe sahiptir. Ayşe Hanım 49 yaşındadır. 7438 sayılı Kanun’dan önce yaş tablosu nedeniyle emekli olamayan Ayşe Hanım, ilk girişi 8 Eylül 1999’dan önce olduğu için EYT kapsamındadır. 20 yıllık sigortalılık süresi dolmuştur. Sahip olduğu 6100 prim günü, tablodaki en yüksek gün sayısı olan 5975’i de aştığı için gün şartı da yerine gelmiştir.

Ayşe Hanım önce SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı almış ve bu yazıyla işten ayrıldığını işverene bildirmiştir. İşveren kıdem tazminatını ödemiştir. Ayşe Hanım daha sonra e-Devlet üzerinden tahsis talebinde bulunmuş ve talebini izleyen aybaşından itibaren yaşlılık aylığı almaya başlamıştır. Ayşe Hanım aynı işyerinde yeniden çalışmaya başlarsa, maaşından sosyal güvenlik destek primi kesilecektir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

EYT kapsamında emekli olmak isteyen sigortalının önce hizmet dökümünü inceletmesi, ilk sigortalılık tarihini, statüsünü ve eksik prim günlerini belirlemesi gerekir. Hatalı hesaplama nedeniyle işten erken ayrılmak hem aylık hem de kıdem tazminatı bakımından hak kaybına yol açabilir. Sigortasız geçen dönemler varsa, beş yıllık süre dolmadan hizmet tespit davası açılmalıdır.

Bu konuyla bağlantılı yazı: SGK Tarafından Emekliliğin İptal Edilmesi: Sebepleri, Geri Ödeme Borcu ve Başvurulabilecek Yollar.

Mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 28, 50, 53, geçici m. 95; 7438 sayılı Kanun (RG 03.03.2023); mülga 506 sayılı Kanun geçici m. 81; 1475 sayılı İş Kanunu m. 14..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.